EIP (Ethereum improvement proposal), Ethereum ağında yeni özellik, standart ya da kural değişikliği önermek için kullanılan resmi tasarım dokümanıdır. Türkçesi Ethereum geliştirme önerisi olarak bilinir. Ethereum’un her büyük güncellemesi bir EIP olarak başlar.
Fikir, Bitcoin’in geliştirme önerilerinden esinlenilerek 2015’te ortaya çıkmıştır. Her EIP belirli bir yapıya sahiptir. İçinde özet, motivasyon, teknik şartname, gerekçe ve güvenlik değerlendirmeleri bulunur. Bu format zorunludur çünkü belgeyi farklı istemci yazılımlarını geliştiren ekipler okur ve uygular.
Sistemin temelini ilk belge olan EIP-1 atar. Ethereum’un resmi sitesi EIP’leri topluluk için “doğruluk kaynağı” olarak tanımlar. Süreç, Python’ın geliştirme önerilerine ve Bitcoin’in modeline dayanır.
EIP neden önemli?
EIP’ler, Ethereum’un gelişmesini sağlayan mekanizmadır. Ağda kimin ne değişiklik yapacağına topluluk tartışarak karar verir. Bu yapı hem şeffaflığı hem de açık katılımı mümkün kılar.
Burada herkes bir öneri sunabilir. Farklı paydaşlar, hangi önerinin standart olacağını açık tartışmayla belirler. Her öneri herkese açık bir depoda saklanır. Böylece Ethereum’da nelerin ne zaman değiştiği kronolojik olarak takip edilebilir.
Değişiklikler tutarlı ve test edilmiş bir biçimde uygulanır. Bu, ağı çalıştıran onlarca farklı yazılımın uyum içinde kalmasını sağlar. Kararların çoğu ise zincir dışında alınır. Uygulamada önerileri esas olarak editörler, çekirdek geliştiriciler ve topluluğun en aktif üyeleri değerlendirir.
EIP türleri ve kategorileri
EIP’ler etkilerine göre farklı kategorilere ayrılır. Bu ayrım, her önerinin doğru düzeyde ele alınmasını sağlar. Kategorilerin tanımlandığı yer yine ilk belge olan EIP-1’dir.
- Core EIP’ler: Konsensüs kurallarını, blok yapısını veya temel protokolü değiştiren önerilerdir. Genellikle hard fork gerektirir ve tüm düğümlerin güncellenmesi gerekir.
- Networking EIP’leri: Düğümlerin birbiriyle nasıl iletişim kurduğunu düzenler. Ağın eşler arası katmanını hedefler.
- Interface EIP’leri: Uygulamaların ve cüzdanların ağla nasıl etkileştiğini standartlaştırır. İstemci API ve RPC spesifikasyonlarını kapsar.
- ERC EIP’leri: Uygulama düzeyindeki standartları tanımlar. Token ve akıllı sözleşme kuralları bu kategoridedir.
- Meta EIP’leri: Sürecin kendisiyle ilgili önerilerdir. Örneğin EIP-1 bir Meta EIP’sidir.
- Informational EIP’ler: Yeni bir özellik önermez. Toplulukla bilgi veya rehber paylaşır.
EIP ve ERC arasındaki fark nedir?
Her ERC bir EIP’dir ama her EIP bir ERC değildir. ERC (Ethereum Request for Comments), EIP’lerin uygulama düzeyi standartlarını kapsayan alt kategorisidir. EIP genel çerçeveyi, ERC ise token ve akıllı sözleşme gibi uygulama kurallarını tanımlar.
Örneğin EIP-20 ile ERC-20 aynı belgeye işaret eder. Aynı şekilde EIP-721 ile ERC-721 de aynıdır. Kullanılan ön ek, belgeye hangi açıdan bakıldığına göre değişir.
EIP’ler; ağın çalışma şeklini, ücret sistemini veya temel kurallarını değiştiren geniş kapsamlı önerilerdir. EIP-1559 ve EIP-4844 örnek olarak verilebilir. ERC’ler ise ağ üzerinde çalışan uygulamaların uyması gereken standartlardır. Örnek olarak ERC-20 token’lar’ı veya ERC-721 NFT’leri verilebilir.
Bugün ERC’ler ayrı bir depoda yönetilse de kavramsal olarak EIP ekosisteminin bir parçası olarak kabul edilir.
