Blok ödülü, bir blokzincire yeni blok ekleyen madenci veya doğrulayıcıya verilen kripto teşviğidir. Yeni üretilen coin’ler ve işlem ücretleri olmak üzere İki bileşenden oluşur. Bitcoin’de ödül her dört yılda bir yarılanır. En son 2024’te 3,125 BTC’ye inmiştir. 2140 yılı civarında yeni üretim bitince madenciler yalnızca işlem ücretlerinden gelir elde edecektir.
Amacı, katılımcıları ağı güvence altına almaya ve işlemleri doğrulamaya motive etmektir. Bu teşvik, kripto ağlarının temelinde yer alır. Ödül yeterince cazipse daha çok katılımcı ağa katılır ve ağ daha güvenli hâle gelir.
Ödülün ikinci işlevi arz yönetimidir. Yeni coin’ler piyasaya rastgele değil, öngörülebilir bir takvimle sürülür.
Blok ödülü hangi bileşenlerden oluşur?
Blok ödülü iki parçadan oluşur. Bunlar blok sübvansiyonu (block subsidy) ve işlem ücretleri (transaction fees) olarak bilinir. Sübvansiyon, protokolün sıfırdan ürettiği yeni coin’lerdir. İşlem ücretleri ise blok içindeki transferleri yapan kullanıcıların ödediği tutardır. İkisinin toplamı blok ödülünü verir.
Çoğu kaynak yalnızca yeni basılan coin’i blok ödülü diye ansa da teknik olarak işlem ücretleri de bu ödülün bir parçasıdır. İki bileşenin ağırlığı zamanla değişir. Sübvansiyon her yarılanmada azalırken işlem ücretlerinin payı artar. Ağ yoğunlaştığında kullanıcılar daha yüksek ücret vermeye razı olur ve madenci geliri buradan beslenir.
Blok ödülü nasıl dağıtılır?
Ödül, bir bloğun ağ tarafından doğrulanmasının ardından dağıtılır. Kullanıcı işlemleri bir havuzda toplanır, madenci ya da doğrulayıcı bunları bir blokta birleştirir, ağ bloğu onaylar ve ödül kazanan tarafa aktarılır.
Madencilerin ödüllerini toplamak için bir blokzincirin ilk bloğunda gerçekleştirdikleri özel işleme coinbase işlemi denir. Her bloğun ilk işlemi budur ve girdisi yoktur. Yeni coin’ler ilk kez bu işlemle dolaşıma girer.
Proof-of-Work ve Proof-of-Stake ağlarında blok ödülü
Blok ödülü yalnızca Bitcoin’e özgü değildir. Yine de her ağda aynı biçimde çalışmaz. Ayrım büyük ölçüde ağın kullandığı konsensüs mekanizmasından kaynaklanır.
Örneğin Bitcoin’in de kullandığı Proof-of-Work (PoW) ağlarında ödülü madenciler alır. Burada madenciler karmaşık matematiksel bulmacaları çözmek için özel donanım ve elektrik harcar. İlk çözen bloğu ekler ve ödülü kazanır.
Proof of Stake (PoS) ağlarında ise ödülü doğrulayıcılar alır. Ethereum (ETH), 2022’deki geçişle bu modele taşınmıştır. Doğrulayıcılar donanım yerine coin kilitleyerek, yani stake ederek görev üstlenir.
Blok ödülü bittiğinde ne olacak?
Bitcoin’de yeni coin üretimi, toplam arz 21 milyona ulaştığında, yaklaşık 2140 yılında duracak. O noktadan sonra madenciler blok sübvansiyonu almayacak ve gelirlerini yalnızca işlem ücretlerinden elde edecek. Ağ güvenliği bu ücretlerle finanse edilecek.
Bazı topluluklar ödül tamamen işlem ücretlerine dayandığında madenci teşviklerinin istikrarsızlaşabileceğini öne sürer. Endişenin özü, işlem ücretlerinin dalgalı yapısıdır. Sabit ödül ortadan kalkınca gelir öngörülemez hâle gelecektir. Bu da bazı kesimlerce daha az madencinin ağda aktif olacağı ve ağın güvenliğinin etkileneceği yönünde karşılanır.
Yine de görüşler ayrışır. Bazı araştırmacılar da Bitcoin’in piyasa değeri yeterince yüksek kaldığı sürece ağın güvende kalacağını savunur. Tartışma sürerken henüz kesin bir uzlaşı yoktur.
Sıkça Sorulan Sorular
Bitcoin blok ödülü kaç BTC?
2024 yılındaki son yarılanmadan sonra Bitcoin blok ödülü 3,125 BTC’dir. Bu miktara ek olarak madenci, blok içindeki işlemlerin ücretlerini de alır. Bir sonraki yarılanmada, yaklaşık 2028’de, ödül 1,5625 BTC’ye inecektir.
Blok ödülünü kim alır?
Proof-of-Work ağlarında ödülü, geçerli bloğu ilk üreten madenci alır. Tek başına çalışan madencilerin blok bulma olasılığı düşük olduğu için çoğu madenci havuzlara katılır. Havuzda ödül, katılımcıların sağladığı işlem gücüyle orantılı paylaşılır.
Blok ödülü ile işlem ücreti aynı şey mi?
Hayır ancak işlem ücreti blok ödülünün bir parçasıdır. Blok ödülü, protokolün ürettiği yeni coin’ler ile kullanıcıların ödediği işlem ücretlerinin toplamıdır. Yeni coin’ler protokolce yaratılırken işlem ücretleri kullanıcılardan gelir.
Blok ödülü ne zaman sıfırlanacak?
Bitcoin’de yeni coin üretimi, toplam arz 21 milyona ulaştığında sona erecek. Bu noktanın yaklaşık 2140 yılında gelmesi beklenir. Sonrasında madenciler yalnızca işlem ücretlerinden gelir elde edecek.
