{"id":3166,"date":"2020-12-01T13:40:46","date_gmt":"2020-12-01T10:40:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/?p=3166"},"modified":"2025-12-02T10:15:47","modified_gmt":"2025-12-02T07:15:47","slug":"ethereum-2-0-nedir-guncelleme-neler-getirecek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/haberler\/ethereum-2-0-nedir-guncelleme-neler-getirecek\/","title":{"rendered":"Ethereum 2.0 nedir, g\u00fcncelleme neler getirecek?"},"content":{"rendered":"<p><span class=\" cmtt_Kripto Para\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Ethereum (ETH) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Ethereum<\/span> 1.0, <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Blokzincir (blockchain) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">blokzincir<\/span> teknolojisini bir ad&#305;m &ouml;teye ta&#351;&#305;may&#305; ama&ccedil;layarak bir grup gen&ccedil; geli&#351;tirici taraf&#305;ndan 2014 y&#305;l&#305;nda kurulmu&#351; ve getirdi&#287;i yeniliklerle &ccedil;ok&ccedil;a ses getirmi&#351; bir blokzincir projesidir. &#350;imdiye kadar farkl&#305; projelerde ba&#351;ar&#305;lar yakalayan proje geni&#351; bir toplulu&#287;a ve deste&#287;e sahip oldu. &#350;u g&uuml;nlerde ba&#351;ar&#305;lar&#305;n&#305;n ve inovasyonun devam&#305;n&#305; getirmek isteyen Ethereum ekibi ve toplulu&#287;u Ethereum Versiyon 2.0 i&ccedil;in haz&#305;rl&#305;klar&#305;n&#305; ve geli&#351;tirme s&uuml;recini son h&#305;zla devam ettirmektedir.<\/p>\n<h3><strong>G&uuml;n&uuml;m&uuml;ze kadar olan s&uuml;re&ccedil;<\/strong><\/h3>\n<p>Ethereum 2014 y&#305;l&#305;nda ilk proje duyurusu yap&#305;ld&#305;&#287;&#305;ndan beri belirli bir geli&#351;im s&uuml;reci izlemi&#351; ve &#351;imdiye kadar toplam 4 &ouml;nemli a&#351;ama kaydetmi&#351;tir.<\/p>\n<ul>\n<li>Homestead, Mart 2016<\/li>\n<li>Metropolis: Byzantium, Ekim 2017<\/li>\n<li>Metropolis: Constantinople, &#350;ubat 2019<\/li>\n<li>Istanbul, Aral&#305;k 2019<\/li>\n<\/ul>\n<p>B&uuml;t&uuml;n bu g&uuml;ncelleme a&#351;amalar&#305;n&#305;n ard&#305;ndan Ethereum toplulu&#287;u &ldquo;Ethereum Versiyon 2&rdquo; veya &ldquo;Ethereum: Serenity&rdquo; olarak isimlendirilen g&uuml;ncellemesine haz&#305;rlanmaktad&#305;r. Bu s&uuml;r&uuml;m g&uuml;ncellemesiyle beraber Ethereum projesinin daha do&#287;a dostu, h&#305;zl&#305;, stabil ve yeni kullan&#305;m alanlar&#305; i&ccedil;in esnek olmas&#305; bekleniyor.<\/p>\n<h3><strong>&ldquo;<\/strong><strong>Ethereum V2: Serenity&rdquo;<\/strong><\/h3>\n<p>Ethereum V2 g&uuml;ncellemesi belirli a&#351;amalardan olu&#351;acak ve her a&#351;ama i&ccedil;erisinde belirli ana g&uuml;ncellemeleri bar&#305;nd&#305;racakt&#305;r. Bu a&#351;amalar&#305; ve i&ccedil;erdikleri g&uuml;ncellemeleri k&#305;saca inceleyelim:<\/p>\n<p><strong>A&#351;ama 0: Beacon Zinciri<\/strong><\/p>\n<p>Bu a&#351;amada Beacon Zinciri olarak adland&#305;r&#305;lan ve Ethereum&rsquo;un <span class=\" cmtt_Kripto Para\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Bitcoin (BTC) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Bitcoin<\/span>&rsquo;den esinlenerek