Bir EIP’nin yaşam döngüsü
Bir öneri, fikir aşamasından resmi standarda kadar belirli adımlardan geçer. Bu adımlar, teknik bir taslağın ağın parçası hâline gelmeden önce çok yönlü incelenmesini sağlar. Süreç genellikle bir forumda başlar, GitHub’da devam eder.
Önce fikir aşaması başlar. Henüz resmiyet kazanmamış aşama olarak bilinir. Geliştirici, fikri genellikle Ethereum Magicians gibi forumlarda tartışmaya açar.
Fikir aşamasından sonra ilk resmi kayıt olan taslak hazırlanır. Öneri şablona uygun yazılır ve depoya eklenir. Yazar bu öneriyi diğer üyelerin denetimine sunar. Topluluktan geri bildirim toplanır.
Son çağrı dönemi genelde 14 günlük son inceleme zamanı olarak bilinir. Sorun çıkarsa taslağa geri dönülür. Finalde ise kabul edilen öneriler onaylanır. Böylece öneri artık resmi bir standarttır ve uygulanmaya hazırdır.
Her öneri bu yolu tamamlayamaz. Uzun süre hareketsiz kalan öneriler “Stagnant” durumuna geçer. Yazarın geri çektiği öneriler ise “Withdrawn” olarak işaretlenir. Core kategorisindeki öneriler ise ancak çekirdek geliştiricilerin istemci yazılımına eklemesiyle bir hard fork’ta aktif olur.
Popüler EIP örnekleri
Bazı EIP’ler, çoğu kullanıcının bildiği kavramların temelini atmıştır. NFT’ler ve düşük Katman-2 ücretleri hep birer öneri olarak başlamıştır. Örneğin EIP-20 (ERC-20), Ethereum üzerinde akıllı sözleşmelerle token üretiminin standardıdır. 2015’te tanımlanmış ve yüz binlerce fungible token’ın temelini atmıştır. Öte yandan EIP-721 (ERC-721), NFT çılgınlığını başlatan benzersiz dijital varlık standardıdır. ERC-721 belgesi, her varlığın ayrı olması nedeniyle ERC-20’nin NFT için yetersiz kaldığını belirtir.
EIP-1559, Ağustos 2021’deki London güncellemesiyle gelmiştir. İşlem ücretinin bir kısmını yakarak ETH’yi zaman zaman deflasyonist hâle getirir.
Son olarak EIP-4844 (Proto-Danksharding) ise Mart 2024’teki Dencun güncellemesinin parçasıdır. Katman-2 ağlarının veri maliyetini büyük ölçüde düşürmüştür.
Sıkça Sorulan Sorular
EIP bir coin midir?
Hayır. EIP bir kripto varlık değildir. Ethereum ağında değişiklik önermek için kullanılan resmi bir teknik dokümandır. Coin ile karıştırılmasının nedeni, EIP-20 gibi bazı önerilerin token standartlarını tanımlamasıdır.
Bir EIP’yi kim yazabilir?
Protokolün işleyişini yeterince bilen herkes bir EIP yazabilir. Öneri, GitHub’daki resmi depoya gönderilir ve önce bir editör tarafından biçim yönünden incelenir. Yazma yetkisi yalnızca çekirdek geliştiricilere ait değildir.
Her EIP uygulanır mı?
Hayır. Önerilerin çoğu taslak aşamasında kalır veya reddedilir. Yalnızca topluluk denetiminden geçen ve yeterli mutabakatı sağlayan öneriler bir ağ güncellemesine dahil edilir. Yüzlerce EIP arasından yalnızca bir kısmı standart hâline gelir.
EIP numarası neyi ifade eder?
Numara, önerinin depoya eklendiği sırada bir editör tarafından atanır. Kronolojik bir sıra veya öncelik anlamı taşımaz. EIP-20 ile ERC-20 gibi durumlarda aynı numara, belgeye hangi açıdan bakıldığına göre iki farklı ön ekle anılabilir.
EIP ile hard fork aynı şey mi?
Hayır. EIP bir öneri belgesidir. Hard fork ise onaylanan Core EIP’lerinin ağa uygulandığı koordineli bir güncellemedir. Yani bir hard fork, genellikle birden fazla EIP’nin hayata geçirilmesiyle gerçekleşir.
