Dai (DAI), Maker Protokolü’nün ürettiği, ABD dolarına sabitlenmiş merkeziyetsiz bir kripto varlıktır. Ethereum üzerinde çalışır. Teminatı banka rezervi değil, akıllı sözleşmelerde kilitlenen kripto paralardır. 2024 yılında MakerDAO, Sky markası altında yeniden yapılanmış ve USDS tanıtılmıştır. DAI hâlâ çalışır durumda olsa da ekosistem giderek USDS’ye geçmeye başlamıştır.
Diğer bir deyişle Maker, kullanıcıların kripto varlıklarını teminat olarak kilitleyip karşılığında dolar değerinde DAI ürettiği bir akıllı sözleşme sistemi kullanır. Kullanıcı kasaya teminat yatırınca yeni DAI üretilir, borcunu kapatınca DAI yakılır.
Dai ne zaman ve kim tarafından kuruldu?
MakerDAO 2014 yılında Danimarkalı girişimci Rune Christensen tarafından kurulmuştur. İlk DAI sürümü Aralık 2017’de Ethereum ana ağında yayına alınmıştır. 2024 yılında proje Sky markası altında yeniden yapılanmış ve USDS tanıtılmıştır.
Dai projesinin amacı
Projenin temel amacı, kripto varlıklarla aşırı teminatlandırılmış bir kredi sistemi geliştirmektir. Dai’nin kurguladığı bu sistemde kullanıcı, ETH veya WBTC gibi varlıklarını kasaya kilitler ve karşılığında DAI çekebilir.
DAI nasıl çalışır?
DAI, kullanıcıların Maker kasalarına aşırı teminat yatırıp karşılığında dolar değerinde token çektiği bir akıllı sözleşme sistemiyle üretilir. Borç kapatıldığında veya teminat değer kaybedince kasa otomatik tasfiyeye girer ve DAI yakılır. Dolar sabiti, istikrar ücreti ve tasarruf oranı gibi yönetişim araçlarıyla korunur.
İstikrar ücreti, DAI üreten kullanıcıların ödediği faizdir. Yönetişim token’ı sahipleri arzı daraltmak için bu ücreti yükseltebilir. Tasarruf oranı ise kullanıcıların token’ı kilitleyerek kazandığı orandır. Eski adıyla DAI Tasarruf Oranı (DSR) olarak bilinen bu mekanizmanin yerini Sky döneminde Sky Tasarruf Oranı (SSR) almıştır.
Çalışma prensibinde kullanıcı kasaya ETH veya başka bir kabul edilen kripto varlığı kilitler. Akıllı sözleşme de teminat oranı kuralına göre yeni DAI bastırır. Minimum teminat oranı varlığa göre değişebilir.
Teminat değeri düşerse kasanın oranı eşik altına iner ve sistem teminatı tasfiye eder. Tasfiye sırasında teminat açık piyasada satılır ve elde edilen DAI yakılır. Bu mekanizma, DAI’nin her zaman yeterli kripto varlıkla desteklenmesini amaçlar.
Dai altyapısı ve teknik özellikleri
DAI bir Ethereum ERC-20 token’ıdır. Protokolün tüm mantığı Ethereum ana ağındaki akıllı sözleşmelerde yaşar. Token köprüler aracılığıyla Polygon, Arbitrum, Optimism ve diğer Katman-2 (Layer-2) ağlarda da dolaşımdadır.
Sistemin kalbinde Maker Vault adı verilen kasalar bulunur. Her kasa bir Collateralized Debt Position (CDP) yapısıdır ve teminat türüne göre farklı risk parametreleriyle çalışır. Yüksek volatil varlıklar daha yüksek teminat oranı talep eder.
Protokol bir yönetişim token’ının oylarıyla yönetilir. Yeni teminat türleri eklemek, istikrar ücretini değiştirmek veya tasfiye eşiğini ayarlamak için token sahipleri öneri ve oylama süreçlerine katılır. Maker Foundation 2021’de görevini topluluğa devretmiştir.
Ağustos 2024’teki Sky yeniden yapılanmasıyla yönetişim token’ı MKR, 1:24.000 oranında SKY token’ına dönüştürülebilir hâle gelmiştir. Yönetişim artık Sky çatısı altında sürmeye başlamıştır.
DAI ayrıca Peg Stability Module (PSM) adlı bir doğrudan değişim modülüne sahiptir. Kullanıcı USDC gibi varlıkları PSM üzerinden 1:1 oranında DAI ile değiştirebilir. Bu modül, fiyatın sabitliği hedef değerden saptığında otomatik bir denge mekanizması olarak çalışır.
DAI token nerede kullanılır?
DAI token; DeFi ağlarında borç alma, likidite sağlama ve dolar olarak değer saklama amacıyla kullanılır. Spot trading’de stabil bir parite işlevi de görür.
Sıkça Sorulan Sorular
DAI gerçekten dolara mı sabitli?
DAI, ABD dolarına sabitli bir kripto varlıktır. Sabitlik banka rezerviyle değil, kripto teminat ve yönetişim araçlarıyla sağlanır.
DAI nasıl üretilir?
DAI, Maker kasasına ETH veya kabul edilen başka bir kripto varlık kilitlenerek üretilir. Sistem, teminat değerinin altında daha düşük miktarda DAI çekmenize izin verir. Borç kapatıldığında DAI yakılır ve teminat geri alınır.
MKR token ile DAI arasındaki ilişki nedir?
MKR, Maker Protokolü’nün yönetişim token’ıdır ve sahipleri parametre değişikliklerini oylar. DAI ise protokolün ürettiği stablecoin’dir. Ağustos 2024’teki Sky dönüşümüyle MKR, 1:24.000 oranında SKY token’ına yükseltilebilir hâle gelmiştir.