kulland&#305;&#287;&#305; konsens&uuml;s protokol&uuml; olan Proof of Work (PoW) yerine Proof of Stake (PoS) konsens&uuml;s yap&#305;s&#305;na ge&ccedil;iliyor. Bununla beraber konsens&uuml;s yap&#305;s&#305;n&#305; y&ouml;netecek olan Casper (sevimli hayalet) protokol&uuml; de hayata ge&ccedil;iyor. Bu protokol&uuml;n i&#351;levlerine girmeden &ouml;nce PoS konsens&uuml;s yap&#305;s&#305;n&#305;n genel &ouml;zelliklerine g&ouml;z atal&#305;m:<\/p>\n<ul>\n<li>Hisse Kan&#305;t&#305;-Proof of Stake (PoS):<\/li>\n<\/ul>\n<p>Hisse Kan&#305;t&#305;, Emek &#304;spat&#305;`nda (Proof of Work) oldu&#287;u gibi bloklar&#305;n onaylanmas&#305;n&#305; gerektiren bir konsens&uuml;s yap&#305;s&#305;d&#305;r. Bu konsens&uuml;s protokol&uuml;nde belirli bir miktarda ETH&rsquo;yi kontrat ile ba&#287;layan (yani stake eden) ki&#351;ilere validat&ouml;r (<span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Validator (Do&#287;rulay&#305;c&#305;) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">do&#287;rulay&#305;c&#305;<\/span>) denmektedir. Burada, a&#287;daki <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Ak&#305;ll&#305; s&ouml;zle&#351;me (smart contract) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">ak&#305;ll&#305; s&ouml;zle&#351;me<\/span> altyap&#305;s&#305; kullan&#305;larak Ethereum sahiplerinin istedikleri miktarda ETH&rsquo;yi (32 ve katlar&#305; olmak &#351;art&#305;yla) &ouml;nceden belirledikleri s&uuml;re boyunca kilitlemelerini sa&#287;layan yap&#305;d&#305;r.<\/p>\n<p>Bu konsens&uuml;s modelinde her yeni blokun olu&#351;turulmas&#305; i&ccedil;in validat&ouml;rler aras&#305;nda bir oylama i&#351;lemi yap&#305;lmaktad&#305;r. Bu oylama i&#351;leminde oy veren validat&ouml;rlerin a&#287;&#305;rl&#305;klar&#305; stake ettikleri ETH&rsquo;leri ne kadar s&uuml;re stake pozisyonunda tutacaklar&#305;na ba&#287;l&#305; olarak artmaktad&#305;r. Bu &#351;ekilde hem PoW mimarisine g&ouml;re daha az enerji sarf eden hem de %51 sald&#305;r&#305;lar&#305;na kar&#351;&#305; daha dayan&#305;kl&#305; bir mimari sunulmaktad&#305;r.<\/p>\n<p>Bu noktada Ethereum a&#287;&#305; ortalama her 10 saniyede bir yeni bir validat&ouml;r se&ccedil;ecek ve bu validat&ouml;r yeni bloku olu&#351;turup imzalayarak zincire ekleyecek. Sadece bir se&ccedil;im algoritmas&#305; s&ouml;z konusu oldu&#287;u i&ccedil;in, olduk&ccedil;a seri bir bi&ccedil;imde sadece imza do&#287;rulamalar&#305; yap&#305;larak konsens&uuml;s sa&#287;lanacak.<\/p>\n<ul>\n<li>Staking Mekanizmas&#305;: Nas&#305;l &ccedil;al&#305;&#351;&#305;r; &ouml;d&uuml;ller ve cezalar neler?<\/li>\n<\/ul>\n<p>&#304;lk olarak Ethereum sahiplerinin neden ETH&rsquo;lerini bir kontrat vas&#305;tas&#305;yla ba&#287;lamak isteyebilece&#287;inden ba&#351;layal&#305;m. Bir ki&#351;i b&uuml;t&uuml;n &#351;artlar&#305; sa&#287;lad&#305;ktan sonra validat&ouml;r olarak ETH stake etti&#287;inde, belirli bir miktarda &ouml;d&uuml;l almaktad&#305;r. Bu &ouml;d&uuml;l&uuml;n miktar&#305; 32 ETH&rsquo;lik stake i&ccedil;in ayda ortalama 1.13 ETH iken, bu oran y&#305;lda 13.6 ETH&rsquo;ye denk gelmektedir.