DEX (merkeziyetsiz borsa) ve likidite havuzu nedir?
DEX (Decentralized Exchange — merkeziyetsiz borsa), token'ları aradaki bir kurum olmadan, otomatik bir sistem üzerinden takas etmenizi sağlayan bir DeFi ürünüdür. Paribu tarafından arayüz sağlanan self-custody cüzdan aracılığıyla DEX'te alım-satım, karşınızda bir satıcı yerine bir likidite havuzu üzerinden gerçekleşir ve fiyat bir matematik kuralıyla otomatik hesaplanır.
DEX nasıl çalışır?
Klasik bir borsada alıcı ve satıcı bir emir defteri üzerinden eşleşir. DEX'lerin çoğu ise AMM (Automated Market Maker — otomatik piyasa yapıcı) modelini kullanır. Burada karşınızda bir kişi değil, içinde iki varlık bulunan bir likidite havuzu vardır. Siz havuza bir varlık verir, karşılığında diğerini alırsınız; fiyatı havuzdaki denge belirler.
Likidite havuzu nedir?
Likidite havuzu, içinde iki varlığın (ör. bir token ve bir stablecoin) bulunduğu ortak bir kaynaktır. Alım satımlar bu havuzdan yapılır. Havuz ne kadar büyük (likit) ise, işlemleriniz fiyatı o kadar az etkiler.
Bunu bir terazi gibi düşünebilirsiniz: Bir kefeye ağırlık koydukça diğer kefe yükselir. Küçük bir işlem teraziyi neredeyse hiç bozmaz; çok büyük bir işlem ise dengeyi belirgin biçimde değiştirir (fiyat kayar).
Havuzdan bir varlık satın aldıkça o varlığın havuzdaki miktarı azalır ve fiyatı yükselir; karşılığında verdiğiniz varlık çoğaldıkça onun fiyatı düşer. Bu dengeyi bir kişi değil, akıllı kontrattaki matematiksel formül hesaplar.
Bilgi: DEX'in nasıl çalıştığını uygulama içinden de inceleyebilirsiniz. Piyasalar sekmesinin Kripto sekmesindeki DeFi çipinde, listenin üzerindeki self-custody uyarısındaki DEX nedir? bağlantısına dokunduğunuzda üç adımlı bir tanıtım açılır: DEX'in tanımı, likidite havuzu ve fiyat etkisi
Platformdan farkı nedir?
| Merkezi platform | DEX (AMM) | |
|---|---|---|
| Karşı taraf | Başka bir kullanıcı (emir defteri) | Likidite havuzu (formül) |
| Fiyatı belirleyen | Arz/talep eşleşmesi | Havuzdaki denge |
| Varlık nerede? | Platformun anlaştığı kripto varlık saklama kuruluşunda | Kendi cüzdanınızda |
Paribu'nun arayüz sağladığı DEX'te arka plandaki teknik adımlar size gösterilmez; siz tutarı girer, özeti kontrol eder ve geçiş anahtarınızla onaylarsınız. Token'lar daima USDT ile eşleştirilir — alışta Paribu bakiyenizdeki USDT harcanır, satışta karşılığı USDT olarak bakiyenize döner.
Önemli bilgiler
- DEX işlemlerinde aldığınız token kendi cüzdanınızda durur
- Fiyat, havuzdaki dengeye göre otomatik hesaplanır
- Büyük veya düşük likiditeli işlemlerde fiyat kayması (slippage) artabilir
- Bir token hangi ağda alındıysa o ağda satılır
- DEX'te herkes token çıkarabilir; bu nedenle alım öncesinde her token için otomatik bir güvenlik taraması gösterilir
- Blok zincirinde yapılan işlemler geri alınamaz
Sıkça sorulan sorular
DEX'te karşımda kim var?
Bir kişi değil, bir likidite havuzu. İşleminiz bu havuzdan gerçekleşir ve fiyat otomatik hesaplanır.
DEX'te aldığım token nerede duruyor?
Kendinize ait self-custody cüzdanınızda. Paribu token'ınızı tutmaz ve saklamaz.
DEX'teki her token güvenli mi?
Hayır. DEX'te token çıkarmak herkese açık olduğu için risk seviyesi token'dan token'a değişir. Uygulama alım öncesinde otomatik bir güvenlik taraması gösterir ve token'ı Güvenli Varlık, Dikkat Gerektiren Varlık veya Riskli Varlık olarak işaretler. Bu tarama otomatiktir; Paribu'nun token'ı incelediği veya onayladığı anlamına gelmez.
DEX ile klasik Paribu al-sat arasında fiyat farkı olur mu?
Olabilir. DEX'te fiyat havuz dengesine göre oluşur; özellikle büyük işlemlerde fiyat kayması (slippage) gerçekleşebilir. Ayrıntı için Slippage ve fiyat etkisi makalesine bakabilirsiniz.
İlgili makaleler
- DEX'te token nasıl alınır? — DEX'te token alma adımları ve onay süreci
- DEX'te token nasıl satılır? — DEX'te satış ve tutarın bakiyeye gelme süresi
- Slippage (fiyat kayması) ve fiyat etkisi nedir? — Slippage (fiyat kayması) ve fiyat etkisi
- DeFi nedir, klasik Paribu işlemlerinden farkı nedir? — DeFi'nin tanımı ve klasik Paribu işlemlerinden farkı
Yazar:
Paribu