Bitcoin Ordinals, Bitcoin ağının en küçük birimi olan satoshi’lere görsel, metin, ses veya kod gibi verilerin işlenmesini sağlayan bir protokoldür. Bu işleme inscription denir ve içerik doğrudan blokzincirde saklanır. Ordinals, Bitcoin üzerinde NFT (Non-fungible token) benzeri dijital eserler oluşturur. Ocak 2023’te Casey Rodarmor tarafından tanıtılmıştır.
Bitcoin Ordinals, her satoshi’ye üretim sırasına göre benzersiz bir numara veren ve bu satoshi’lerle dijital içerik ilişkilendiren bir sistemdir. Numaralandırma sayesinde tek tek satoshi’ler takip edilebilir. Bu satoshi’lere işlenen görsel, metin veya kod parçaları dijital eser olarak adlandırılır.
Protokolün kurucusu Casey Rodarmor, bu varlıklar için NFT yerine bilinçli olarak dijital eser ifadesini tercih etmiştir. Amacı Ethereum ile karşılaştırmadan bağımsız, Bitcoin’e özgü bir kavram ortaya koymak olarak görülmüştür.
Ordinals içeriği doğrudan Bitcoin blokzincirinde yer alır. Bu özellik, verinin kalıcı ve değiştirilemez olmasını sağlar. Kısaca bir inscription bir kez oluşturulduktan sonra silinemez veya güncellenemez.
Bitcoin Ordinals nasıl çalışır?
Bitcoin Ordinals üç temel adımla çalışır. Bunlar satoshi’lerin numaralandırılması, veri işleme ve transferdir. Önce her satoshi ordinal teorisine göre benzersiz bir numara alır. Sonra seçilen satoshi’ye içerik işlenir ve bu satoshi normal Bitcoin işlemleriyle taşınır. Tüm süreç Bitcoin ana ağında yürütülür.
Satoshi nedir?
Satoshi, Bitcoin’in en küçük birimidir. Bir Bitcoin 100 milyon satoshi’ye bölünür. Yani her satoshi 0,00000001 Bitcoin değerindedir. İsmini Bitcoin’in kurucusu Satoshi Nakamoto’dan alır.
Ordinal teorisi nedir?
Ordinal teorisi, satoshi’leri üretim sırasına göre numaralandıran bir yöntemdir. İlk üretilen satoshi 0 numarasını alır, sonraki 1’i alır ve bu şekilde devam eder. Numaralar madencilik ve işlem sırasına göre belirlenir.
Bu numaralandırma satoshi’lere kimlik kazandırır. Böylece belirli bir satoshi ağ üzerinde takip edilebilir. Ordinal teorisi, Bitcoin’in temel kurallarını değiştirmeden çalışır.
Inscription nedir?
Inscription, bir satoshi’ye veri işleme sürecinin adıdır. Görsel, metin, ses, video veya kod gibi içerikler bu yöntemle Bitcoin işlem verisine kaydedilir. Her inscription’ın bir kimlik numarası ve içerik türü bulunur.
Burada önemli bir ayrım vardır. Ordinal, satoshi’nin numarasıdır. Inscription ise o satoshi’yle ilişkilendirilen içeriktir. İki kavram sık sık karıştırılır ama aynı şey değildir.
Taproot güncellemesi Ordinals için neden önemli?
Taproot, Bitcoin’in 2021 yılında devreye giren güncellemesidir. Bu güncelleme, işlemlerin witness adı verilen alanına daha esnek ve büyük veri yazılmasını kolaylaştırmıştır. Ordinals inscription’ları da bu alandan yararlanır.
Taproot’tan önce satoshi’lere büyük boyutlu veri işlemek çok daha zor olmuştur. Burada blok boyutu sınırları buna engel olmuştur. Taproot ve daha önceki SegWit güncellemesi, bu verinin daha verimli saklanmasına imkan tanımıştır.
