MiCA, Avrupa Birliği’nin (AB) kripto varlıklar için çıkardığı ilk kapsamlı ortak düzenlemedir ve Regulation (EU) 2023/1114 numarasını taşır. Stablecoin ihraççılarına ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarına (CASP) tek bir kural seti getirir. Stablecoin kuralları 30 Haziran 2024’te, hizmet sağlayıcı kuralları 30 Aralık 2024’te uygulanmaya başlamıştır. Geçiş dönemi ise 1 Temmuz 2026’da sona ermiştir. MiCA bir AB düzenlemesidir ve Türkiye’deki mevzuatın yerine geçmez.
MiCA, Markets in Crypto-Assets Regulation ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede Kripto Varlık Piyasaları Tüzüğü olarak karşılanır. AB’de kripto varlıkların ihracı, halka arzı, işlem platformlarına kabulü ve kripto varlık hizmetleri için ortak kurallar belirler. Resmi adı Regulation (EU) 2023/1114 olan metin, üye ülkelerde doğrudan uygulanır.
Avrupa Komisyonu, düzenlemenin var olan AB finansal hizmetler mevzuatının kapsamına girmeyen kripto varlıkları ve bunlarla ilgili hizmetleri düzenlediğini belirtir. Yani MiCA, her dijital varlığı tek başına düzenleyen bir çatı değildir.
MiCA’nın amacı ve yürürlük takvimi
MiCA metni dört ana hedef etrafında şekillenir. Bunlar hukuki belirlilik, yatırımcı koruması, piyasa bütünlüğü ve finansal istikrardır. Bunun yanında kripto şirketlerinin AB genelinde tek bir çerçeveyle faaliyet göstermesi amaçlanır. Kara para aklamayla mücadelenin asıl yükü ise MiCA’da değil, AB’nin aklamayla mücadele mevzuatı ile fon transferlerine ilişkin tüzüğündedir. MiCA bu alana yetkilendirme ve izlenebilirlik üzerinden dolaylı olarak katkı sunar.
Düzenleme Haziran 2023’te yürürlüğe girmiştir. Uygulama ise aşamalı ilerlemiştir.
- 9 Haziran 2023: Tüzüğün AB Resmi Gazetesi’nde yayımlanması.
- 29 Haziran 2023: Tüzüğün yürürlüğe girmesi.
- 30 Haziran 2024: Stablecoin hükümlerinin uygulanmaya başlaması.
- 30 Aralık 2024: Kalan hükümlerin uygulanmaya başlaması.
- 1 Temmuz 2026: CASP’ler için azami geçiş döneminin sona ermesi.
Geçiş dönemi, MiCA öncesinde ulusal kurallara göre faaliyet gösteren şirketlerin yetkilendirme sürecini tamamlaması için tanınmıştır. Bazı üye ülkeler daha kısa süreler uygulasa da AB genelindeki son tarih 1 Temmuz 2026 olmuştur.
MiCA hangi kripto varlıkları kapsar?
MiCA kripto varlıkları varlık referanslı token’lar, elektronik para token’ları ve bu ikisine girmeyen diğer kripto varlıklar olarak üç gruba ayırır. İlk iki grup stablecoin’leri kapsar ve daha sıkı kurallara tabidir. Üçüncü grup ise hizmet (utility) token gibi standart kripto varlıkları içerir.
Varlık referanslı token (ART)
Varlık referanslı token (Asset-referenced token), değerini birden fazla resmi para birimine, emtiaya, başka bir kripto varlığa ya da bunların bir sepetine bağlayarak istikrarlı tutmayı amaçlar. Tek bir para birimine bağlı olmaması, onu elektronik para token’ından ayıran temel özelliktir.
Elektronik para token’ı (EMT)
Elektronik para token’ı (E-money token), değerini tek bir resmi para birimine bağlayan kripto varlıktır. ABD Dolarına ya da euroya endeksli bir stablecoin bu gruba girer. Stablecoin aramalarının büyük kısmı bu kategoriyle ilgilidir.
Diğer kripto varlıklar
Bu grup ART ve EMT’ye girmeyen kripto varlıkları içerir. Halka arz edilen ya da bir işlem platformuna kabul edilen bu varlıklar için whitepaper hazırlanması gerekir.
Bitcoin gibi ihraççısı belirlenemeyen varlıklarda ihraççıya yönelik yükümlülükler doğmaz. Buna karşılık varlığı işlem platformuna kabul eden operatör whitepaper’ı hazırlamakla yükümlü olabilir. Bu varlıklara hizmet sunan kripto varlık hizmet sağlayıcıları ise MiCA’nın gerekçe metni uyarınca düzenlemenin kapsamındadır.
MiCA stablecoin’leri nasıl düzenler?
MiCA stablecoin’leri yasaklamaz. İhraççılara yetkilendirme, rezerv, itfa hakkı ve şeffaflık yükümlülükleri getirir. EMT ihraç edebilmek için kredi kuruluşu ya da elektronik para kuruluşu olmak gerekir. Kuralların ana başlıkları ise şu şekilde özetlenebilir:
- Karşılık: ART ihraççıları dolaşımdaki token’ları rezerv varlık oluşturmak ve bu varlıkları kendi mal varlığından ayrı tutmak zorundadır. EMT ihraççıları ise aldıkların fonları elektronik para mevzuatındaki koruma rejimine göre ayrı tutar.
