Off-Chain transactions, blokzincir üzerinde gerçekleşen zincir dışı işlemlere verilen addır. Olağan haliyle blokzincirde tüm işlemler ve veriler kayıt altındadır. Yapılan her işlem, topluluğun onayı ve gözetimi altında gerçekleşir. Off-chain işlemlerde ise ana ağ yerine başka bir kanal kullanılır.
Ana ağın yoğunluğunda kaydedilmediği için zincir içi işlemlere göre çok daha hızlıdır ve çoğunlukla daha düşük maliyetlidir. Lightning Network ve Layer 2 çözümleri en bilinen örnekleridir.
Off-chain, “zincir dışı” anlamına gelir. Bir işlemin ana blokzincir üzerinde doğrulanmadan ağın dışındaki bir kanalda veya sistemde gerçekleşmesini ifade eder. İşlemin yalnızca nihai sonucu, gerektiğinde tek bir kayıtla zincire aktarılır.
Off-Chain transactions nasıl yapılır?
Zincir içi işlemlerin karmaşıklığından sıyrılarak yapılmak istenen işlemler, zincir dışında gerçekleşir. Bunun birden fazla yöntemi olabilir. İşlemi yapan iki taraf arasında bir transfer anlaşması yapılarak gerçekleştirilebilir. Garantör konumunda, üçüncü bir kişinin gözetiminde yapılabilir. Kredi içerikli bir ödeme mekanizmasından faydalanılabilir.
Bahsedilen yöntemleri biraz daha detaylandırmak gerekirse; ilk yöntemde sadece tarafların birbirine güveni esastır. Örneğin; cüzdandan cüzdana aktarım yapmak yerine, cüzdan bilgilerini değiştirmek tercih edilebilir. Bu işlemde kripto para yer değiştirmez sadece ona ulaşacak kişi değişir. Bu bilgi, blokzincire işlenmez çünkü orada işleyişi değiştiren bir nitelikte değildir.
İkinci yöntem yani, üçüncü bir garantör eşliğinde işlem yapmak ise; PayPal gibi bir aracı ödeme kuruluşu üzerinden transfer gerçekleştirmektir. Bu sayede yapılan işlem kayıt altına alınmış olur ve taraflar, bir sorun yaşadığı takdirde kayıtlar üzerinden sorunu çözebilirler.
On-chain ve off-chain arasındaki fark nedir?
Onchain ve off-chain arasındaki temel fark, kaydın nerede tutulduğudur. On-chain işlemler doğrudan ana zincire yazılır ve ağ tarafından doğrulanır. Herkese açıktır. Off-chain işlemler ağın dışında yürütülür. Yalnızca sonuç, gerektiğinde zincire eklenir. Bu yüzden off-chain daha hızlı ve ucuz, on-chain ise daha şeffaf ve güvenlidir.
İki yöntem en belirgin biçimde kayıt yeri açısından ayrışır. On-chain işlemlerde her hareket ana blokzincire kaydedilirken off-chain işlemler ağ dışındaki bir kanalda veya sistemde gerçekleşir. Bu fark, geri kalan tüm özellikleri belirleyen temel ayrımdır.
Hız ve maliyet de bu ayrımın doğrudan sonucudur. On-chain bir işlem ağ onayına bağlı olduğundan daha yavaş ilerler ve yoğun dönemlerde işlem ücreti yüksek çıkabilir. Off-chain işlemler ise çoğunlukla anlık tamamlanır ve düşük maliyetli, hatta ücretsiz olabilir.
Şeffaflık ve güvenlik tarafında denge tersine döner. On-chain işlemler herkese açıktır ve güvenliğini ağ konsensüsünden alır. Off-chain işlemlerde görünürlük sınırlıdır ve güvenlik, kullanılan yönteme göre değişir.
Ethereum ekosistemi, bu dengeyi kurmanın yolu olarak ikinci katmanı öne çıkarır. Projenin inanışına göre ölçeklenebilirlikteki blokzincir trilemmasını çözerken merkeziyetsizlikten ve güvenlikten ödün vermemenin yolu Katman-2 çözümleridir.
Off-chain işlemler hangi modern yöntemlerle çalışır?
