Türkçeye çatallanma olarak geçmiş olan fork, bir blokzincirin kurallarında ya da kodunda meydana gelip ağın bölünmesine neden olan değişikliğe verilen isimdir. Çatallanma, kullanıcı tabanı veya geliştiriciler bir kripto para birimi hakkında temel bir şeyin değişmesi gerektiğine karar verdiğinde ortaya çıkar.
Hard fork yeni kuralların eski kurallardan tamamen farklı olması nedeniyle blokzincirin iki ayrı ağa bölünmesiyken soft fork’ta değişiklikler uyumlu kalır. Her iki türde de ağa gerçekleştirilen bir saldırı, geliştiriciler arasında yaşanabilecek anlaşmazlıklar ya da topluluk içindeki fikir ayrılıkları gibi durumlar etkili olabilir.
Hard fork nedir?
Hard fork, geriye dönük uyumluluğu bozan herhangi bir değişikliktir. Eski yazılımı çalıştıran node’lar yeni işlemleri geçersiz olarak görür. Bu, yeni “geçerli” zincirler çıkarmak için güncellenmeleri gerektiği anlamına gelir. Topluluğun yeterince büyük bir yüzdesi eski kuralları kullanmaya devam etmek istediklerine karar verirse zincir bölünecek ve iki ayrı para birimine neden olacaktır.
Hard fork örnekleri
Hard fork’lar genellikle bir blokzincirde yaşanan derin anlaşmazlıklar sebebiyle meydana gelir. Ortaya çıkan zincirlerde ise uzun vadede başarı görmek oldukça zordur. Bununla birlikte Bitcoin Cash ve Ethereum Classic aktif topluluklara sahip bağımsız ağlar olmayı başarmış popüler örneklerdendir.
Bitcoin Cash
Bitcoin hard fork, Bitcoin’in zamanında yaşadığı sert çatallanma sonucu Bitcoin Cash’in oluşmasına sebep olan durumdur. 2017 yılında Bitcoin’in ölçeklenebilirliği ile ilgili toplulukta ciddi fikir ayrılıkları yaşanmıştır.
Ölçeklenebilirlikle ilgili yaşanan fikir ayrılıklarında bir grup blok boyutlarını küçültmeyi önermiştir. Bununla birlikte zincir dışı çözümler de kullanılacaktır. Diğer grup ise zincir dışı çözümlere sıcak bakmamıştır. Bunun yerine blok boyutunu artırıp işlemlerin doğrudan blokzincir üzerinde gerçekleşmesi gerektiğini savunmuştur.
Buradaki temel sorun blok boyutunun artırılmasının Bitcoin’in var olan kurallarına uymamasıdır. Bu sebeple ağ Bitcoin (BTC) ve Bitcoin Cash (BCH) olarak ikiye ayrılmıştır.
Ethereum Classic
Ethereum hard fork, 2016’da yaşanan DAO saldırısı sonucunda ağın bölünerek Ethereum Classic’in oluşmasıdır. DAO, Ethereum blokzinciri üzerinde geliştirilmiş yüksek profilli projelerden biri olarak bilinir. Ancak lansmanından üç ay sonra 60 milyon dolarlık Ether’in çalınmasıyla sonuçlanan bir saldırıya maruz kalmıştır.
Bu süreçte Ethereum topluluğunun bir kısmı blokzincirin geçmişini değiştirerek saldırıyı karşılayabilmek adına oy kullanmıştır. Bazı kullanıcılar ise blokzincirin değiştirilemezlik ilkesine karşı olduğu gerekçesiyle bu önermeyi kabul etmek istememiştir. Böylece orijinal zincir Ethereum Classic (ETC) olarak devam ederken değiştirilen zincir Ethereum (ETH) olmuştur.
Soft fork nedir?
Soft fork, geriye dönük olarak uyumlu herhangi bir değişikliktir. Soft fork oluştuğunda eski node’lar yeni işlemleri geçerli olarak kabul eder. Ancak çıkarılan tüm bloklar güncellenmiş node’lar tarafından geçersiz sayılacaktır. Bu, başarılı olmak için yumuşak çatalların ağın karma gücünün çoğunu gerektirdiği anlamına gelir. Aksi takdirde, en küçük zincir olma ve ağdan mahrum kalma riski taşırlar ve “hard fork” haline gelirler.
Soft fork örnekleri
Soft fork’ların yaşanmasına sebep olan durum blokzincirde bölünme yaşanmadan mevcut düzen üzerine yapılan iyileştirmeler olarak yorumlanabilir. Uyumluluğu korudukları için soft fork’lar daha sık meydana gelebilir. En popüler örnekler arasında Bitcoin SegWit (Segregated Witness) ve Ethereum EIP-1559 güncellemesi bulunur.
Bitcoin SegWit
Segregated Witness (SegWit), Bitcoin’in ölçeklenebilirlik sorununu iyileştirmek amacıyla 2017 yılında yapılan bir soft fork yükseltmesidir. Önceden Bitcoin bloklarının katı bir boyut sınırı olduğu bilinir. Bu sınırlı alanın büyük bir kısmını da işlem imzalarının kaplamasıyla işlem sayıları oldukça düşük kalmıştır.
SegWit imza verilerini ana bloğun dışına taşıyarak hareket eder. Böylece işlemlerin yapılandırma şekli değişmiştir. Bu da blok boyutunu artırmadan blok kapasitesini yükseltmeye olanak tanımıştır.
Ethereum EIP-1559
EIP-1559, 2021 yılında uygulanan büyük bir Ethereum ağ yükseltmesidir. İşlem ücretlerini iyileştirmek ve daha öngörülebilir hale getirmek amaçlanmıştır.
EIP-1559’dan önce kullanıcılar genelde ya fazla ödeme yapmış ya da belirsiz onay süreleriyle karşılaşmışlardır. Bazı durumlarda ise işlemlerinin öne alınması için açık artırmayı kullanarak birbirleriyle rekabet etmek zorunda kalmışlardır.
EIP-1559 ağ talebine göre otomatik ayarlanan ve yakılan bir temel ücret tanıtmıştır. Kullanıcılar ise validatorları teşvik etmek için isteğe bağlı ekstra ücret ekleyebilir hale gelmiştir. Bu değişiklik ücretleri daha istikrarlı ve şeffaf kılarak kullanıcı deneyimini iyileştirmiştir.
