Anoma (XAN), kullanıcıların blokzincir işlemlerini adım adım yürütmesi yerine yalnızca ulaşmak istedikleri sonucu bildirdiği, niyet merkezli bir dağıtık işletim sistemidir. Solver adı verilen ağ katılımcıları bu niyetleri eşleştirip en uygun yolu bulur. Anoma Resource Machine ise işlemi sonuçlandırır. XAN, ağ ücretleri, yönetişim ve solver teşviklerinde kullanılan token’dır.
Anoma, resmi dağıtık işletim sistemi tanımına göre ayrı bir blokzincir değil, farklı ağların üzerine oturan bir koordinasyon katmanı olarak tanımlanır. Farklı blokzincirleri, sanal makineleri ve likidite havuzlarını tek bir uygulama geliştirme ortamında birleştirmeyi hedefler.
Bu yaklaşım sayesinde bir geliştirici uygulamasını yalnızca bir kez yazıp Anoma’nın desteklediği her ağda çalıştırabilir. Kullanıcı tarafında ise karmaşık cüzdan onayları ve ağ geçişleri yerine tek bir niyet ifadesi yeterli olur.
Anoma ne zaman ve kim tarafından kuruldu?
Anoma projesinin fikri, 2020 yılında Adrian Brink, Awa Sun Yin ve Christopher Goes tarafından ortaya konulmuştur. Süreci yöneten Anoma Foundation, 2021 yılında İsviçre’nin Zug kentinde kurulmuştur. Kurucular, Anoma’dan önce Tendermint ve Web3 Foundation bünyesinde görev almıştır.
XAN nasıl çalışır?
XAN’ın çalıştığı sistemde kullanıcı önce bir niyet oluşturup imzalar. Solver adı verilen ağ katılımcıları, birbiriyle eşleşen niyetleri bulup en uygun işlem rotasını oluşturur. Anoma Resource Machine, bu eşleşmeyi kurallara uygunluk açısından doğrulayıp işlemi zincir üzerinde sonuçlandırır.
Niyet, kullanıcının ulaşmak istediği son durumu tanımlayan ama işlemin tam yolunu belirtmeyen kısmi bir talimattır. Örneğin bir kullanıcı elindeki bir varlığı belirli bir asgari fiyatla başka bir token’a çevirmek istediğini bildirebilir. Rotayı, karşı tarafı ve zamanlamayı sistem belirler.
Solver’lar bu niyetleri tarayan, birbiriyle eşleştiren ve en uygun çözümü üreten ağ katılımcılarıdır. Eşleşme sağlandığında işlem, farklı taraflar arasında atomik biçimde yerine getirilir. Yani işlemin ya tüm tarafları gerçekleşir ya da hiçbiri gerçekleşmez.
Anoma Resource Machine (ARM), Ethereum Sanal Makinesi’ne (EVM) benzer şekilde çalışan bir yürütme motorudur. Ancak ARM, hesap (account) veya UTXO (harcanmamış işlem çıktısı) modelleri yerine varlıkları “Resource” (kaynak) olarak tanımlayan ve kural doğrulamalarını buna göre yapan bir mimariye dayanır. ARM, Protokol Adaptörü (Protocol Adapter) adlı akıllı kontratlarla bulunan ağlara, özellikle EVM uyumlu zincirlere entegre edilir.
Anoma altyapısı ve teknik özellikleri
Anoma’nın teknik altyapısı dört temel özellik üzerine kuruludur:
- Genelleştirilmiş niyetler: Herhangi bir işlem türü niyet olarak ifade edilip bağlı ağlarda çözülebilir.
- Programlanabilir gizlilik: Sıfır bilgi kanıtları (Zero-knowledge proofs) kullanılarak belirli veriler yalnızca gerekli taraflarla paylaşılır.
- Köprüsüz birlikte çalışabilirlik: Protokol Adaptörü bulunan ağların durumu ve likiditesi doğrudan Anoma uygulamalarında kullanılabilir. Ancak bu, her senaryoda köprüye gerek kalmayacağı anlamına gelmez.
- Heterojen ölçeklenebilirlik: Farklı konsensüs modellerine sahip ağlar, aynı koordinasyon katmanı altında birlikte çalışabilir.
Anoma’nın yol haritası: Galileo, Dagon, Ahra
Anoma’nın protokol yol haritası, resmi yol haritası sayfasına göre üç ana fazdan oluşur. Galileo şu anda canlıda olan adımdır. Bu adımda Protokol Adaptörü, başta Ethereum uyumlu ağlar olmak üzere genişler. XAN token; transfer, yönetişim ve ücret işlevlerinde kullanılır. AnomaPay gibi ilk uygulamalar bu fazda devreye alınmıştır.
Sıradaki faz Dagon olarak bilinir. Protokol Adaptörleri “controller” adı verilen yapılarla birbirine bağlanarak zincirler arası niyetlerin tek bir sistemde çözülmesi hedeflenir.
Uzun vadeli yol haritasında ise Ahra öne çıkar. Anoma’nın kendi konsensüs mekanizmasıyla çalışan, kurumların kendi örneklerini oluşturabildiği tam bir dağıtık işletim sisteminin bu fazda hayata geçmesi planlanır.
XAN token nerede kullanılır?
XAN, Anoma ağında üç temel işlevi yerine getirir. Bunlar işlem ücretlerinin karşılanması, yönetişim oylamalarına katılım ve solver ve validator teşviklerinin dağıtılmasıdır. Token, bu işlevler sayesinde ekosistemin ekonomik koordinasyon aracı olarak çalışır.
Yönetişim tarafında kullanıcılar XAN kilitleyerek “voter group” adı verilen oylama grubuna katılabilir. Erken katkı sağlayanlardan oluşan bir yönetişim komitesi de protokol değişikliklerini önerebilir.
XAN şu anda Ethereum ağında ERC-20 standardında bir token olarak işlem görür. Bu, token’ın MetaMask gibi standart cüzdanlarla ve Ethereum uyumlu altyapıyla doğrudan çalışabildiği anlamına gelir.
Paribu’da XAN token nasıl alınır?
Paribu’da XAN alım işlemlerinizi kullanıcı dostu DeFi arayüzünü kullanarak kolayca yapabilirsiniz. İşleme başlamadan önce bir Paribu hesabı oluşturmanız gerekir. Hesap açarken KYC doğrulama sürecini tamamlamak, yasal gereklilikler ve güvenlik açısından önemlidir. Bu adımı tamamladıktan sonra işlemlere erişim sağlanır.
Hesabınızı açtıktan sonra DeFi sekmesi altında Anoma piyasa sayfasını ziyaret ederek alım gerçekleştirebilirsiniz. Fiyat kısmından coin’i aldığınız fiyatı görürsünüz. Daha sonra almak istediğiniz XAN miktarını girip alım işleminizi tamamlayabilirsiniz.
