Baz puan, finansal oranlardaki küçük değişimleri ölçen bir birimdir. 1 baz puan %0,01’e, 100 baz puan ise %1’e eşittir. İngilizcede basis points olarak geçer ve bps diye kısaltılır. Faiz kararlarında, tahvil getirilerinde ve kripto para piyasalarındaki işlem komisyonları ile fonlama oranlarında sık kullanılır. Temel işlevi, küçük oran farklarını belirsizliğe düşmeden ifade etmektir.
Baz puan terimi, iki yüzde arasındaki temel farkı ifade etmek için ortaya çıkmıştır. Finans profesyonelleri çok küçük oran değişimlerini konuşurken bu birimi tercih eder. Böylece binde ve on binde mertebesindeki farklar tek bir sayıyla anlatılır.
Yüzde puan ile baz puan farkı nedir?
Baz puanın asıl değeri, yüzdelerdeki belirsizliği ortadan kaldırmasıdır. Bir faiz oranı %10’dan %11’e çıktığında bu “%1 arttı” diye de söylenebilir “%10 arttı” diye de.
İlk ifade mutlak değişimi anlatır. Yani oran, 1 yüzde puan yükselmiştir. İkincisi göreceli değişimi anlatır, 10’un %10’u 1 eder. Aynı olay iki farklı şekilde okunabildiği için karışıklık doğar.
Baz puan bu karışıklığı bitirir. “100 baz puan arttı” dendiğinde herkes oranın %10’dan %11’e çıktığını anlar. Başka bir yorum mümkün değildir.
Kısaca şu şekilde özetlenebilir:
- Yüzde puan: İki oran arasındaki mutlak farkı gösterir. %4’ten %5’e çıkış 1 yüzde puandır.
- Yüzde (göreceli): Bir değerin kendi içindeki oransal değişimini gösterir. 4’ten 5’e çıkış %25’lik artıştır.
- Baz puan: Yüzde puanın yüzde biridir ve mutlak farkı en küçük ölçekte ifade eder. 1 yüzde puan 100 baz puana eşittir.
Kripto para piyasalarında baz puan nerede kullanılır?
Kripto para piyasalarında baz puan dört temel alanda görülür. Bunlar işlem komisyonları, vadeli işlemlerdeki fonlama oranları, merkeziyetsiz finanstaki getiri farkları ve slipaj toleransıdır. Bu alanların hepsinde küçük oran farkları büyük tutarlara dönüşebildiği için baz puan tercih edilir.
Kripto para borsaları, maker ve taker ücretlerini sık sık baz puan cinsinden belirtir. 10 baz puanlık bir komisyon %0,10’a denk gelir. 10.000 dolar değerindeki bir işlemde bu, 10 dolar komisyon anlamına gelir.
Merkeziyetsiz finans (DeFi) protokollerinde yıllık getiri (APY) oranları küçük farklarla değişir. Bir protokolün getirisi %8’den %8,5’e çıkarsa bu 50 baz puanlık artıştır. Büyük tutarlar için birkaç baz puanlık fark bile dikkate alınır.
Merkez bankası faiz kararlarında baz puan
Baz puanın en görünür kullanımı merkez bankası faiz kararlarıdır. Merkez bankaları politika faizini artırırken ya da indirirken değişimi baz puanla açıklar. Bu, kararların kesin ve tek anlamlı okunmasını sağlar.
Faiz kararları kripto para piyasalarını da dolaylı olarak ilgilendirir. Faizlerin yönü, yatırımcıların risk iştahını etkileyen unsurlardan biridir. Bu nedenle kripto piyasalarını izleyenler, baz puan cinsinden açıklanan faiz adımlarını yakından takip eder.
Baz puan nasıl hesaplanır?
Baz puanı yüzdeye çevirmek için baz puan sayısı 100’e bölünür. Yüzdeyi baz puana çevirmek içinse 100 ile çarpılır. 50 baz puan %0,50 eder; %0,25’lik bir oran ise 25 baz puana karşılık gelir.
Örneğin bir kripto para borsasında işlem komisyonu 20 baz puan olsun. Bu oran %0,20’ye eşittir. 10.000 dolar değerindeki bir işlemde komisyon 20 dolar olarak hesaplanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Bps ne demek ve nasıl okunur?
Bps, İngilizce basis point yani baz puan ifadesinin kısaltmasıdır. Tekil ve çoğul için aynı şekilde kullanılır. Sözlü dilde “bips” diye okunur ve 1 bps %0,01’e eşittir.
25 baz puan ne anlama gelir?
25 baz puan %0,25’e karşılık gelir. Örneğin bir faiz oranı %5,00’ten %5,25’e çıktığında 25 baz puanlık bir artıştan söz edilir. Merkez bankaları faizi sık sık 25 baz puanlık adımlarla değiştirir.
100 baz puan kaç yüzde eder?
100 baz puan tam olarak %1 eder. Yani 1 yüzde puanlık değişim 100 baz puana eşittir. Bir faiz oranının %3’ten %4’e çıkması 100 baz puanlık artış anlamına gelir.
Kriptoda baz puan en çok nerede kullanılır?
Kripto para piyasalarında baz puan en çok işlem komisyonlarında, vadeli işlemlerdeki fonlama oranlarında, merkeziyetsiz finans getirilerinde ve kayma toleransı ayarlarında kullanılır. Bu alanların ortak noktası, küçük oran farklarının büyük tutarlara dönüşebilmesidir.
Baz puan ile yüzde puan aynı şey mi?
Hayır. Yüzde puan iki oran arasındaki mutlak farkı gösterir; baz puan ise yüzde puanın yüzde biridir. 1 yüzde puan 100 baz puana eşittir. Baz puan, çok küçük farkları daha hassas ifade etmek için kullanılır.