<\/p>\n<p>Bu &ouml;d&uuml;llendirme mekanizmas&#305;na dahil olmak i&ccedil;in 32 ETH&rsquo;nin yan&#305;nda sistem gereksinimlerini sa&#287;layan bir bilgisayar&#305;n&#305;z olmas&#305; ve bu bilgisayar&#305;n staking s&uuml;resi boyunca <em>kesintisiz olarak <\/em>online kalmas&#305; beklenmektedir. Ancak &ouml;ng&ouml;r&uuml;lemeyen baz&#305; durumlara kar&#351;&#305;n belirli esneklikler Casper taraf&#305;ndan sa&#287;lanmaktad&#305;r. &Ouml;rne&#287;in, bir blokun ayn&#305; anahtarla iki defa imzalanmas&#305; ceza gerektirir ve bunun asla ve asla olmamas&#305; gerekmektedir. E&#287;er validat&ouml;r temel online olma gereksinimlerini kar&#351;&#305;lamazsa, Casper protokol&uuml; cezaland&#305;rma mekanizmas&#305;n&#305; &ccedil;al&#305;&#351;t&#305;rarak, stake&rsquo;te duran ETH&rsquo;lerin belirli bir k&#305;sm&#305;n&#305; yakar.<\/p>\n<p>Ceza durumunu &#351;u &ouml;rnekle anlatabiliriz:<\/p>\n<p>E&#287;er bir blokun sonland&#305;rma evresinde (finalizing) belirli bir oran&#305;n &uuml;zerinde (zamanla bu oran de&#287;i&#351;tirildi ancak &#351;u anda g&uuml;n&uuml;n %33&rsquo;&uuml; kadar s&uuml;reyle offline olunmas&#305; durumunda) offline olursan&#305;z, o anki k&acirc;r&#305;n&#305;z kadar ETH kontrata kilitli ETH&rsquo;ler &uuml;zerinden yak&#305;lmaktad&#305;r. Mesela, stake y&uuml;zdeniz y&#305;ll&#305;k %5 ise, g&uuml;nl&uuml;k olarak toplam paran&#305;zdan g&uuml;nl&uuml;k olarak %0.0139 oran&#305;nda k&acirc;r al&#305;yorsunuz demektir. Sistem bu miktar&#305; kontrattaki ETH&rsquo;ler &uuml;zerinden %0.0139 olacak &#351;ekilde yakar.<\/p>\n<p>Ba&#351;ka bir durumu ele alacak olursak; e&#287;er bloklar finalize olam&#305;yorsa (a&#287;daki d&uuml;&#287;&uuml;mlerin %33&rsquo;&uuml;nden fazlas&#305; online de&#287;ilse veya olu&#351;turulan bloklar&#305;n onay&#305;n&#305; yapm&#305;yorlarsa) ve siz de bu offline bloklardan birisiyseniz g&uuml;nl&uuml;k olarak toplam stake tutar&#305;n&#305;z&#305;n %3.4 kadar&#305;n&#305; kaybedersiniz.<\/p>\n<p>Ceza olarak kaybedilen ETH&rsquo;ler yak&#305;larak (burn i&#351;lemi) bir daha kullan&#305;lamaz hale getirilmektedir.<\/p>\n<ul>\n<li>Staking Havuzlar&#305;<\/li>\n<\/ul>\n<p>T&#305;pk&#305; PoW madencili&#287;inde oldu&#287;u gibi staking i&ccedil;in de &#351;imdiden havuzlar olu&#351;turulmaya ba&#351;land&#305; (https:\/\/etherscan.io\/address\/0x00000000219ab540356cbb839cbe05303d7705fa). Havuzlar kullan&#305;c&#305;lara 32 ETH&rsquo;den daha k&uuml;&ccedil;&uuml;k tutarlarla yat&#305;r&#305;m yapma f&#305;rsat&#305; sunmaktad&#305;r.<\/p>\n<p>Son olarak staking havuzu d&uuml;zg&uuml;n bir altyap&#305; ile kurulmu&#351;sa, validat&ouml;rlerin ceza durumuna d&uuml;&#351;me ihtimali olduk&ccedil;a azalacak ve yat&#305;r&#305;m yapmak isteyen normal kullan&#305;c&#305;lar&#305;n sistemi s&uuml;rekli monitor etme zorunlulu&#287;u ortadan kalkacakt&#305;r.<\/p>\n<p>Sonu&ccedil; olarak, Beacon a&#287;&#305;nda validat&ouml;r olmak i&ccedil;in minimum sistem gereksinimleri hen&uuml;z kesinle&#351;medi ancak a&#287; kurmak isteyen kullan&#305;c&#305;lara sunulan 3 farkl&#305; se&ccedil;enek bulunuyor.