Hedera, blok yapısı yerine Directed Acyclic Graph (DAG) ve hashgraph konsensüsünü kullanan kurumsal odaklı bir dağıtık defter ağıdır. 2018’de yayına alınan ağ, Leemon Baird ve Mance Harmon tarafından kurulmuştur. Yerel token HBAR, ağ ücretlerinde ve düğüm güvenliğinde kullanılır. Yönetişim, Google, IBM ve Boeing gibi küresel kuruluşların yer aldığı bir konseyle yürütülür.
Ağ, gossip-about-gossip adı verilen bir iletişim yöntemiyle düğümler arasında bilgi paylaşımını hızlandırır. Bu yapı, saniyede 10.000’in üzerinde işlem kapasitesi ve 3-5 saniye arasında nihai onay süresi sağlar. Hedera (HBAR) ayrıca düşük ve sabite yakın işlem ücretleriyle mikro işlem senaryolarına hitap eder.
Hedera ne zaman ve kim tarafından kuruldu?
Hedera, 2015 yılında bilgisayar bilimcisi Leemon Baird tarafından geliştirilen hashgraph algoritmasına dayanır. Hedera ana ağı 24 Ağustos 2018’de yayına alınmıştır. Hashgraph teknik belgesi ise 31 Mayıs 2016’da yayımlanmıştır.
Hedera projesi ve amacı
Hedera’nın temel hedefi, kurumların güvenle kullanabileceği hızlı ve düşük maliyetli bir ortak defter altyapısı kurmaktır. Proje, “internet için bir güven katmanı” fikriyle yola çıkmıştır. Geleneksel blokzincirlerin işlem hacmi ve gecikme süresi gibi sınırlamalarını aşmayı hedefler.
Bu hedef için üç farklı odak öne çıkar. İlki, saniyede binlerce işlem destekleyen yüksek verimdir. İkincisi, mikro işlemleri ekonomik kılan düşük ücret yapısıdır. Üçüncüsü ise küresel kuruluşların oluşturduğu bir konsey üzerinden yürütülen kurumsal yönetişim modelidir.
- Tedarik zinciri takibi: Ürünlerin kaynaktan tüketiciye yolculuğunu güvenle kaydetmek için kullanılır.
- Kimlik doğrulama: Belge ve kayıtların değişmezliğini garanti eden senaryolarda yer alır.
- Token’laştırma: Gerçek dünya varlıklarının (RWA) dijital temsili için altyapı sunar.
- Veri zaman damgası: Hassas verilerin sırasını ve doğruluğunu kanıtlamak için kullanılır.
HBAR nasıl çalışır?
HBAR, Hedera ağında işlem ücretlerinin ödendiği ve düğümlerin güvenliği sağlamak için bunları kilitlediği yerel token’dır. Ağ, gossip-about-gossip ve sanal oylama olarak bilinen iki teknikle çalışan hashgraph konsensüsünü kullanır. Düğümler, işlem bilgilerini birbirine hızla aktarır ve hangi işlemin önce gerçekleştiğine matematiksel kesinlikle karar verir.
Bu yöntem, Asenkron Bizans Hata Toleransı (aBFT) olarak sınıflandırılır. Yani ağda kötü niyetli düğümler olsa bile konsensüse ulaşılır. Onay süreci tamamlandığında işlemin nihai olduğu kabul edilir. Bu durum sayesinde ek doğrulama bloklarını beklemeye gerek kalmaz.
Kullanıcı önce bir işlem oluşturur ve ağdaki herhangi bir düğüme gönderir. Düğüm, işlemi rastgele başka düğümlere aktarır. Bu süreç dalga dalga genişler.
Her düğüm, paylaşılan bilgilere dayanarak işlemin sırasını matematiksel olarak hesaplar. Sonlandırma adımında ise işlem deterministik biçimde kesinleşir ve geri alınamaz.
Hedera altyapısı ve teknik özellikleri
Hedera, klasik blokzincirlerden farklı bir veri yapısına sahiptir. Bloklar zinciri yerine işlemlerin birbirleriyle bağlantılı olarak grafik üzerinde temsil edildiği DAG mimarisi kullanılır. Bu sayede birden fazla işlem aynı anda işlenir ve sıralama matematiksel olarak belirlenir.
Ağ üç temel hizmet etrafında şekillenir. Bunlar token hizmeti, akıllı sözleşme hizmeti ve konsensüs hizmetidir. Geliştiriciler bu üç servisten seçim yaparak kurumsal uygulamalar tasarlar.
Yönetişim tarafında Hedera Konseyi’nin rolü öne çıkar. Bu konsey en fazla 39 üyeye sahip olabilir ve üyeler en fazla iki dönem (toplam altı yıl) görev yapar. Üyeler arasında telekomünikasyon, finans, hukuk ve teknoloji şirketleri yer alır.
HBAR token nerede kullanılır?
HBAR, Hedera ağındaki tüm hizmetlerin ücretlendirildiği tokendir. Hesap oluşturmak, token transferi gerçekleştirmek, akıllı sözleşme çalıştırmak ve dosya saklamak gibi tüm işlemler HBAR ile fiyatlandırılır. Token ayrıca düğümlerin güvenlik katkısı için kilitlenmesine imkân tanır.
- Ağ ücretleri: Tüm işlem türleri HBAR cinsinden ücretlendirilir.
- Düğüm güvenliği: HBAR kilitlenerek ağın güvenliğine katkı sağlanır.
- Geliştirici uygulamaları: Hedera üzerinde kurulan uygulamalar HBAR ile etkinleşir.
- Yönetişim mekanizmaları: Belirli süreçler için HBAR sahiplerinin görüşü alınabilir.
