Omuz baş omuz (OBO) formasyonu yükseliş trendinin sonunda oluşan olası bir düşüş dönüşünü, ters omuz baş omuz (TOBO) formasyonu ise düşüş trendinin sonunda oluşan olası bir yükseliş dönüşünü gösterir. İki formasyon da boyun çizgisi kırılmadan tamamlanmış sayılmaz. Kripto para piyasasında yüksek volatilite, sahte kırılım ve düşük likidite riskleri nedeniyle formasyonlar hacim ve zaman dilimiyle birlikte değerlendirilir. Hiçbiri kesin sonuç vermez.
OBO formasyonu, yükselen bir trendin gücünü kaybettiğini düşündüren üç tepeli bir grafik şeklidir. Ters omuz baş omuz (TOBO) formasyonu ise aynı yapının düşüş trendindeki aynasıdır. İkisi de alıcıların veya satıcıların gücünün tükenmesini görselleştirir.
Kripto para piyasasında yüksek volatilite ve duygusal fiyat hareketleri bu formasyonlara ilgiyi artırır. Teknik analizde grafik şekilleri ve psikolojik fiyat seviyeleri kripto yatırımcıları tarafından yakından izlenir. Aynı volatilite sahte kırılım riskini de büyütebilir.
OBO formasyonu ne anlama gelir?
OBO formasyonu, yükseliş trendinin sonunda oluşan ve ortadaki tepenin diğer ikisinden yüksek olduğu üç tepeli bir ayı dönüş formasyonudur. Fiyat boyun çizgisini aşağı yönlü kırdığında formasyon tamamlanmış sayılır. Kırılım gerçekleşmeden şekil yalnızca olası bir OBO olarak değerlendirilir.
OBO formasyonunun anatomisi:
- Sol omuz: Yükseliş trendinde oluşan ilk tepedir ve ardından hafif bir geri çekilme gelir.
- Baş: Sol omuzdan daha yüksek yeni bir zirvedir. Fiyat bu zirveden sonra yeniden boyun çizgisi bölgesine iner.
- Sağ omuz: Baştan daha düşük üçüncü tepedir ve alıcıların gücünün azaldığını gösterir.
- Boyun çizgisi: Tepeler arasındaki dipleri birleştiren destek hattıdır.
Üçüncü tepeyi yapıp boyun çizgisine doğru geri çekilen oluşum henüz OBO sayılmayabilir. Formasyon tamamlandığında düşüşün en az formasyon boyu kadar sürmesi beklenir.
Sol omuzda boğalar güçlüdür ve hacim genellikle yüksektir. Baş, son bir yükseliş denemesini temsil eder. Sağ omuzda fiyat başın seviyesine ulaşamaz ve bu durum alıcıların yorulduğuna işaret eder. Boyun çizgisinin kırılması ise satış baskısının kontrolü ele aldığını gösterir.
TOBO formasyonu ne anlama gelir?
TOBO formasyonu, düşüş trendinin sonunda oluşan ve ortadaki dibin diğer ikisinden daha derin olduğu üç dipli bir boğa dönüş formasyonudur. Fiyat boyun çizgisini yukarı yönlü kırdığında tamamlanmış sayılır. OBO’nun ayna görüntüsü olarak düşünülebilir.
TOBO formasyonunun anatomisi:
- Sol omuz: Düşüş trendinde oluşan ilk diptir.
- Baş: Üç dip arasındaki en derin noktadır.
- Sağ omuz: Başın üzerinde oluşan ve genellikle ilk dibe yakın seyreden üçüncü diptir.
- Boyun çizgisi: Dipler arasındaki tepeleri birleştiren direnç hattıdır.
OBO ve TOBO arasındaki farklar
İki formasyon aynı yapının zıt yönlü iki versiyonudur. OBO’nun İngilizcesi head and shoulders’ken TOBO’nun İngilizcesi inverse head and shoulders’tır.
OBO genellikle yükseliş trendinin sonu olarak yorumlanırken TOBO, düşüş trendinin sonu olarak yorumlanabilir. Temel yapı farklarında OBO’da üç tepe görülürken baş en yüksek seviyede yer alır. TOBO’da ise üç dip görülürken baş en derin noktadadır.
Boyun çizgileri OBO’da destek olarak görev alır ve aşağı doğru kırılan bir yapı izlenir. TOBO’da aynı boyun çizgisi direnç görevi görür ve yukarı doğru kırılır. Çoğu zaman OBO bir düşüş (ayı) dönüşü olarak görülürken TOBO, bir yükseliş (boğa) dönüşü olarak anlamlandırılır.