<\/p>\n<ul>\n<li>Sadece Beacon Zinciri<\/li>\n<li>Beacon Zinciri + validat&ouml;r istemci<\/li>\n<li>Beacon Zinciri + &ccedil;oklu validat&ouml;r istemci<\/li>\n<\/ul>\n<p>A&#351;ama 0 tamamland&#305;&#287;&#305;nda, ayn&#305; anda ya&#351;ayan 2 adet Ethereum zinciri olacakt&#305;r. Bunlardan ilki &#351;u anda PoW mimarisi &uuml;zerinde &ccedil;al&#305;&#351;an Ethereum a&#287;&#305; (ETH V1.X) ve di&#287;eri a&#351;ama 0 geli&#351;im s&uuml;recinin tamamlanmas&#305;yla olu&#351;an PoS mimarisindeki Ethereum a&#287;&#305; (ETH V2.X).<\/p>\n<p>Kullan&#305;c&#305;lar Validat&ouml;r olabilmek i&ccedil;in iki a&#287; aras&#305;nda ETH transferi yapabilecek ve kendilerini validat&ouml;r ilan edebileceklerdir. A&#351;ama 0 tamamland&#305;ktan sonra kullan&#305;c&#305;lar&#305;n PoS a&#287;&#305;n&#305; kullanabilmek i&ccedil;in Beacon istemci kurmalar&#305; gerekmektedir.<\/p>\n<p><strong>A&#351;ama 1<\/strong><\/p>\n<p>A&#351;ama 0 ba&#351;ar&#305;l&#305; bir &#351;ekilde tamamland&#305;ktan sonra, A&#351;ama 1&rsquo;e ge&ccedil;ilecektir. A&#351;ama 1 geli&#351;im s&uuml;recinin ana hedefi Sharding mekanizmas&#305;n&#305; PoS mimarisi ile birlikte &ccedil;al&#305;&#351;acak &#351;ekilde hayata ge&ccedil;irebilmektir. Shard zincirler olu&#351;turularak Ethereum a&#287;&#305;n&#305; daha h&#305;zl&#305;, kullan&#305;&#351;l&#305; ve mod&uuml;ler hale getirmek ama&ccedil;lanmaktad&#305;r.<\/p>\n<ul>\n<li>Sharding:<\/li>\n<\/ul>\n<p>&Ouml;l&ccedil;eklendirilebilirlik ve performans temel blokzincir mimarisinin ana problemleridir. &#350;u anda geli&#351;im s&uuml;recinde olan veya bu s&uuml;reci tamamlam&#305;&#351; projelerin &ouml;nemli bir k&#305;sm&#305; <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Satoshi Nakamoto kimdir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Satoshi<\/span>&rsquo;nin Bitcoin projesinin bu problemlerini &ccedil;&ouml;zmeye &ccedil;al&#305;&#351;maktad&#305;r.<\/p>\n<p>Sharding g&uuml;n&uuml;m&uuml;zde bu sorunlar&#305; &ccedil;&ouml;zmeye y&ouml;nelik blokzincir projelerine entegre edilmeye &ccedil;al&#305;&#351;&#305;lan ve temelinde bir veri taban&#305; &ccedil;&ouml;z&uuml;m&uuml; olan metottur. Sharding &ouml;zetle; blokzincir teknolojisinin temel ta&#351;&#305; olan &lsquo;b&uuml;t&uuml;n nodelar, b&uuml;t&uuml;n zinciri tutmak zorundad&#305;r&rsquo; kural&#305;n&#305; g&uuml;venli&#287;e ve merkeziyet&ccedil;ili&#287;e zarar vermeden esnetip, &ouml;l&ccedil;ek problemine &ccedil;&ouml;z&uuml;m getirmeyi hedeflemektedir.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-3167 aligncenter\" src=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.39-300x130.png\" alt=\"\" width=\"757\" height=\"328\" srcset=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.39-300x130.png 300w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.39-1024x442.png 1024w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.39-768x332.png 768w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.39-1536x664.png 1536w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.39-2048x885.png 