ROI, Return of Investment kelimesinin kısaltmasıdır ve Türkçeye “yatırım getirisi” olarak çevrilir.
Return of investment; bir yatırımdan elde edilen kar miktarını hesaplamak için yaygın şekilde kullanılan finansal bir metriktir. Bilinen tüm yatırım kanallarında geçerliliği olan bir metottur.
Özetle ROI, bir yatırımın başlangıç maliyetine kıyasla ne kadar kazanç ya da kayıp getirdiğini yüzde olarak ölçer. Pozitif ROI kâr, negatif ROI ise zarar anlamına gelir.
Kripto para bağlamında ROI, bir coin veya token’ının alım maliyetine oranla güncel değerini karşılaştırır. Geleneksel finansta gözlemlenen ROI’nin kripto paralardaki tek farklı yansıması, bu varlıkların çok daha sert fiyat hareketlerine sahip olabilmesidir. Liu ve Tsyvinski’nin 2021’de yaptığı çalışma bu çıkarımı destekleyerek kripto varlıkların risk ve getiri profillerinin geleneksel finanstan ayrıştığını gösterir.
ROI yalnızca kripto alım satımında değil, aynı zamanda staking ve portföy karşılaştırmalarında da kullanılır. Bunun yanı sıra şirket yatırımları, pazarlama kampanyaları ve gayrimenkul gibi alanlarda da bu metrikten yararlanılır.
ROI neye yarar?
Şahsi ya da kurumsal yatırımcıların, yatırım kârını maliyete oranlayarak, yapacakları hamleyi planlamalarını sağlar. Bir yatırım varlığının ya da kanalının, kendisiyle aynı skalada bulunan yatırım türleri arasından tercih edilmesi, bu hesaplama sonucuna bağlıdır. Diğerlerinden daha yüksek bir ROI oranı olması kârlı; daha düşük olması da zararlı olduğunu gösterir. Yatırımcılar da bu rakamsal verilerden elde ettikleri sonuçlarla yatırım planlarını şekillendirebilirler.
ROI, düzenli olarak yapılması gereken bir hesaplama yöntemidir. Tüm yatırım kanalları hareketlilik içerisinde olduğu için düzenli takip edilerek, yapılacak her hamle öncesinde bu hesaplamadan faydalanmak gerekir.
ROI nasıl hesaplanır?
ROI hesaplaması sırasında esas alınan öğeler vardır. Doğru sonuç almak için öncelikle net maliyeti belirlemek gerekir. Net maliyet; yatırım yapılacak varlık ya da fonu satın alma bedeli ile finansman ve maliyet işlemlerinin toplamıdır.
Sıra, net kârı tespit etmeye gelir. Bunun için de yatırım yapılan varlık ya da fonun, yatırım sonrasında geldiği değerden net maliyet değeri çıkarılır.
En basit haliyle ROI formülü şu şekildedir:
ROI = (mevcut değer – toplam maliyet) / toplam maliyet x 100
Kripto paralarda bu formülü kullanırken işlem ücretleri gibi metrikleri de dahil etmek gerekir. Yani kripto için genişletilmiş formül şu şekilde görülebilir:
ROI = (satış değeri – (alış maliyeti + işlem ücretleri)) / (alış maliyeti + işlem ücretleri) x 100
Özellikle Ethereum gibi yüksek gas ücretlerine sahip olan ağlarda bu gizli maliyeti de hesaplamaya eklemek önem taşır.
Gerçekleşmiş ve gerçekleşmemiş ROI arasındaki fark
Kriptoda yatırım getirisini değerlendirirken en kritik ayrımlardan biri kazancın gerçekten elde edilip edilmediğidir. Gerçekleşmemiş (unrealized) ROI, satış gerçekleşmeden görülen yatırım getirisidir. Satışı yapılmadığı için bu değer her an değişebilir.
Gerçekleşmiş (realized) ROI ise varlık fiat paraya dönüştürüldüğü anda kesinleşen getiridir. Gerçek kâr ya da zarar yalnızca bu noktada ortaya çıkar.
Volatilitenin yüksek olduğu piyasalarda bu ayrım özellikle önem taşır. Örneğin portföyde %500 gerçekleşmemiş ROI görünürken yaşanabilecek ani bir düzeltme bu oranı %50’ye düşürebilir.
Bir başka kritik nokta da zaman boyutudur. Standart ROI formülü zaman dilimini hesaplamada dikkate almaz. 1 haftada görülen %50 ROI ile 1 yılda görülen %50 ROI matematiksel olarak eşit görünse de performans açısından karşılaştırılmaları doğru olmaz. Bu yüzdeleri aynı zeminde karşılaştırmak için yatırımcılar annualized (yıllandırılmış) ROI’den faydalanır.
