TVL (Total value locked), bir merkeziyetsiz finans protokolünün akıllı sözleşmelerinde kilitli tutulan kripto varlıkların dolar cinsinden toplam değeridir. Türkçesi toplam kilitli değerdir.
Bir projenin büyüklüğü, likiditesi ve kullanıcı güveni hakkında fikir verir. Ancak fiyat dalgalanmaları ve çift sayım gibi nedenlerle yanıltıcı olabilir. Bu yüzden TVL’i tek başına değil, başka metriklerle birlikte değerlendirmek gerekir.
TVL tek bir protokol için hesaplanabilir. Aynı şekilde bir blokzincir ağının üzerindeki tüm protokollerin toplamı olarak da ölçülebilir. Bu yüzden hem Aave gibi tek bir uygulamanın hem de Ethereum ağının kendi TVL değeri vardır.
TVL nasıl hesaplanır?
TVL hesaplanırken protokolde kilitli her varlığın miktarı güncel piyasa fiyatıyla çarpılır ve tüm sonuçlar toplanır. Birden fazla token varsa her birinin dolar karşılığı bulunur ve hepsi tek bir rakamda birleştirilir.
Örneğin bir protokolde 10.000 ETH kilitliyse ve ETH fiyatı 3.000 dolar ise bu varlığın TVL katkısı 30 milyon dolardır. Aynı protokolde stablecoin veya başka token’lar varsa onların değeri de eklenir.
Akıllı sözleşmeler fiyat verisini tek başına çekemez. Bu yüzden fiyatlar Chainlink gibi oracle ağları üzerinden alınır. Çeşitli veri sağlayıcıları bu işlemi zincir üstü verilerle gerçek zamanlı yapar.
Ancak TVL yalnızca sisteme yeni para girince artmaz. Kilitli token’ların fiyatı yükseldiğinde de yükselir. Yani ETH fiyatı yukarı yönlü ilerlerse hiç yeni yatırım gelmese bile protokolün TVL’i otomatik olarak artabilir.
TVL’nin DeFi ekosistemindeki rolü
Yüksek bir TVL genelde likidite ve kullanıcı benimsemesi hakkında güçlü bir sinyaldir. Bir protokole ne kadar çok varlık kilitlenmişse o protokol o kadar derin likiditeye sahip olarak yorumlanır. Derin likidite ise işlemlerin daha kolay ve daha düşük kaymayla (slippage) gerçekleşmesini sağlar.
TVL aynı zamanda bir güven göstergesi olarak okunur. Çok sayıda kullanıcının varlığını bir protokole emanet etmesi o protokole duyulan güveni yansıtır.
Ancak yüksek TVL tek başına bir projenin güvenli ya da değerli olduğunu kanıtlamaz. TVL dolar cinsinden ölçüldüğü için kilitli token’ların fiyatı arttığında TVL de artar. Hiç yeni sermaye girmese bile sayı yükselebilir. Aynı şekilde ayı piyasasında protokol güvenli kalsa da TVL düşebilir.
Bazı projeler yüksek ödüller sunarak kısa vadeli sermaye çeker. Bu da kullanıcının kampanya bitince hızla ayrılmasıyla ve TVL’nin düşmesiyle sonuçlanabilir. Organik büyüme ile teşvik kaynaklı büyümeyi ayırmak bu yüzden önemlidir.
Piyasa değeri ile TVL arasındaki oran
Yatırımcılar TVL’i çoğu zaman piyasa değeriyle birlikte okur. Bir projenin piyasa değeri (market cap), kilitli varlık değerine bölündüğünde MCAP/TVL oranı ortaya çıkar. Bu oran, geleneksel finanstaki fiyat/defter değeri oranının kripto karşılığı gibi düşünülebilir.
İnsanlar genelde oran 1’in altındaysa projeyi görece ucuz, 1’in üstündeyse görece pahalı olarak yorumlar. Örneğin piyasa değeri 500 milyon dolar, TVL’i 1 milyar dolar olan bir projenin oranı 0,5 olur.
Bu yorum kesin bir kural değildir. Bu yüzden MCAP/TVL oranı bir başlangıç filtresi olarak görülür. Tek başına bir değerlendirme sağlamaz.
TVL hangi metriklerle birlikte okunmalı?
TVL tek başına yeterli değildir. Bir protokolü değerlendirirken TVL’i şu göstergelerle birlikte incelemek daha sağlıklı bir tablo verebilir:
- İşlem hacmi: Protokolde gerçekleşen alım satım büyüklüğü, kilitli paranın gerçekten kullanılıp kullanılmadığını gösterir.
- Aktif kullanıcı sayısı: Günlük aktif kullanıcılar, büyümenin organik olup olmadığına dair fikir verir.
- Protokol geliri: Protokolün ürettiği ücret ve gelir, sürdürülebilirliğin önemli bir işaretidir.
- Güvenlik denetimleri: Bağımsız denetimler ve geçmiş güvenlik kayıtları, riski değerlendirmeye yardımcı olur.
- Token ekonomisi: Arz dağılımı ve kilit açılış takvimi, gelecekteki baskıları öngörmeye yardımcı olabilir.
Güncel TVL verileri çeşitli analiz araçlarıyla takip edilebilir. Bu araçlar TVL’i hem zincir hem de protokol bazında gösterir.
Sonuç olarak TVL’i işlem hacmi, gelir ve güvenlik gibi göstergelerle birlikte okumak gerekir. Kripto varlıklara dair her kararda kullanıcının kendi araştırmasını yapması (DYOR) en sağlıklı yaklaşımdır.
