DeSci (Decentralized Science), bilimsel araştırma süreçlerinin merkezi kurumlara bağımlı olmadan, blokzincir teknolojisi ve açık bilim ilkeleriyle yürütülmesini amaçlayan bir yaklaşımdır. DeSci modeli; veri paylaşımı, fonlama, yayıncılık ve araştırma yönetimi gibi bilimsel faaliyetlerin daha şeffaf, erişilebilir ve katılımcı bir şekilde gerçekleştirilmesini hedefler.
Geleneksel bilimsel sistemlerde araştırma fonları, yayın süreçleri ve veri erişimi genellikle belirli kurumların kontrolündedir. DeSci ise bu yapıyı dönüştürerek bilimsel üretimi daha demokratik, açık ve iş birliğine dayalı hale getirmeyi amaçlar.
DeSci ne demek?
DeSci, İngilizce “Decentralized Science” kavramının kısaltmasıdır ve Türkçeye “merkeziyetsiz bilim” olarak çevrilir. Bu kavram, bilimsel bilginin üretimi, doğrulanması ve paylaşımı süreçlerinin merkezi otoriteler yerine dağıtık ağlar ve topluluklar tarafından yürütülmesini ifade eder. Bu yaklaşım, araştırma çıktılarının daha geniş kitlelere ulaşmasını ve bilimsel sürecin daha şeffaf olmasını sağlar.
DeSci nerede kullanılır?
DeSci yaklaşımı, bilimsel araştırmanın birçok alanında uygulanabilir.
Akademik yayıncılıkta açık erişim modellerini güçlendirmek için kullanılabilir. Veri paylaşımı süreçlerinde araştırma verilerinin güvenli ve doğrulanabilir şekilde saklanmasını sağlar.
Bilimsel fonlama süreçlerinde merkezi olmayan modellerle araştırmacıların kaynaklara erişimini kolaylaştırır. Özellikle biyoteknoloji, sağlık ve yapay zekâ araştırmalarında iş birliğini artırma potansiyeline sahiptir.
DeSci ile açık bilim arasındaki farklar nelerdir?
DeSci ve açık bilim (Open Science) benzer amaçlara sahip olsa da aralarında önemli farklar bulunur.
Açık bilim, bilimsel bilginin herkes tarafından erişilebilir olmasını savunan bir yaklaşımdır. Açık erişim yayınlar, açık veri ve açık kaynak bu yaklaşımın temel unsurlarıdır.
DeSci ise bu prensipleri bir adım ileri taşıyarak, bu süreçleri merkeziyetsiz teknolojilerle uygulamayı hedefler. Yani açık bilim daha çok bir felsefe ve yaklaşım iken, DeSci bu yaklaşımın teknolojik altyapı ile uygulanmış hali olarak değerlendirilebilir.
DeSci, özellikle veri sahipliği, teşvik mekanizmaları ve yönetişim konularında açık bilimden ayrışır.
