Kayıt defteri (ledger), geleneksel veya dijital yöntemlerle finansal bilgilerin toplandığı, düzenli ve özet halde saklandığı yerdir.
Geleneksel kayıt defteri, muhasebecilerin, analistlerin, yatırımcıların kullandığı ve finansal performansı değerlendirme aşamasında başvurdukları bilgi kaynağıdır. Kaydın tutulduğu ilk günden, son güne kadar yapılan tüm işlemlere ulaşılarak bir değer tablosu yaratılabilir.
Bazen de bir muhasebe hatası olduğunda sorunu tespit etmek amacıyla kayıt defterinden yardım alınabilir. Tüm hesap kaydı analiz edilerek, gözden kaçan noktalar bulunur ve böylece hatalar giderilir.
Blokzincirde Kayıt Defteri (Ledger)
Blokzincir ekosisteminde de tıpkı geleneksel muhasebe yöntemlerinde olduğu gibi işleyen bir kayıt defteri vardır. Geriye dönük hiçbir bilginin silinemediği ve değiştirilemediği bu ekosistemde tüm bilgiler dağıtık şekilde kayıt defterine işlenir.
Dağıtık sistem; verilerin, geleneksel yöntemden farklı olarak, tek bir noktada değil, birden fazla kopya halinde eşlere dağıtılarak saklanması demektir. Saklanan verilerin her biri, birbirlerine kriptografik olarak bağlandığından dolayı değiştirilemez ve silinemez özelliğine sahiptir.
Değişiklik yapılması gereken durumlarda da bir eş tarafından gerçekleştirilen değişiklik, kriptografi sayesinde tüm kopyalara yansır. Böylece birbiriyle örtüşür şekilde veriler depolanmaya devam eder. Aslında blokzincirdeki kayıt defterleri, geleneksel kayıt defterlerinin teknolojik ve güvenlik seviyesi yüksek varyasyonlarıdır.
Geleneksel ve blokzincirde kayıt defteri arasındaki temel farklar
Geleneksel kayıt defteri tek bir kurumun sisteminde tutulur ve gerektiğinde yetkili kişilerce düzeltilebilir. Blokzincir kayıt defteri ise ağdaki binlerce düğüme aynı anda dağıtılır, konsensüsle doğrulanır ve bir kez yazılan satır geriye dönük değiştirilemez.
Bu iki yapı arasındaki fark üç başlıkta toplanabilir:
- Saklama yeri: Geleneksel defterde veri kurumun sisteminde durur. Blokzincir defterinde her düğüm aynı kopyayı ağ genelinde eş zamanlı tutar.
- Yetki: Geleneksel sistemde banka veya şirket gibi bir otorite kaydı onaylar. Blokzincirde onay, konsensüs algoritmasıyla ağın kendisinden gelir.
- Değiştirilebilirlik: Geleneksel kayıtlarda sonradan düzeltme mümkündür. Blokzincirde bir blok, zincire eklendikten sonra geriye dönük değiştirilemez.
Dağıtık defter teknolojisi, farklı konumlardaki bilgisayarların ağ genelinde işlem önerip doğrulayabildiği ve kayıtları eş zamanlı güncelleyebildiği protokol ve altyapı bütününü ifade eder. Bu tanım, geleneksel dağıtık veri tabanlarından farkı da netleştirir. Bokzincirde tutarlılığın sağlanmasından ağın kendisi sorumludur.
Kriptoda kayıt defterine bir işlem nasıl eklenir?
Bir transfer talebi oluşturulduğunda beş aşamadan geçerek kayıt defterine işlenir. Süreç adım adım şöyle işler:
- Talep oluşturma: Kullanıcı, cüzdanı üzerinden belirli bir adrese belirli miktarda varlık transfer etme talebi oluşturur. Bu talep ağın bekleme havuzuna düşer.
- Doğrulama: Ağdaki düğümler, talebi eşler arası ağ üzerinden alır. İmza, bakiye ve protokol kurallarına uygunluk açısından kontrol eder.
- Blok oluşumu: Geçerli bulunan talepler bir araya getirilerek yeni bir blok oluşturulur.
- Zincire ekleme: Blok, ağın konsensüs mekanizmasıyla kabul edildikten sonra zincire eklenir ve bu noktadan itibaren deftere işlenmiş sayılır.
- Kalıcılık: Bloklar kriptografik özetlerle birbirine bağlı olduğu için bir satırı geriye dönük değiştirmek, sonraki tüm blokları yeniden hesaplamayı gerektirir.
Bu mekanizma aynı zamanda çift harcama (double spending) sorununu da çözer. Çift harcama, aynı dijital varlığın birden fazla kez transfer edilebilmesi ihtimalini ifade eder. Konsensüs mekanizması, ağın çoğunluğunun aynı işlem sırası üzerinde anlaşmasını sağlayarak bu sorunu ortadan kaldırmayı hedefler.
Dağıtık defter teknolojisi (DLT) ve konsensüs mekanizması nedir?
Dağıtık defter teknolojisi (Distributed ledger technology), bir veri tabanının ağdaki tüm düğümlere (node) dağıtılmasını sağlayan teknoloji bütünüdür. Blokzincir, bu teknolojinin en yaygın uygulamasıdır ancak tek türü değildir.
İzinsiz (permissionless) defterlerde ağa herkes düğüm olarak katılabilir. Bitcoin ve Ethereum bu kategoridedir. İzinli olan durumda ise yalnızca önceden onaylanmış taraflar ağa katılabilir.
Konsensüs mekanizması, ağdaki düğümlerin hangi işlemlerin geçerli olduğu konusunda anlaşmasını sağlayan kural bütünüdür. Proof-of-Work (PoW) ve Proof-of-Stake (PoS) en yaygın bilinen iki konsensüs türüdür.
