Dyor, “Do your own research” ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede “kendi araştırmalarınızı yapın” anlamına gelen bir terimdir.
Türü fark etmeksizin yatırım yapan her insanın piyasaya ve yatırım yapılacak araca yönelik araştırma yapması gerektiğini ifade eder. Kripto para piyasasında yatırım yapan kişiler için de verimli araştırma yapmasını sağlayacak platform ve araçlar bulunmaktadır.
Dyor nasıl yapılır?
Kripto para yatırımı yapmadan önce araştırma yaparken ilk bakılması gereken nokta, fiyat değerleridir. Yatırım yapılacak kripto paranın piyasadaki işlem hacmi ve fiyat grafiği incelenmelidir.
Yatırım yapılması planlanan kripto paranın projesini tanımak adına whitepaper’ın okunması da önemlidir. Ayrıca, projelerin internet siteleri, sosyal medya sayfaları ile listelendiği kripto para işlem platformları da araştırmaya dahil edilmelidir.
Whitepaper kadar kritik olan bir diğer bilgi kaynağı da ilgili kripto paranın tokenomics bölümüdür. Burada söz konusu kripto paranın ait olduğu platform ya da uygulamanın çalışma planını göstermektedir.
DeFi projelerini araştırırken en önemli kıstas ise TVL’dir. TVL; ilgili platformun akıllı sözleşmelerinde borç teminatı ve likidite havuzu fonu olarak kilitlenen toplam miktar demektir.
Yatırımlara yönelik analiz ve görüşlerin paylaşıldığı platformların incelenmesi de DYOR terimi kapsamında yapılması gereken hamlelerden biridir.
DYOR kriptoda neden bu kadar önemli?
Kripto piyasasında birçok proje vardır ve piyasa 7/24 açıktır. Bu koşullar yenilikçiliğe, piyasanın hızlı hareket etmesine ve riskin artmasına zemin hazırlayabilir. Kullanıcılar tarafından yapılan bağımsız araştırma, en güvenilir yoldur.
Türkiye’de Sermaye Piyasası Kurulu, lisanssız platformlar hakkında düzenli olarak uyarı yayımlar, cezalar verir ve Türkiye’de faaliyet gösteren kripto varlık hizmet sağlayıcıları içinse lisans zorunluluğu getirilmiştir. Kullanıcı kendi araştırmasını yaparken aynı zamanda bu gibi düzenleyici uyarı ve önlemleri takip etmelidir.
DYOR yaparken kullanılan temel araçlar
DYOR yaparken takip edilmesi gereken çeşitli araçlar bulunur. Bunlar kullanıcının araştırmasını kolaylaştırmaya yarar. Örneğin fiyat ve piyasa verisi için Paribu Fiyat sayfaları incelenebilir.
Bunun yanında zincir üstü (on-chain) veriler de incelenmelidir. Kullanıcılar bu araştırmayı yaparken sık sık Etherscan ve benzeri tarayıcıları izlerler. Token güvenliği için akıllı sözleşme güvenlik denetimi yapan şirketlerin raporlarına bakılabilir.
Son olarak likidite kontrolü, toplam kilitli değer (TVL) verileri ve bağımsız şirketlerin raporları da dikkat çeker. Kullanıcılar ayrıca GitHub’daki geliştirici aktivitesini izlemeyi de tercih edebilir.
Kripto projelerinde kırmızı bayraklar nelerdir?
Kırmızı bayraklar, bir projeden uzak durmanız gerektiğini düşündüren uyarı işaretleridir. En sık görülenler arasında garantili kazanç vaatleri, az sayıda cüzdanda toplanmış arz, denetim (audit) eksikliği ve başka projelerden kopyalanmış whitepaper’lar bulunur.
Bu noktada tek bir işaret her zaman dolandırıcılık anlamına gelmez. Ancak bu işaretler bir arada görülüyorsa dikkatli olmak gerekebilir. Örneğin “risksiz kazanç” veya “bir ayda 10 kat getiri” gibi ifadeler gerçekçi değildir.
Aynı şekilde birçok cüzdan toplam arzın yarısına yakınını tutuyorsa bu, fiyatın manipülasyona açık olabileceğini gösterir. Sürekli FOMO baskısı kuran projelere de temkinli yaklaşmak gerekir.
DYOR yaparken görülen yaygın hatalar
DYOR yaparken araştırmanın kendisini gerçekleştirmek kadar bu araştırmayı doğru şekilde yapmak da önemlidir. En sık tekrarlanan hatalar arasında tek kaynağa güvenmek başta gelir. Yalnızca bir gönderinin ya da hesabın yönlendirmesiyle hareket etmemek gerekir. Diğer detaylar şu şekilde özetlenebilir:
- Sadece fiyat grafiğine bakmak: Projenin temellerini incelemeden yalnızca grafikle karar vermek.
- Whitepaper okumamak: Projenin ne vaat ettiğini bilmeden adım atmak.
- Telegram büyüklüğünü başarı sanmak: Kalabalık bir Telegram grubu, projenin sağlam olduğunun kesin garantisi değildir.
- FOMO ile hareket etmek: Yükselişi görüp aceleyle, duygusal kararlar vermek.
Bu hatalardan kaçınmanın yolu, bilgiyi birden fazla kaynaktan doğrulamak ve karar verirken duyguları değil verileri esas almaktan geçer.
Sıkça Sorulan Sorular
DYOR ne demek?
DYOR, “Do your own research” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçesi “kendi araştırmanı yap” şeklindedir. Bir varlığa yatırım yapmadan önce bağımsız araştırma yapma ilkesini anlatır.
DYOR sadece kripto için mi kullanılır?
Hayır. DYOR kripto topluluğunda yaygınlaşsa da yalnızca bu alana özgü değildir. İnternette yanlış bilginin kolayca yayıldığı her konuda, bilgiyi doğrulama çağrısı olarak kullanılır.
TVL nedir ve neden önemlidir?
TVL, bir DeFi projesinin akıllı sözleşmelerinde kilitli toplam değeri ifade eder. Yüksek ve istikrarlı bir TVL, projeye olan güveni gösterebilir.
Vesting (kilit açılım) takvimi neden önemli?
Vesting, ekip ve ilk yatırımcıların token’larının ne zaman serbest kalacağını gösteren takvimdir. Büyük bir kilit açılımı yaklaşıyorsa piyasaya ani satış baskısı gelebilir. Bu yüzden takvimi önceden bilmek fiyat hareketlerini yorumlamaya yardımcı olabilir.
Rug pull nasıl anlaşılır?
Rug pull, kurucuların yatırımcı fonunu boşaltıp projeyi terk etmesidir. Kilitsiz likidite, az sayıda cüzdanda toplanmış arz ve denetim eksikliği en sık görülen işaretlerdir.
