Confirmation, dilimizde onay anlamına gelir. Blokzincir ekosisteminde onayın devreye girdiği nokta, blokların başarılı şekilde zincire eklenmesinden önceki süreçtir. Madenciler tarafından onaylanan bloklar, güvenle ekosistem içindeki yerini alır. Buna ağ tarafından doğrulanma da denir.
Confirmation süreci, her kripto para türünde farklılık göstermektedir. Genellikle güvenlik seviyesini yüksek tutmak için birden fazla onay alınan bir süreç vardır. Örneğin; Bitcoin blokzincirinde üç aşamalı bir confirmation süreci söz konusudur ve her onay minimum 5, maksimum 45 dakika sürer.
Confirmation tamamlandıktan sonra blok eklenmesi ve veri aktarımı gibi işlemler de sorunsuz şekilde tamamlanır. Bu süreç olmadan, blokzincir ekosisteminde herhangi bir işlem gerçekleşmesi mümkün değildir.
Confirmation nasıl çalışır?
Bir işlem önce ağın bekleme havuzuna (mempool) düşer. Burada onay beklerken durumu unconfirmed (onaylanmamış) olarak görünür. Bir madenci ya da doğrulayıcı işlemi bir bloğa aldığında işlem ilk onayını kazanır.
Süreç adım adım şöyle ilerler:
- Mempool (bekleme havuzu): İşlem gönderildiği an ağın bekleme havuzuna düşer ve onaysız olarak bekler.
- Bloğa alınma (1. onay): Bir madenci veya doğrulayıcı işlemi seçer, bloğa yazar ve blok, zincire eklenir. Böylece işlem ilk onayını alır.
- Zincirleme onaylar: Bloğunuzun üzerine eklenen her yeni blok işleminize bir onay daha ekler. Bloklar üst üste yığıldıkça işlem geri döndürülemez hâle gelir.
Confirmation tamamlandıktan sonra blok eklenmesi ve veri aktarımı gibi işlemler de sorunsuz şekilde tamamlanır. Bu süreç olmadan, blokzincir ekosisteminde herhangi bir işlem gerçekleşmesi mümkün değildir.
Bir işlem için kaç onay gerekir?
Gereken onay sayısı her ağda farklıdır. Kısa süreli ve küçük transferlerde tek onay yeterli olabilir. Büyük tutarlarda güvenlik için daha fazla onay beklenir. Bu sayıyı ağın yapısı ve karşı tarafın güvenlik politikası belirler.
Confirmation süreci, her kripto para türünde farklılık göstermektedir. Genellikle güvenlik seviyesini yüksek tutmak için birden fazla onay alınan bir süreç vardır. Örneğin; Bitcoin blokzincirinde üç aşamalı bir confirmation süreci söz konusudur ve her onay minimum 5, maksimum 45 dakika sürer.
Onay sayısı ve süresi ağdan ağa belirgin biçimde değişir. Bitcoin (BTC) ağında bir blok ortalama 10 dakikada üretilir. Bu nedenle 3-6 onay yaklaşık 30 ila 60 dakika sürer.
Ethereum (ETH) ağında blok süresi yaklaşık 12 saniyedir. Bu ağda çoğu zaman 12-32 onay beklenir ve süre birkaç dakikaya denk gelir. Solana (SOL) gibi hızlı ağlarda blok süresi bir saniyenin altındadır ve onaylar saniyeler içinde biter. Tron (TRX) ağında onaylar ise ortalama bir dakika civarında tamamlanır.
Borsalar ve satıcılar da kendi eşiklerini belirler. Küçük tutarlarda tek onay çoğu durumda güvenli sayılır. Yaklaşık 10.000 dolar değerindeki transferlerde ise üç onay yaygın bir uygulamadır. Çok büyük tutarlarda ise altı onay tercih edilir.
Onay süresini etkileyen faktörler nelerdir?
Onay süresi sabit değildir. Aynı ağda bir transfer bazen iki dakikada, bazen saatlerce sürebilir. Bu farkı ağ yoğunluğu, işlem ücreti ve blok süresi olmak üzere üç temel etken belirler.
O an işlem yapan kişi sayısı arttıkça sıra uzar. Diğer bir deyişle talep yükseldiğinde bekleme süresi de artar, bu da ağ yoğunluğu olarak bilinir. Bunun yanında madenciler ve doğrulayıcılar yüksek ücretli işlemleri öne alır. Düşük ücret ödeyen işlemler bekleme havuzunda daha uzun kalır.
Son olarak blok süresi, her ağın blokları farklı hızda üretmesiyle ilişkilidir. Bitcoin (BTC) ağında bu süre ortalama 10 dakika, hızlı ağlarda ise saniyelerle ölçülür.
Neden birden fazla onay beklenir?
Tek onay bir işlemi başlatmak için yeterlidir. Ancak güvenlik için çoğu zaman daha fazlası beklenir. Bunun temel nedeni çift harcama (double spending) riskidir.
Çift harcama, aynı kripto varlığın iki kez harcanmaya çalışılmasıdır. Bir işlem yalnızca tek blokta yer alıyorken zincir teorik olarak yeniden düzenlenebilir. Bu duruma zincir yeniden organizasyonu (reorg) denir. Üzerine eklenen her yeni blok bu ihtimali hızla düşürür.
Bitcoin (BTC) ağında altı onay uzun süredir bir referans noktasıdır. Bu sayı, saldırganın ağ gücünün yüzde 10’undan azına sahip olduğu ve yüzde 0,1’lik bir riskin kabul edilebilir sayıldığı varsayımına dayanır. Çift harcamaya karşı kullanılan olasılık hesabının ayrıntıları Bitcoin’in resmi dokümanında paylaşılmıştır.