- İtfa hakkı: EMT sahipleri token’larını nominal değerden resmi paraya çevirebilir. ART için itfa, rezerv varlıkların piyasa değerine göre yapılır.
- Faiz yasağı: İhraççıların token sahiplerine faiz vermesi yasaktır. Komisyon’un 2026 gözden geçirmesinde bu yasağın yeniden değerlendirilmesi de gündeme gelmiştir.
- Önemli token’lar: Büyük ölçekli token’lar Avrupa Bankacılık Otoritesi’nin (EBA) gözetimine girer.
MiCA’nın uygulanmasıyla USDT tartışması da öne çıkmıştır. Tether, AB’de EMT yetkisi almamıştır. Bu sebeple AB’de faaliyet gösteren kripto varlık hizmet sağlayıcıları, Avrupa Menkul Kıymetler ve Piyasalar Otoritesi’nin (ESMA) yönlendirmesiyle 2025’in ilk çeyreğinden itibaren USDT işlem çiftlerini kaldırmış ya da kısıtlamıştır. 1 Temmuz 2026 ise bu sürecin son eşiği olmuştur.
MiCA kapsamının dışında kalan alanlar
MiCA her dijital varlığı ve her kripto uygulamasını kapsamaz. Kapsam dışında kalan başlıca alanlardan biri DeFi (Merkeziyetsiz Finans) olarak bilinir. Bunun sebebi Gerekçe 22’ye göre aracısız ve tam merkeziyetsiz sunulan hizmetlerin kapsam dışında kalmasıdır. Yine de hizmetin yalnızca bir kısmı merkeziyetsizse düzenlemenin uygulanabileceği de söylenir.
Diğer kapsam dışı alan ise NFT’lerdir (Non-fungible token). Yani benzersiz ve başka kripto varlıklarla değiştirilemeyen varlıklar kapsam dışıdır. Görünüşte benzersiz olsa da fiilen değiştirilebilir özellik taşıyan varlıklar gibi durumlarda ise kapsamdadır.
“Tam merkeziyetsiz” ifadesinin tanımı metinde yer almaz. Bu yüzden DeFi projeleri için kapsam sorusu, hizmetin gerçek yapısına göre cevaplanabilir.
Kapsam dışı alanların yanında, MiCA’nın yalnızca ihraç ve hizmet sunumuyla sınırlı olmadığını da eklemek gerekir. Düzenleme, işlem platformlarına kabul edilen kripto varlıklar için içeriden öğrenenlerin ticareti ve piyasa manipülasyonunu yasaklayan bir piyasa kötüye kullanımı rejimi de içerir.
MiCA’nın kendisi de tartışmaya açıktır. Avrupa Komisyonu istişaresi, 20 Mayıs 2026’da düzenlemenin gözden geçirilmesi için başlatılmış ve yanıtlar 31 Ağustos 2026’ya kadar toplanmıştır. İstişare konuları arasında stablecoin kuralları, CASP’ler, DeFi, staking ve NFT’ler yer alır. Burada komisyon’un 30 Haziran 2027’ye kadar rapor sunması beklenir. Piyasada olası değişiklikler “MiCA 2” olarak anılmaya başlanmıştır. Bu ifade resmi bir adlandırma değil, piyasa jargonudur.
MiCA Türkiye’yi etkiler mi?
MiCA bir AB düzenlemesidir ve Türkiye’de doğrudan geçerli değildir. Türkiye’deki kripto varlık hizmet sağlayıcıları 7518 sayılı Kanun kapsamında Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) düzenleme ve denetimine tabidir. MiCA ise AB’de yaşayan müşteriye hizmet sunan ya da AB’de faaliyet göstermek isteyen Türkiye merkezli şirketler için doğrudan önem taşır. Burada dar bir istisna da bulunur. 61. madde uyarınca münhasıran müşterinin kendi inisiyatifiyle talep ettiği hizmetler bakımından yetkilendirme aranmaz. Bu istisna dar yorumlanır ve pazarlama faaliyetiyle birlikte kullanılamaz.
7518 sayılı Kanun, 2 Temmuz 2024 tarihli ve 32590 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. SPK duyurusuna göre bu düzenlemeyle Türkiye’de faaliyet gösteren ya da gösterecek kripto varlık hizmet sağlayıcıları Kurul’un düzenleme ve denetim yetkisi altına alınmıştır. Aynı duyuruda yurt dışındaki yerleşik platformların Türkiye’deki kişilere yönelik faaliyetinin izinsiz sayılacağı da belirtilir.
Sonuç olarak MiCA AB’de, SPK düzenlemeleri ise Türkiye’de faaliyet gösteren kuruluşlar için geçerlidir. Türkiye’deki güncel durum SPK’nın faaliyette bulunanlar listesinden izlenebilir.