Yine de Taproot’un Ordinals’ı doğrudan başlattığını söylemek yanlış olur. Ordinals ayrı bir protokol ve yorumlama sistemidir. Taproot ise inscription kullanımını kolaylaştıran teknik zeminin parçalarından yalnızca biridir.
Bitcoin Ordinals ile NFT arasındaki fark nedir?
En temel fark veri saklama biçimidir. Bitcoin Ordinals, içeriği doğrudan blokzincire yani on-chain’e saklar. Ethereum gibi ağlardaki NFT’lerin çoğu ise görseli IPFS gibi harici sistemlerde tutar ve zincirde sadece bir bağlantı barındırır.
İki varlık türü arasındaki başlıca farklar şöyle sıralanabilir:
- Veri saklama: Ordinals içeriği tamamen on-chain’de tutulur. NFT’lerin saklama yöntemi projeye göre değişir ve çoğu zaman zincir dışıdır.
- Akıllı sözleşme: NFT’ler genellikle akıllı sözleşmelerle çalışır. Ordinals için akıllı sözleşme zorunlu değildir.
- Transfer modeli: Ordinals, Bitcoin’in UTXO modelini kullanır. NFT’ler ilgili ağın token standardına dayanır.
- Ağ: Ordinals yalnızca Bitcoin üzerinde çalışır. NFT’ler çoğunlukla Ethereum, Solana ve benzeri ağlarda bulunur.
Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta daha vardır. Yaygın olarak görülse de bütün NFT’ler zincir dışıdır gibi kesin bir genelleme doğru değildir. NFT’lerin saklama yöntemi projeden projeye farklılık gösterebilir.
Nadir satoshi (rare sats) nedir?
Ordinal teorisinde her satoshi eşit değerde görülmez. Bazı satoshi’ler, Bitcoin’in üretim düzenindeki konumları nedeniyle daha nadir kabul edilir. Bu sınıflandırma, Casey Rodarmor’un ortaya koyduğu Rodarmor Nadirlik İndeksi’ne dayanır.
Nadirlik seviyeleri, resmi Ordinals dokümantasyonunda altı gruba ayrılır:
- Common: Bloğun ilk satoshi’si olmayan sıradan satoshi’lerdir. Satoshi’lerin büyük çoğunluğu bu gruba girer.
- Uncommon: Her bloğun ilk satoshi’si olarak bilinir.
- Rare: Her zorluk ayarlama döneminin ilk satoshi’sidir.
- Epic: Her halving döneminin ilk satoshi’sidir.
- Legendary: Her döngünün (cycle) ilk satoshi’sidir.
- Mythic: Genesis bloğunun, yani ilk Bitcoin bloğunun ilk satoshi’sidir.
Buradaki nadirlik, satoshi’ye işlenen görselden kaynaklanmaz. Nadirlik tamamen satoshi’nin Bitcoin arzı içindeki konumuyla ilgilidir. Örneğin mythic satoshi, 2009’da üretilen genesis bloğuna aittir ve koleksiyoncular için ulaşılması neredeyse imkansızdır.
Ordinals’ın Bitcoin ağına etkileri
Ordinals, Bitcoin topluluğunda hararetli bir tartışma başlatmıştır. Protokolün etkileri hem olumlu hem olumsuz yönleriyle değerlendirilir. İki tarafın da güçlü argümanları vardır.
Destekleyenler inscription işlemlerinin madencilere ek işlem ücreti geliri sağlaması üzerinde durur. Bu gelir, uzun vadede ağ güvenliğine katkı olarak görülür. Ayrıca Bitcoin için yeni kullanım alanları oluşturması da konuşulur.
Geliştirici ve koleksiyoncu topluluğunun Bitcoin çevresinde büyümesi de Ordinals’ın olumlu etkilerinden biri olarak görülür.
Ordinals’ı desteklemeyen kesimde ise inscription’ların blok alanını doldurması öne çıkarılır. Bu da normal transferlerle rekabet edilmesi anlamına gelir. Bu aynı zamanda yoğun dönemlerde işlem ücretlerinin yükselmesiyle de ilişkilendirilebilir.