2048w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.39-1920x830.png 1920w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.39-720x311.png 720w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.39-580x251.png 580w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.39-320x138.png 320w\" sizes=\"(max-width: 757px) 100vw, 757px\"\/><\/p>\n<p>A&#287;daki d&uuml;&#287;&uuml;mlerin a&#287;&#305;n b&uuml;t&uuml;n i&#351;lem ge&ccedil;mi&#351;ini tutmas&#305;ndansa her d&uuml;&#287;&uuml;m&uuml;n kendi shard&rsquo;&#305;n&#305;n i&#351;lemlerini tutmas&#305; &ouml;ng&ouml;r&uuml;l&uuml;yor. Bu sayede &ouml;l&ccedil;eklendirilebilir bir yap&#305; ortaya konmu&#351; olacak.<\/p>\n<p>Sharding ile blokzincir teknolojisinin temel ilkeleri olan merkeziyetsizlik ve kay&#305;tlar&#305;n de&#287;i&#351;tirilemezli&#287;i bozulmadan &ouml;l&ccedil;eklenebilir bir a&#287; mimarisi kurulabildi&#287;i i&ccedil;in; bu teknoloji g&uuml;n&uuml;m&uuml;zde, &ouml;zellikle blokzincir start-up&rsquo;lar&#305; aras&#305;nda olduk&ccedil;a pop&uuml;ler hale geldi. Sharding yap&#305;s&#305;nda PoW konsensus modelinde oldu&#287;u gibi istenilen i&#351;lem bilgisine istenildi&#287;i anda de&#287;i&#351;mezlik kan&#305;t&#305;yla birlikte ula&#351;&#305;labilmektedir. Sharding yap&#305;s&#305;nda veriyi bulmak ve saklamak daha kolayd&#305;r; &ccedil;&uuml;nk&uuml; her verinin lokasyonu, mapping teknolojisi ile i&#351;aretlenir.<\/p>\n<p>Son olarak sharding ile paralel i&#351;lemler paralel shard&rsquo;larda i&#351;lenebildi&#287;i i&ccedil;in, blokzincirin temel problemlerinden olan performans sorunu &ccedil;&ouml;z&uuml;lebilmektedir.<\/p>\n<p><strong>Sharding kaynakl&#305; olas&#305; problemler:<\/strong><\/p>\n<p>Sharding &uuml;zerinde d&uuml;&#351;&uuml;n&uuml;lmesi ve &ccedil;&ouml;z&uuml;lmesi gereken 2 temel sorunu vard&#305;r.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>G&uuml;venlik ve s&uuml;rekli ileti&#351;im:<\/strong> Ayn&#305; shard&rsquo;&#305;n i&ccedil;indeki d&uuml;&#287;&uuml;mler g&uuml;venli ve kolay bir &#351;ekilde standart bir PoW blokzinciri gibi ileti&#351;im kurabilirler ancak shard&rsquo;lar aras&#305;ndaki ileti&#351;imin s&uuml;reklili&#287;inin sa&#287;lanmas&#305; ve shard&rsquo;lar&#305;n birbirine s&uuml;rekli senkron olmas&#305; &ouml;nemlidir.<\/li>\n<\/ul>\n<p><img decoding=\"async\" class=\" wp-image-3172 aligncenter\" src=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.46-274x300.png\" alt=\"\" width=\"478\" height=\"523\" srcset=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.46-274x300.png 274w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.46-580x634.png 580w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.46-320x350.png 320w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.10.46.png 706w\" sizes=\"(max-width: 478px) 100vw, 478px\"\/><\/p>\n<ul>\n<li><strong>Shard Takeover:<\/strong> Bu durum shard&rsquo;lardan birinin k&ouml;t&uuml; niyetli bir taraf taraf&#305;ndan tamamen kontrol alt&#305;na al&#305;nmas&#305; olay&#305;d&#305;r. Bu durumdan ka&ccedil;&#305;nmak i&ccedil;in Ethereum validat&ouml;rlar&#305; kendi aralar&#305;nda s&uuml;rekli olarak ba&#351;ka shard&rsquo;lara atan&#305;rlar ve bir d&uuml;&#287;&uuml;m&uuml;n direkt olarak bir shard&rsquo;&#305; y&ouml;netmesine engel olunur.