Kısacası biri yükselişin sonunu, diğeri düşüşün sonunu işaret eder. Her ikisinde de belirleyici unsur boyun çizgisinin kırılmasıdır.
Boyun çizgisi (neckline) nasıl çizilir?
Boyun çizgisi, OBO’da omuzlar arasındaki dipleri, TOBO’da tepeleri birleştiren çizgidir. OBO’da destek, TOBO’da direnç görevi görür. Kırılımın mum kapanışıyla teyit edilmesi beklenir.
Çizgi yatay olabileceği gibi yukarı veya aşağı eğimli de olabilir. Eğimli çizgilerde kırılım noktasını belirlemek daha özneldir.
Kırılımdan sonra fiyat çoğu zaman boyun çizgisine geri döner. Bu harekete geri test (retest) denir.
Bu formasyonlarda üç tepe veya üç dip görülmesi tek başına yeterli değildir. Formasyonun oluşması ile tamamlanması farklı kavramlardır. Kırılım gelmeden formasyon yalnızca aday olarak kalır.
OBO ve TOBO formasyonunda hedef nasıl hesaplanır?
Hedef, baştan boyun çizgisine uzanan dikey mesafenin (h) ölçülmesiyle bulunur. OBO’da bu mesafe kırılım noktasından aşağı, TOBO’da yukarı doğru yansıtılır. Elde edilen seviye tahmin değil, teorik bir projeksiyondur.
Varsayımsal bir TOBO örneğinde baş 60.000 dolar seviyesinde, boyun çizgisi ve yukarı kırılım noktası ise 65.000 dolar seviyesinde olsun. Bu örnekte formasyon yüksekliği 5.000 dolar olur. Teorik hedef 65.000 + 5.000 = 70.000 dolar şeklinde hesaplanır.
Varsayımsal bir OBO örneğinde baş 100.000 dolarken boyun çizgisi 90.000 dolar seviyesinde diye düşünülürse formasyon yüksekliği 10.000 dolar olur. Böylece aşağı yönlü kırılımda teorik hedef 80.000 dolar olur.
Kripto para piyasasında OBO ve TOBO yorumu
Kripto para piyasası 7/24 açıktır. Seans kapanışı ve açılış boşlukları olmadığından kırılımlar günün her saatinde gerçekleşebilir. Yüksek volatilite formasyon yorumunu da zorlaştırır.
4 saatlik ve günlük grafiklerdeki yapılar, 15 dakikalık grafiklerdekilere göre genellikle daha anlamlı kabul edilir. Kısa zaman dilimlerinde gürültü artar. Bu nedenle kısa vadeli şekiller daha sık yanıltabilir.
Klasik yaklaşımda OBO’da hacmin sol omuz ve başta yüksek, sağ omuzda düşük olması beklenir. Teknik analist Peter Brandt da en düşük hacmin sağ omuzda görülmesini ideal koşul olarak anlatır. TOBO’da ise boyun çizgisinin yukarı kırılımında hacim artışı teyit unsuru sayılır.
Düşük likiditeli kripto varlıklarda fiyat boyun çizgisini kısa süreliğine geçip geri dönebilir. Bu sahte kırılım formasyonun geçersiz kalmasına yol açar. Kapanış teyidi ve geri test beklenmesi bu riski azaltmaya yönelik yaygın yaklaşımlardır.
Borsa duyuruları, makroekonomik veriler, likidasyonlar veya büyük transferler teknik formasyonu geçersiz kılabilir. Formasyonlar genellikle RSI, MACD ve hareketli ortalamalar gibi göstergelerle birlikte değerlendirilir.
OBO ve TOBO formasyonlarının kısıtlamaları
Diğer tüm teknik analiz göstergelerinde olduğu gibi bu formasyonların da kısıtlamaları bulunur. Öncelikle formasyonlar olası bir senaryoyu gösterir ve garanti vermez. Aynı zamanda öznellik içerirler. Yani aynı grafikte farklı kişiler farklı boyun çizgisi çizebilir.
Sahte kırılım riski yüksektir. Özellikle düşük likiditeli varlıklarda kırılım geri alınabilir. Son olarak teknik analizde yaygın olarak görüldüğü üzere tek başlarına yetersizlerdir. Hacim ve diğer göstergelerle birlikte değerlendirilirler.
