Metaverse nedir?

“Meta” ve “universe” kelimelerinin birleşiminden doğan Metaverse, öte evren anlamına gelmektedir. Sanal olarak geliştirilen fiziksel gerçeklik ile fiziksel olarak kalıcı hâle gelen sanal gerçekliğin bir araya geldiği sanal evren olarak da tanımlanır. 

Bilim kurgu ve fütürist düşüncede daha önce bilinen bir kavram olsa da günümüzde internetin evriminde potansiyel bir sonraki adım olarak popülerlik kazanmıştır. Artık Metaverse, sanal ve fiziksel dünyaların birleştiği dijital bir evren olarak özetlenir. Kullanıcılar avatarları aracılığıyla bu dünyalarda bulunarak çeşitli deneyimlere katılırlar.

Metaverse evrenleri deneyimlenirken VR, AR, IoT (Internet of things) blozkincir ve yapay zeka gibi çeşitli teknolojilerden de yararlanılabilir. Burada VR, AR ve dolayısıyla yapay zeka teknolojisi deneyimi geliştirirken blokzincir temelde güvenliği ve dijital ekonomi altyapısını destekler. IoT ise en basit anlamda fiziksel cihazların internet üzerinden veri topladığı bir ağı temsil ettiği için metaverse’te daha gerçekçi sanal ortamlar kurmak için kullanılabilir.

Metaverse nasıl doğdu?

Metaverse kavramının ilk olarak Neal Stephenson’ın 1992 tarihli romanı “Snow Crash” eserinde kullanıldı. Romanda Metaverse, internetin sanal gerçeklik tabanlı bir halefi olarak tasvir edildi. O zamandan bu yana Metaverse sadece sanal gerçekliği değil; artırılmış gerçekliği ve diğer dijital etkileşim biçimlerini de içerecek şekilde kullanılır. 

2000’li yılların sonlarında Metaverse teknoloji endüstrisinde ilgi görmeye başladı. Bu teknoloji günümüzde daha sürükleyici ve gerçekçi sanal deneyimler yaratmanın mümkün hâle geldiği noktaya kadar ilerledi.

Second Life ve World of Warcraft gibi şirketler, insanların ziyaret edip etkileşimde bulunabileceği sanal bir dünya fikrinin popülerleşmesine yardımcı olarak bugün bilinen Metaverse’ün gelişmesine katkı sağladı. Son olarak 2021 yılında Facebook’un Meta ismini almasıyla teknolojinin popülerliği ve bilinirliği arttı.

Metaverse’ün gelişim süreci

Blokzincir teknolojisinin ortaya çıkmasıyla birlikte kullanıcıların yalnızca birbirleriyle etkileşime girmekle kalmayıp aynı zamanda kendi dijital varlıklarına ve kimliklerine sahip olup bunları kontrol edebilecekleri yeni bir Metaverse versiyonu da bir sonraki aşama olarak görülüyor. Birçok şirketin kendi Metaverse platformunu geliştirmek için yatırım yapması da bu alanın büyümesini destekliyor.

Metaverse temel özellikleri

Metaverse, insanların dijital ortamlar aracılığıyla etkileşim kurabileceği sanal bir evren yaratır. Bu ortamı yaratırken sanal gerçeklik (VR), artırılmış gerçeklik (AR), yapay zeka ve blokzincir gibi teknolojilerden yararlanır. Böylece kullanıcılar dijital ortamda daha aktif katılımcılar haline gelebilirler.

Metaverse’ün temel özellikleri arasında şunlar bulunur:

• Sanal ortamlar: Kullanıcılar VR ve AR gibi teknolojiler aracılığıyla gerçekçi hissettiren üç boyutlu (3D) ortamlarda dijital dünyaları deneyimleyebilirler.
• Avatarlar ve dijital kimlikler: İnsanlar Metaverse dünyasında avatarlarını ve dijital kimliklerini kullanarak ortamlara katılım sağlarlar.
• Gerçek zamanlı etkileşim: Kullanıcılar ses, metin ve emojiler aracılığıyla sanal dünyada anında iletişim kurabilirler.
• Kalıcı dijital dünyalar: Kullanıcılar çevrimdışı olsa bile Metaverse’teki dünyalar yaşamaya ve geliştirilmeye devam eder.
• Dijital ekonomi: Sanal hizmetler ve mülkler blokzincir teknolojisi kullanılarak alınıp satılabilir.
• Gelişen teknolojilerin entegrasyonu: Metaverse’te VR, AR, yapay zeka, blokzincir ve bulut bilişimi gibi yeni teknolojiler kullanılır.