<\/li>\n<\/ul>\n<p>G&uuml;venli bir mimarinin olu&#351;mas&#305; i&ccedil;in d&uuml;&#287;&uuml;mlerin &#8531; + 1 i kadar&#305;n&#305;n d&uuml;r&uuml;st olmas&#305; ve sald&#305;rgan d&uuml;&#287;&uuml;mlerin ayn&#305; anda ayn&#305; shard&rsquo;a denk gelmemesi i&ccedil;in shard say&#305;s&#305;n&#305;n belirli bir minimum de&#287;erden fazla olmas&#305; gereklidir.<\/p>\n<p>A&#351;ama 1&rsquo;in tamamlanmas&#305;, sharding mod&uuml;llerinin sisteme tamamen entegre edilmesiyle ger&ccedil;ekle&#351;ecek ve Ethereum a&#287;&#305; farkl&#305; g&ouml;revlendirmeler i&ccedil;in daha esnek, h&#305;zl&#305; ve g&uuml;venilir bir platform haline d&ouml;n&uuml;&#351;m&uuml;&#351; olacak. Sharding optimizasyonu tamamlan&#305;p gerekli shard ve validat&ouml;r say&#305;s&#305;na ula&#351;&#305;ld&#305;ktan sonra, a&#287; &uuml;zerinde sharding yap&#305;s&#305;yla birlikte validat&ouml;rlar&#305;n onaylamas&#305; gereken i&#351;lem say&#305;s&#305; artacakt&#305;r.<\/p>\n<p>Sharding mekanizmas&#305;n&#305;n tamamlanmas&#305; ard&#305;ndan ETH 2.0 i&ccedil;in gerekli olan d&uuml;&#287;&uuml;m tipleri de ortaya &ccedil;&#305;kacakt&#305;r. Bunlar&#305; &#351;u anda a&#351;a&#287;&#305;daki &#351;ekilde s&#305;ralayabiliriz.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Super-full node<\/strong> &ndash; Beacon Zinciri&rsquo;nin tamam&#305;n&#305; kendisinde tutan yani normal bir PoW full-node gibi davranan d&uuml;&#287;&uuml;md&uuml;r.<\/li>\n<li><strong>Top-level node<\/strong> &ndash; Beacon Zinciri&rsquo;nin tamam&#305;n&#305; indirmeden bu zincirdeki bloklar&#305; do&#287;rular. Bu do&#287;rulama; ba&#351;l&#305;klar&#305;, imzalar&#305; ve shard&rsquo;lar alt&#305;nda yay&#305;nlanm&#305;&#351; bloklar&#305; kapsar.<\/li>\n<li><strong>Single-shard node<\/strong> &ndash; Top-level d&uuml;&#287;&uuml;m gibi &ccedil;al&#305;&#351;&#305;r ancak ayn&#305; zamanda belirli bir shard&rsquo;&#305;n b&uuml;t&uuml;n blokzinciri datas&#305;n&#305; tutar.<\/li>\n<li><strong>Light node<\/strong> &ndash; Ana zincirin (main zincir) blok ba&#351;l&#305;klar&#305;n&#305; do&#287;rulamak &uuml;zere kurulan ancak bloklar&#305; belirli bir sharddaki belirli bir datay&#305; direkt olarak okumas&#305; gerekmedik&ccedil;e indirmeyen d&uuml;&#287;&uuml;m tipidir. Veri okumas&#305; gereken bir durum meydana geldi&#287;inde, en g&uuml;ncel imzalanan ba&#351;l&#305;&#287;&#305; okur ve gerekli olan verinin son durumuna g&ouml;re Merkle k&ouml;k&uuml; de&#287;erini &ccedil;a&#287;&#305;r&#305;r.<\/li>\n<\/ul>\n<p>D&uuml;&#287;&uuml;mlerin tam olarak ne kadar alana ihtiyac&#305; olaca&#287;&#305; konusunda kesin bir bilgi hen&uuml;z bulunmamaktad&#305;r. Bundan, ancak A&#351;ama 0 tamamland&#305;ktan ve A&#351;ama 1 i&ccedil;in haz&#305;rl&#305;klar ba&#351;lad&#305;ktan sonra emin olabilece&#287;iz.