Off-chain işlemlerin çoğu otomatik protokollerle yürütülür. Bu noktada öne çıkan dört yapı vardır:
- Transfer kanalları: İki taraf bir kanal açar ve aralarında çok sayıda hızlı işlem yapar. Yalnızca kanalın açılışı ve kapanışı zincire yazılır.
- State channel: Transfer kanallarının daha genel hâlidir. Yalnızca değer değil, durum güncellemeleri de zincir dışında yürür.
- Sidechain: Ana zincire köprüyle bağlı, kendi kurallarıyla çalışan yan zincirdir.
- Layer 2 ve rollup: Binlerce işlemi zincir dışında işleyip tek bir pakette ana zincire özetler.
Dikkat edilmesi gereken nokta bu yöntemlerde her şeyin zincir dışında kalmadığıdır. Ethereum’un ölçeklenebilirlik belgelerine göre rollup’lar hesaplamayı zincir dışına taşır ama işlem verisini ana zincirde tutar. Böylece güvenliklerini ana zincirden almaya devam eder.
Off-chain örnekleri nelerdir?
En bilinen örnekler Bitcoin’in Lightning Network’ü, kripto para borsalarındaki borsa içi transferler ve Ethereum’daki Katman-2 çözümleridir. Hepsi işlemi zincir dışında yürütür ve yalnızca gerektiğinde ana zincirle bağ kurar.
Lightning Network, Bitcoin üzerine kurulu ikinci katman bir transfer ağıdır. İki taraf, çok imzalı bir adrese kilitledikleri Bitcoin ile bir kanal açar. Kanal açıldıktan sonra aralarında çok sayıda hızlı ve düşük maliyetli transfer yapabilir. Yalnızca kanalın açılışı ve kapanışı Bitcoin zincirine yazılır.
Lightning Network 2015’te önerilmiş ve ana ağı 2018’de devreye girmiştir. Bu sisteme göre bir kullanıcı, doğrudan kanal açmadığı kişilere bile ara node’lar (düğümler) üzerinden transfer yönlendirebilir.
İkinci yaygın örnek, kripto para borsalarındaki işlemlerdir. Bir borsada varlık alıp satarken çoğu işlem ana zincire yazılmaz. Borsa, bakiyeleri kendi iç veri tabanında günceller. Bu bir off-chain işlemdir. Yalnızca borsaya varlık yatırırken veya borsadan çekerken on-chain bir işlem gerçekleşir.
Ethereum tarafında Arbitrum, Optimism ve zkSync gibi Katman-2 çözümler bu yaklaşımı gemişletir. Optimistic rollup’larda işlemler geçerli kabul edilir ve itiraz için bir süre tanır. ZK rollup’larda ise geçerlilik kanıtı kullanılır. Ethereum’un optimistic rollup belgelerine göre bu yöntem ölçeklenebilirlikte 10 ila 100 kat iyileşme sağlayabilir.
Ancak her Katman-2 tamamen off-chain değildir. Çoğunun temel amacı işlemin büyük bölümünü zincir dışında işleyip ana zincirdeki yükü azaltmaktır.
Off-chain işlemlerin avantajları nelerdir?
Zincir dışı işlemler, zincir içi işlemlere oranla çok daha hızlıdır. Ağa yüklenmek ya da kuyrukta beklemek gibi bir durum söz konusu değildir; zaten tercih edilmesindeki en büyük etken de bu özelliğidir.
Off-Chain transactions yönteminde çoğunlukla işlem ücreti olmaz çünkü blokzincirde hiçbir değişiklik gerçekleşmez.
Off-chain işlemlerin dezavantajları nelerdir?
Off-chain işlemlerin temel dezavantajları merkeziyetsizlikten uzaklaşma ve şeffaflığın azalmasıdır. Çoğu yöntemde bir aracıya ya da karşı tarafa güven gerekir. Ayrıca ana zincirin güvenlik modelinden tam olarak yararlanılamaz.
Bu yöntemde şeffaflık azalır çünkü işlemler zincirde görünmediği için herkese açık denetim güçleşir. Güvenlik kısmında ise sidechain ve validium gibi yapılar güvenliklerini ana zincirden almaz. Bu sebeple güven varsayımları değişir.