Metaverse kullanım alanları

Tüm bu teknolojilerin dahil edilmesi beraberinde Metaverse’e çeşitli kullanım alanları sağlar. Kullanıcılara gerçek zamanlı etkileşim kurabilecekleri sanal ortamlar yaratarak yeni iletişim, öğrenme ve eğlence alanları sağlar. Teknoloji gelişmeye devam ettikçe bu kullanım alanları daha da artabilir.

Metaverse’ün bazı kullanım alanları şu şekilde özetlenebilir:

• Oyun ve eğlence: Metaverse kullanıcıların çevrimiçi oyunlara, sanal konserlere ve diğer eğlence etkinliklerine dijital dünyada katılmalarına olanak tanır. Bu alanda kullanılan platformlara örnek olarak Roblox, Fortnite, Sandbox ve Decentraland verilebilir.  
• Eğitim ve öğretim: Okullar, üniversiteler ve şirketler etkileşimli öğrenme ve simülasyon deneyimleri için Metaverse’ten yararlanabilir.
• İş ve uzaktan çalışma: Şirketler çalışanlarının avatarları aracılığıyla etkileşimde kaldığı sanal toplantılar ve konferanslar düzenleyebilirler.
• E-ticaret: Markalar müşterilerinin ürünleri sanal evrende deneyimleyebileceği ortamlar yaratabilirler. Örnek olarak Gucci’nin sanal mağazası verilebilir. 
• Sosyal etkileşim ve topluluklar: Kullanıcılar bulundukları fiziksel konumdan bağımsız olarak Metaverse’te sosyalleşebilirler.
• Sağlık hizmetleri: Metaverse sayesinde terapi seansları ve sanal danışmanlık hizmetleri gibi alanlar desteklenebilir.
• Gayrimenkul: Sanal araziler ve binalar sanal ortamlarda alınıp satılabilir. 

Metaverse ve sanal gerçeklik (VR)

Metaverse ve sanal gerçeklik (VR), sürükleyici dijital deneyimler yaratmak için birlikte çalışan teknolojilerdir. Metaverse paylaşılan bir sanal ortamı ifade ederken sanal gerçeklik kullanıcıların bu dijital dünyalara girebilmelerini sağlayan teknolojilerden biridir. 

Kullanıcılar VR başlıkları takarak sanal bir ortamın içinde fiziksel olarak bulunuyormuş gibi hissedebilirler. Ancak bu noktada her Metaverse evrenlerine katılmak için VR gözlüğünüzün olmasının şart olmadığını da belirtmek gerekir. 

Aslında VR teknolojisi, etkileşimleri daha gerçekçi ve ilgi çekici hale getirerek Metaverse’ü geliştirir. Kullanıcılar ekranlarında içeriği sadece görmek yerine avatarları aracılığıyla hareket edebilir ve nesnelerle etkileşim kurabilirler. Böylece Metaverse etkileşimlerinin daha doğal hissettirmesini sağlar.  

Metaverse ve blokzincir teknolojisi

Blokzincir teknolojisi, özellikle güvenlik ve gizlilik söz konusu olduğunda Metaverse’ün gelişiminde ve desteklenmesinde önemli bir rol oynar. Bilindiği üzere Metaverse evrenleri büyük miktarda kullanıcı verisi, dijital varlık ve çevrimiçi etkileşim içerir. Bu da işlemleri güvenli bir şekilde kaydedebilmesini ve kullanıcı verilerini koruyabilmesini gerektirir. Blokzincir altyapısı bu noktada devreye girer.

Veri güvenliği ve dijital kimlikler açısından blokzincir teknolojisi kullanıcıların kişisel bilgilerini ve sanal varlıklarını korumaya yardımcı olabilir. Kullanıcılar ayrıca dijital avatarlarını doğrulamak için de blokzincir tabanlı kimlik doğrulama yöntemlerini kullanabilir. 2022 yılında IEEE kuruluşunda yer alan araştırmacıların yayınladığı “Metaverse için Blokzincir: İnceleme” isimli makalede özellikle asimetrik kimlik doğrulamanın güvenlik yöntemleri açısından önemi vurgulanmıştır.   

Metaverse ve yapay zeka (AI)

Metaverse ve yapay zeka (AI) arasındaki ilişki özellikle son yıllarda oldukça gelişmiştir. Çünkü Metaverse yaygın inanışın aksine insanların sadece VR gözlükleri kullanarak girdikleri alanlar değildir. Bunun yerine artırılmış gerçeklik (AR) ve yapay zeka gibi teknolojiler birleştirilerek fiziksel dünyanın dijital katmanda geliştirilmesi amaçlanmıştır.

