Dash, hızlı transfer için kurulmuş açık kaynaklı bir kripto paradır. 2014’te Bitcoin’in fork’u olarak doğan ağ, masternode adı verilen ikinci katman düğümlerle çalışır. DASH, 18,9 milyon maksimum arzı ve kendi hazinesinden geliştirici fonu üreten bir DAO yapısıyla öne çıkar.
Bitcoin’in işlem süresi ve şeffaflık sorunlarını çözmek amacıyla tasarlanmıştır. Masternode mimarisi, InstantSend hızı ve kendi kendini fonlayan hazine sistemi sayesinde sektörün en eski iki katmanlı ağlarından biri sayılır.
Dash, ismini “digital cash” yani sayısal nakit ifadesinden alır. Ağ, madenciler ile masternode operatörlerinden oluşan iki katmanlı bir yapıyla çalışır. Katman-1 (Layer-1) blokzinciri olarak bilinir.
Dash projesi ve amacı
Dash, günlük transfer hızını artırmak için kurulmuş bir projedir. Bitcoin’de işlem onayı yaklaşık 10 dakika sürer ve tüm hareketler herkese açık görünür. Dash bu iki noktayı geliştirmeyi hedefler.
Dash, blok ödülünün belirli bir bölümünü kendi hazinesine ayırır ve bu fonu masternode oylarıyla geliştiricilere dağıtır.
Dash ne zaman ve kim tarafından kuruldu?
Dash, Ocak 2014’te Evan Duffield tarafından Xcoin adıyla yayımlanmıştır. Kısa süre sonra adı Darkcoin olarak değiştirilip Mart 2015’te bugünkü Dash ismini almıştır. Proje, Bitcoin’in fork’u olarak doğmuş ve hız üzerine yoğunlaşmıştır.
DASH nasıl çalışır?
DASH, X11 adlı bir Proof-of-Work (PoW) algoritmasıyla üretilir. Madenciliği yapılan bir kripto paradır. X11, 11 farklı kriptografik fonksiyonu zincirleyerek tek bir hash’leme süreci oluşturur. Bu yapı enerji verimliliğini artırır ve madenciliği daha geniş tabana yayar.
Ağın ikinci katmanını masternode’lar oluşturur. Bir masternode çalıştırmak için cüzdanda 1.000 DASH tutmak gerekir. Bu düğümler InstantSend kilitlerini, PrivateSend karıştırma havuzlarını ve yönetişim oylarını işler.
Blok ödülü üçe bölünür. Masternode payı, yaklaşık yüzde 60’a kadar çıkar. Madenci payı geriye kalan yüzde 30 ile 40 arasını kapsar. Hazine payı ise toplam ödülün yüzde 10’unu oluşturur.
Dash altyapısı ve teknik özellikleri
Dash, iki katmanlı bir Katman-1 (Layer-1) blokzincirdir. Birinci katman, X11 algoritmasıyla çalışan madencilerden oluşur. İkinci katman, masternode’ların hizmet ve yönetişim sağladığı yapıdır.
Blok süresi yaklaşık 2,5 dakikadır. Bu Bitcoin’in dörtte birine denk gelir ve standart işlemlerde daha kısa onay süresi sunar. InstantSend ise işlemi blok beklemeden saniyeler içinde kesinleştirmeyi amaçlar.
Ağda iki temel özellik öne çıkar. ChainLocks, masternode oylarıyla blokları kilitler ve bazı saldırıları engellemeye odaklanır. Dash Platform; geliştiricilere kullanıcı adları, kimlik doğrulama ve veri saklama olanağı sunan bir üst katmanıdır.
Hazineden ayrılan pay yaklaşık her 30 günde bir “superblock” denilen özel bloklarda dağıtılır. Masternode’lar hangi tekliflerin fon alacağına oy verir.
DASH token nerede kullanılır?
DASH, hem ağ içi işlemlerde hem de yönetişimde kullanılan token’dır. Transferlerde kullanılır, masternode teminatı oluşturur ve hazine oylamalarında ağırlık taşır.
Kullanım alanları birkaç başlık altında toplanabilir.
- Transfer: Kişiler arası hızlı transferler için kullanılır.
- Masternode teminatı: Düğüm çalıştırmak için 1.000 DASH kilitlenir.
- Yönetişim oyu: Masternode operatörleri hazine tekliflerini DASH ile değerlendirir.
- Madencilik ödülü: Yeni bloklar üretildikçe DASH dolaşıma çıkar.
Dash halving tarihleri
Dash da Bitcoin gibi blok ödülü yarılanması (halving) döngüsüne sahiptir. Ancak Bitcoin’in 4 yılda bir yarılanma modeli yerine farklı bir yol seçer. Her 210.240 blokta bir, yani yaklaşık 383 günde bir, blok ödülü yüzde 7,14 düşer. Bu yumuşak azalış, arz şokunu uzun zamana yaymayı amaçlar.
Son halving, 10 Temmuz 2024’te 2.102.401. blokta gerçekleşmiştir. Şu anki blok ödülü 1,91 DASH’tir.
