Dağıtık defter teknolojisi (DLT), verilerin tek bir merkez yerine ağdaki birçok düğümde eş zamanlı tutulduğu kayıt sistemidir. Blokzincir, bu teknolojinin en bilinen türüdür ama tek türü değildir. Kripto paraların temel altyapısını oluşturan DLT; güven, şeffaflık ve değiştirilemezlik (immutability) sağlar. Kullanım alanı finanstan sağlığa, kamudan tedarik zincirine kadar uzanır.
Diğer bir deyişle verilerin bir ağ üzerinde bulunan birden fazla alanda erişilebilir, güncellenebilir, doğrulanabilir olmasına imkan sağlayan teknolojik altyapıdır. Bitcoin ile tanınan bir kavram olsa da geçmişi daha önceye dayanır.
Dağıtık defter teknolojisi (DLT) nasıl çalışır?
Merkeziyetsiz yapılarda herhangi bir otorite söz konusu olmadığı için verilerin fikir birliği içerisinde saklanması, erişilmesi, güncellenmesi ve doğrulanması gerekir. DLT ile tüm veriler, kriptografi kullanılarak güvenli şekilde depolanır ve onlara sadece anahtar ile kriptografik imza kullanarak ulaşılabilir.
Sürecin merkezinde düğüm (node) adı verilen katılımcı bilgisayarlar yer alır. Bir işlem oluşturulduğunda ağdaki düğümlere iletilir. Konsensüs mekanizması işlemi doğrular ve defter güncellenir. Sonuçta tüm katılımcılar aynı kaydın bir kopyasına sahip olur.
Blockchain ve dağıtık defter teknolojisi arasındaki fark nedir?
Blokzincir, dağıtık defter teknolojisinin bir türüdür. Yani her blokzincir bir DLT’dir ama her DLT blokzincir değildir. Blokzincir, verileri birbirine bağlı bloklar hâlinde saklar. DLT ise farklı veri yapıları kullanan daha geniş bir teknoloji ailesini ifade eder.
Blokzincir adından da anlaşılabileceği gibi işlemlerin kriptografik olarak birbirine bağlandığı bloklar hâlindeki zincirdir. Bitcoin ve Ethereum bu yapının en bilinen örnekleridir. Dağıtık defter teknolojisinin en yaygın ve en çok uygulanan biçimi olarak tanımlanır.
- Veri yapısı: Blokzincir bloklardan oluşan tek bir zincir kullanır; bazı DLT türleri grafik tabanlı yapılar kullanır.
- Blok zorunluluğu: Her DLT blok kullanmak zorunda değildir.
Blockchain dışındaki DLT türleri nelerdir?
Blokzincir dışındaki başlıca DLT türleri Directed Acyclic Graph (DAG), Hashgraph ve Holochain’dir. Bu modeller blok yapısını kullanmaz. Bunun yerine işlemleri farklı veri yapılarıyla birbirine bağlayarak daha yüksek hız ve ölçeklenebilirlik hedeflerler.
DAG, İşlemleri bloklar yerine birbirine referans veren bir grafik yapısında saklar. IOTA bu yapının bilinen örneğidir. Hashgraph da DAG temelli bir yapı kullanır ve “gossip protocol” ile düğümler arasında hızlı uzlaşma sağlar. Hedera bu teknolojiyi kullanır. Son olarak Holochain; her kullanıcının kendi zincirini tuttuğu, ağ genelinde tek bir defter zorunluluğu olmayan bir modeldir.
Sonuç olarak blokzincirler işlemleri kriptografik olarak bağlı bloklar hâlinde toplarken DAG tabanlı defterler işlem grafikleri üzerine kuruludur.
Kripto para dünyasında DLT’nin rolü
Kripto para ekosisteminin temel altyapısı dağıtık defter teknolojisidir. Bitcoin, Ethereum ve diğer ağlar, bu teknolojinin farklı uygulamalarıdır. DLT olmadan merkeziyetsiz bir kripto varlık ağı çalışamaz.
Örneğin DLT sayesinde çift harcama (double spending) sorununun çözümü hedeflenir. Aynı dijital varlığın iki kez kullanılması, dağıtık doğrulama sayesinde engellenir.
DLT’nin avantajları
Dağıtık defter teknolojisi, alanında bir devrim niteliği taşır. Pek çok sisteme uyarlanabilme potansiyeline de sahiptir. Resmi işlemlerin gerçekleştirildiği devlet dairelerinde, tedarik ve perakende zincirlerinde, oy kullanımlarında, eğlence ve sanat gibi sektörlerde de kullanılabilirliği vardır.
Siber saldırılara karşı savunma gücü yüksektir.
Ağa giren verilerin paylaşılması, güncellenmesi gibi işlemleri merkeziyeti olan sisteme göre çok daha hızlı ve ucuz şekilde gerçekleştirir.
DLT’nin dezavantajları
DLT’nin başlıca zorlukları ölçeklenebilirlik (scalability), enerji tüketimi ve gizliliktir. Özellikle Proof-of-Work (PoW) kullanan eski nesil ağlarda enerji tüketimi yüksektir. Ayrıca dağıtık yapılar kurmak ve sürdürmek de pahalı olabilir. Bu sebeple işlem hızı ve gecikme sorunları yaşanabilir.
- Ölçeklenebilirlik (scalability): İşlem hacmi arttığında bazı ağlar yavaşlayabilir.
- Enerji tüketimi: Proof-of-Work (PoW) temelli ağlar yüksek enerji harcar.
- Gizlilik ve maliyet: Dağıtık defterler gizliliği sağlamakta zorlanabilir ve kurulumu pahalı olabilir.