2026’da yapay zekanın Metaverse’ün temel teknolojisi olduğu düşünülmeye başlanmıştır. Bu kapsamda AI’lar sanal ortamların statik dijital alanlar yerine dinamik, uyarlanabilir ve öğrenmeye daha açık ortamlar haline gelmesini sağlayacaktır. Önemli uygulama alanlarından biri meta evrenlerdeki deneyimi geliştirmek için yapay zekaların birer dijital asistan gibi konumlandırılmasıdır.  

Metaverse kripto para birimleri

Metaverse ve ilgili sanal dünyalar ve platformlarda kullanılmak üzere özel olarak tasarlanan kripto para birimleri arasında şunlar yer almaktadır: 

• ApeCoin (APE): Yuga Labs’in Bored Ape Yacht Club projesinden esinlenerek APE Vakfı tarafından desteklenen, merkeziyetsiz bir projedir. Token’ı ise, ERC-20 tabanlı bir “utility token” olarak tanımlanan ApeCoin’dir.
• Alien Worlds (TLM): NFT Metaverse’ü olarak tanımlanan blokzincir tabanlı oyun Alien Worlds’ün yerel kripto para birimi TLM’dir. Dacoco GmbH tarafından geliştirilen Alien Worlds 2020 yılında hayata geçirildi. Ethereum ve WAX ağlarında çalışan bir oyundur.
• Axie Infinity (AXS): Axie Infinity, 2018 yılında Trung Nguyen ve Aleksandar Larsen tarafından kurulan, Ethereum blokzincir tabanlı bir oyundur. Oyunun yerel token’ı AXS’tir ve Axie isimli oyun kahramanlarının her biri ERC-721 tabanlı bir NFT’dir.
• Gala (GALA): Gala, kontrolün kullanıcılarda olması üzerine 2019 yılında Eric Schiermeyer tarafından kurulan bir oyundur ve yerel token’ı GALA’dır. Ethereum blokzinciri üzerinde çalışan Gala’da oyuncular, NFT sahibi olabilir.
• Enjin Coin (ENJ): ERC-1155 Ethereum standardını ortaya çıkaran Vitek Radomski tarafından yaratılan Enjin Coin, 2009 yılında kuruldu. Ethereum üzerinde çalışan ve oyun ürünleri üreten bir projedir. Yerel token’ı ENJ, 2018’de piyasaya çıktı.
• My Neighbor Alice (ALICE): Blokzincir tabanlı ve çok oyunculu bir oyun olan My Neighbor Alice, ntler Interactive tarafından geliştirildi. Oyunun token’ı ALICE, ERC-20 tabanlıdır ve oyuncuların DAO üzerinden sürdürdüğü yönetişim modeliyle yönetilir.
• The Sandbox (SAND): Sandbox, merkeziyetsiz ortamda kurulan bir oyun ekosistemidir. 2011 yılında oyun şirketi Pixowl tarafından yaratılan ağın token’ı SAND’dir. Ethereum blokzinciri üzerinde çalışır.
• Decentraland (MANA): Decentraland, ağına dahil olan kullanıcılara çeşitli türde içerik üreterek kazanç elde etme imkânı sunan Ethereum tabanlı bir platformdur. Ağın yerel token’ı MANA’dır. Ethereum tabanlı sanal gerçeklik platformu olan Decentraland’in kurucuları Ariel Meilich ve Esteban Ordano ortaklığında kuruldu.
• Star Atlas (ATLAS): Star Atlas, oyun metaverse’ünde yer alan çok oyunculu çevrimiçi bir oyundur.  Michael Wagner, Pablo Quiroga ve Deb Lucas tarafından kurulan oyunun token’ı ATLAS 2021’de piyasaya sürüldü. Solana blokzinciri üzerinde geliştirilen bir projedir.
• Ceek VR (CEEK): Ceek VR, sanal gerçeklik deneyimlerinin çok kanallı dağıtımı için donanım ve yazılım desteği veren bir projedir. 2018 yılında Ceek Global Innovations’ın geliştirdiği projenin token’ı CEEK’tir ve Ethereum tabanlıdır.
• Radio Caca (RACA): Radio Caca, 3D oyunlar ve NFT pazaryerlerini merkezine alan bir Metaverse projesidir. Binance Smart Chain ağının BEP-20 standardında geliştirilen projenin token’ı RACA’dır. Elon Musk’ın annesi Maye Musk tarafından desteklenir.