Yönetişim token’ı (governance token), bir blokzincir projesinde veya merkezi olmayan otonom organizasyonda (DAO) sahibine oy hakkı veren kripto varlıktır. Token sahipleri protokol değişikliklerini, ücret ayarlarını ve hazine harcamalarını oylar. Oy gücü genellikle token miktarına bağlıdır.
Yönetişim token’ı ne işe yarar?
Yönetişim token’ı, sahibine bir protokolün veya DAO’nun geleceğine ilişkin kararlarda oy kullanma hakkı verir. Bu kararlar protokol güncellemelerini, işlem ücretlerini, hazine harcamalarını ve risk ayarlarını kapsar. Oy gücü çoğunlukla sahip olunan token miktarıyla orantılıdır.
Token sahibi protokol kararlarında söz sahibi olur. Ancak yönetişim hakları otomatik olarak yasal mülkiyet, temettü veya hissedar hakkı anlamına gelmez. Pratikte şu konular oylanabilir:
- Protokol güncellemeleri: Akıllı sözleşme değişiklikleri ve yeni özelliklerin eklenmesi.
- Ücret ve risk ayarları: İşlem ücretleri, faiz oranları ve teminat oranları gibi parametreler.
- Hazine kullanımı: Topluluk fonlarından hibe ve geliştirme bütçesi ayrılması.
- Yeni varlık ekleme: Bir borç verme protokolünde desteklenecek varlıkların belirlenmesi.
Yetkilerin kapsamı projeye göre değişir. Teklif açma eşiği, oylama süresi ve uygulama kuralları her protokolde farklıdır.
Yönetişim token’ı nasıl çalışır?
Yönetişim süreci genellikle dört adımda ilerler. Bunlar öneri, oylama, zaman kilidi (timelock) ve uygulamadır. Token sahipleri bir teklifi oylar. Teklif yeterli destek ve katılım alırsa değişiklik, bekleme süresinin ardından akıllı sözleşme aracılığıyla uygulanır.
Süreç genellikle bir fikrin topluluk forumunda tartışılmasıyla başlar. Örneğin Compound’da bir adresin resmi teklif açabilmesi için kendisine en az 25.000 COMP’un oy gücünün devredilmiş olması gerekir. Daha az bakiyesi olanlar 100 COMP kilitleyerek otonom teklif başlatabilir. Teklif eşiğe ulaşınca oylamaya girer.
Bunun yanında Aave daha kademeli bir yol izler. Teklif önce forumda tartışılır, ardından Snapshot üzerinde bağlayıcı olmayan bir ön oylamaya sunulur. Bağlayıcı karar ise yalnızca Aave Improvement Proposal (AIP) aşamasında, zincir üstünde verilir.
Zincir dışı (off-chain) oylama işlem ücreti gerektirmediği için topluluğun görüşünü ölçmekte kullanılır. Zincir üstü (on-chain) oylama ise sonucu doğrudan uygulamaya bağlar.
En yaygın model, bir token için bir oy verilmesidir. Oy devri (delegation), token’ın mülkiyetini değiştirmeden oy gücünü başka bir adrese aktarmaya izin verir. Compound’da oy gücünün sayılması için token sahibinin bu hakkı kendisine veya başka bir adrese devretmesi gerekir. Devir istenildiği zaman değiştirilebilir ve token’ların taşınmasını gerektirmez.
Asgari katılım (quorum), bir teklifin geçerli sayılması için gereken en düşük oy miktarıdır. Uniswap’in UNIfication teklifinde bu eşik 40 milyon oy olmuştur. Zaman kilidi (timelock) ise kabul edilen teklifin uygulanmadan önce bekletilmesidir. Uniswap’te kabul sonrası iki günlük bekleme uygulanmıştır.
Yönetişim token’ı ve DAO ilişkisi
DAO, kuralları akıllı sözleşmelerle işleyen ve üyeleri tarafından ortak yönetilen blokzincir tabanlı bir organizasyon modelidir. Yönetişim token’ı bu modelde karar almaya katılımı sağlayan araçlardan biridir. İkisi aynı kavram değildir.
Ethereum’un DAO sayfasına göre token tabanlı yönetişim genellikle geniş merkeziyetsiz protokolleri yönetmek için kullanılır. Her DAO token kullanmaz. Bazı DAO’lar çoklu imzalı cüzdan (Multi-signature wallet) yapısıyla karar alır.
DAO fikrinin en bilinen ilk denemesi 2016’daki The DAO’dur. Proje bir saldırı sonrasında başarısız olmuştur.
Yönetişim token’ı ile hizmet token’ı (utility token) arasındaki fark nedir?
Yönetişim token’ı (governance token) sahibine protokolün yönetimine katılma hakkı verir. Hizmet token’ı (utility token) ise bir ağın veya ürünün işlevlerine erişim sağlar. Örneğin işlem ücretini karşılamak veya indirim almak için kullanılır. Bir token aynı anda iki işlevi de taşıyabilir.
Ayrım her zaman keskin değildir. AAVE hem oy hakkı tanır hem de Aave’nin güvenlik modülünde (Safety module) staking için kullanılır. Uniswap’te UNIfication teklifi, UNI’yi ücret gelirine bağlı bir yakım mekanizmasıyla ilişkilendirerek token’ın işlevini genişletmiştir.