Az onaylı işlemler bazı saldırı türlerine açıktır. Bunlar arasında yarış saldırısı (race attack) ve yüzde 51 saldırısı sayılabilir. Onay sayısı arttıkça bu saldırıların başarı ihtimali pratikte de gittikçe azalır.
Confirmation ile finality (kesinlik) arasındaki fark
Her onaylanmış işlem kesinleşmiş sayılmaz. Confirmation ile finality (kesinlik) farklı kavramlardır. Bu ayrım özellikle modern Proof-of-Stake (PoS) ağlarında önemlidir.
Confirmation, işlemin bir blokta yer aldığını gösterir ve her yeni blokla riski azaltır. Finality ise işlemin artık geri döndürülemez olduğunu ifade eder. Onay sayısı bir sayı olarak ölçülürken kesinlik ağın uzlaşı mekanizmasına bağlıdır.
Ethereum (ETH) ağında kesinlik checkpoint adı verilen bloklarla sağlanır. Bir bloğun kesinleşmesi için ağda yatırılan ETH’nin üçte ikisinin onayı gerekir. Ethereum’un resmi dokümantasyonu bu sürecin Casper FFG mekanizmasıyla yürütüldüğünü açıklar.
Bir Ethereum bloğunun kesinleşmesi yaklaşık 15 dakika sürer. Ethereum kesinlik yol haritası, bu süreyi tek slota indirmeyi hedefleyen çalışmaları içerir. Bu nedenle bir işlem onaylanmış görünse bile bazı ağlarda tam kesinlik biraz daha gecikebilir.
İşlem onayı ile cüzdan izni (token approval) arasındaki fark
Kriptoda temelde iki ayrı onay kavramı vardır. Blok onayı, bir işlemin ağda doğrulanmasıdır. Cüzdan izni (token approval) ise bir akıllı sözleşmeye cüzdandaki belirli token’ları kullanma yetkisi verilmesidir.
Token approval, merkeziyetsiz uygulamalarla (dApp) etkileşimde kullanıcı karşısına çıkar. Bir DeFi (Merkeziyetsiz finans) işlemi yaparken cüzdanınız bu izni ister. İzin verildiğinde sözleşme, belirlenen sınıra kadar ilgili token’ı hareket ettirebilir.
Bu izinler bir güvenlik riski taşıyabilir. Sınırsız (unlimited) verilen izinler, sözleşme ele geçirilirse varlıkların çekilmesine yol açabilir.
Kullanılmayan izinler iptal edilebilir. İptal (revoke) işlemi de bir blok işlemidir ve küçük bir ağ ücreti gerektirir. İzni iptal etmek token’ları cüzdandan taşımaz, yalnızca sözleşmenin erişimini kaldırır.
Onaylanmamış işlem için ne yapılır?
Onaylanmamış (unconfirmed) bir işlemde para kaybolmaz. Tutar askıdadır ve ağ sakinleşince ya onaylanır ya da gönderenin cüzdanına döner. Düşük ücret nedeniyle takılan işlemler için ücreti artıran iki yöntem kullanılır.
- Replace-By-Fee (RBF): Gönderen, onaysız işlemi daha yüksek ücretli yeni bir işlemle değiştirir. Madenciler yüksek ücretli işlemi öne alır ve onay hızlanır. Bu yöntem yalnızca cüzdan RBF’i desteklediğinde çalışır.
- Child Pays For Parent (CPFP): Alıcı, takılan işlemden gelen tutarı yüksek ücretli yeni bir işlemde harcar. Madenci yüksek ücreti almak için iki işlemi birlikte onaylar. Böylece takılan işlem de zincire girer.
İşlemi bir blok gezgini üzerinden işlem numarasıyla (TXID) takip etmek de mümkündür. Burada onay sayısı ve işlemin durumu anlık görüntülenir.
Sıkça sorulan sorular
Blokzincirde 1 onay aldı ne demek?
İşleminizin bir bloğa eklendiği ve o blokzincire katıldığı anlamına gelir. Bu, ilk doğrulamadır. Üzerine yeni bloklar eklendikçe onay sayısı ve güvenlik artar.
Onaylanmamış işlem iptal edilebilir mi?
Teknik olarak doğrudan iptal mümkün değildir. Onaysız işlem ya onaylanır ya da uzun süre onay almazsa bekleme havuzundan düşerek cüzdana döner. Gönderen, RBF destekli cüzdanlarda işlemi daha yüksek ücretli bir işlemle değiştirebilir.
Bitcoin transferi neden onaylanmıyor?
En sık neden düşük işlem ücretidir. Ağ yoğun olduğunda madenciler yüksek ücretli işlemleri önceliklendirir. Düşük ücretli işlem bekleme havuzunda sırasını bekler ve onayı gecikir.
Kaç onay güvenli kabul edilir?
Bu sayı ağa ve tutara göre değişir. Bitcoin (BTC) için küçük transferlerde tek onay, büyük tutarlarda altı onay yaygın bir güvenli eşiktir. Daha hızlı ağlarda az sayıda onay yeterli olabilir.
Confirmation ile finality aynı şey mi?
Hayır, farklı kavramlardır. Confirmation işlemin blokta yer aldığını gösterir. Finality ise işlemin artık geri döndürülemez olduğunu ifade eder ve ağın uzlaşı mekanizmasına bağlıdır.
