BloombergHT’de yayınlanan Akıllı Para programına konuk olan Paribu Hukuk Müşaviri Aysu Düz, MASAK’ın 16 Ekim’de yayımladığı; bankalardan ödeme kuruluşlarına, kuyumculardan KVHS’lere farklı sektörler için yükümlülükleri kapsayan Kiralık Hesaplarla Mücadele Şüpheli İşlem Bildirimi Rehberi’nde öne çıkan noktaları değerlendirdi.
Öne çıkan gelişmeler şöyle:
“Money mule” kapsamı geniş tutuluyor
Uluslararası literatürde “money mule” olarak bilinen “kiralık hesap” yapısı, bir kişinin hesabının başkası tarafından ya da başkasının talimatıyla kullanılması anlamına geliyor. Bu kavramın oldukça geniş yorumlandığı rehberde, IBAN paylaşmanın yanı sıra mobil bankacılık şifresinin, SIM kartın, doğrulama kodlarının, hatta telefonun kendisinin devredilmesi de bu kapsamda değerlendiriliyor. Hesap sahibinin şifresini vermeden, yalnızca başkasının talimatıyla işlem yapması da kiralık hesap sayılabiliyor. Şirket hesapları, paravan şirketler ve rehberin ifadesiyle “zombi” şirketler ve KVHS nezdindeki hesaplar da rehberde bu kapsamda sıralanıyor.
Rehberin arka planında, Ulusal Risk Değerlendirmesi’nde dolandırıcılık ve yasa dışı bahsin en riskli suçlar arasında öne çıkması yer alıyor. Bu nedenle dolandırıcılıkla mücadelenin stratejik olarak önceliklendirildiği görülüyor. Analiz biriminin tek bir hesap ya da müşteri olmadığı, hesabın içinde bulunduğu ağ olması gerektiği; rehberdeki en önemli yaklaşım değişikliği olarak değerlendiriliyor. MASAK, aynı cihaz, IP adresi, telefon numarası veya ortak karşı taraf üzerinden birbirine bağlanan hesap kümelerinin tespit edilmesini istiyor. Bunun için ağ analitiği ve yapay zeka destekli araçların kullanımı fiilen zorunlu hale getiriliyor.
İşlemlerin bilerek sürdürülmesi, suça iştirak yönünden değerlendirilebilir
Ayrıca rehberdeki güncellemeden çıkan ikinci kritik değişikliğe göre, şüpheli işlem bildirimi artık tek başına yeterli değil. Yükümlünün önce müşteriyle irtibat kurması, fon kaynağını araştırması ve hesabın kullanılmaya devam etmesini engellemesi gerekiyor. Rehberde, kripto platformları gibi yalnızca dijital kanaldan hizmet veren kuruluşlar için para çıkışının sınırlandırılması, harici cüzdan transferlerinin durdurulması, limitlerin düşürülmesi, işlemlerin manuel kontrole alınması ya da yalnızca varlık iadesine izin veren sınırlı bir erişim gibi kademeli tedbirler öngörüldüğü görülüyor. Risk bu tedbirlerle yönetilemiyorsa, iş ilişkisinin sona erdirilmesi gerekiyor. Rehber, kiralık hesap olduğu bilinen bir ağda işlemlerin bilerek sürdürülmesinin, aklama suçuna iştirak yönünden değerlendirilebileceğinin de altını çiziyor.
KVHS’lere özgü bölümde dikkat çeken husus ise mevcut kuralların etrafından dolanılması. Geçtiğimiz aylarda kripto çekimlerinde 48 saat, ilk çekimde ise 72 saat bekleme süresi; stabil kripto varlıklarda da günlük 3 bin, aylık 50 bin dolar limit getirilmişti. MASAK şimdi bekleme süresi biter bitmez sistematik çekim yapılmasını, işlemlerin farklı hesaplara bölünmesini ve stabil kripto limitinden kaçmak için başka kripto varlıkların “ara varlık” olarak kullanılmasını risk göstergesi olarak sayıyor.
Regülatörlerin odağı, kuralların fiilen işleyip işlemediğine kaydı
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), eylül başında uzaktan kimlik tespiti düzenlemesinde değişikliğe gitmişti. Ek olarak SPK’nın geçici listesi de daralmanın devam ettiği, faaliyetini sürdüren platform sayısı 43’e kadar gerilediği görülmüştü. Son gelişmeler, regülatörlerin odağının kural yazımından kuralların fiilen işleyip işlemediğine kaydığını gösteriyor.