<\/p>\n<p>A&#351;ama 1 tamamland&#305;ktan sonra ETH V1 ve ETH V2 yine paralel olarak &ccedil;al&#305;&#351;maya devam edecek ve A&#351;ama 1 tamamland&#305;ktan sonra art&#305;k &ouml;d&uuml;ller hem ETH V1 madencileri, hem de ETH V2 validat&ouml;rlar&#305; aras&#305;nda payla&#351;&#305;lacakt&#305;r. Bu durumun madencileri madencili&#287;i b&#305;rakmaya itebilece&#287;i konusunda belirli &ouml;ng&ouml;r&uuml;ler var; ancak bunu zaman g&ouml;sterecek.<\/p>\n<p><strong>A&#351;ama 2<\/strong><\/p>\n<p>&#304;kinci a&#351;ama, farkl&#305; par&ccedil;alar&#305;n birbirine ba&#287;lanarak ETH 2.0&rsquo;&#305;n b&uuml;t&uuml;n &ouml;zellikleri ile beraber canl&#305; hale gelmesi ve nihayetinde ana zinciri devralmas&#305; s&uuml;recini kapsar. Bu a&#351;amada art&#305;k ETH 1.0&rsquo;den tan&#305;d&#305;k oldu&#287;umuz;<\/p>\n<ul>\n<li>ak&#305;ll&#305; s&ouml;zle&#351;meler,<\/li>\n<li>truffle gibi geli&#351;tirme platformlar&#305;,<\/li>\n<li>Ethereum Sanal Makinesi (EVM) gibi benzeri bir altyap&#305;,<\/li>\n<li>Blokzincirin temel yap&#305;lar&#305; olan hesaplar, imzalar,<\/li>\n<li>Ve durum kontrolleri<\/li>\n<\/ul>\n<p>yap&#305;labilecektir.<\/p>\n<h3><strong>ETH 2.0 adres tipleri ve imzalama &#351;emalar&#305;<\/strong><\/h3>\n<p>Ethereum 2.0 ile birlikte bir eliptik e&#287;ri temelli BLS12-381 imzalama mekanizmas&#305; hayat&#305;m&#305;za girecek. Skale, <span class=\" cmtt_Kripto Para\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Algorand (ALGO) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Algorand<\/span>, Dfinity, Chia ve Zcash gibi projelerin kulland&#305;&#287;&#305; bu imzalama mekanizmas&#305;n&#305;n Ethereum 2.0 validat&ouml;rleri i&ccedil;in de &ouml;zel bir yeri olacak. Bu imzalama mekanizmas&#305; pairing friendly olmas&#305; (mapping ile iki grup aras&#305;nda kriptografik i&#351;lem yap&#305;lmas&#305;na ve do&#287;rulamaya izin veren) ile &ouml;ne &ccedil;&#305;kan bir imzalama yap&#305;s&#305;d&#305;r.<\/p>\n<p>BLS (Boneh-Lynn-Shacham signatures) imzalama algoritmas&#305;, &ccedil;ok yayg&#305;n kullan&#305;lan ECDSA\/EdDSA imzalama algoritmalar&#305;n&#305;n tersine Eliptik E&#287;ri kriptografisini kullanarak verimli bir &#351;ekilde farkl&#305; taraflardan gelen imzalar&#305; toplamay&#305; ve uygun &ouml;l&ccedil;ekte tek bir do&#287;rulama yapabilmeyi sa&#287;lar. Bu sayede a&#287;lar&#305;n imza do&#287;rulama i&#351;lemleri &ccedil;ok ciddi bir bi&ccedil;imde h&#305;zlan&#305;r. Algoritmay&#305; iki farkl&#305; EIP (Ethereum Improvement Proposal\/ Ethereum Geli&#351;tirme &ouml;nergesi) &uuml;zerinden inceleyecek olursak:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>EIP 2333<\/strong>:<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu &ouml;zellik, yaln&#305;zca bir Ethereum 2.0 standard&#305; de&#287;il, ayn&#305; zamanda BLS12-381 imza standard&#305;n&#305; benimseyen daha geni&#351; bir proje toplulu&#287;u i&ccedil;in tasarlanm&#305;&#351;t&#305;r. Bu nedenle, Ethereum&rsquo;a &ouml;zg&uuml; olan &ouml;zelliklerinin yan&#305; s&#305;ra end&uuml;strinin ihtiya&ccedil;lar&#305;n&#305; da dikkate al&#305;narak geli&#351;tirilmi&#351;tir.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>EIP 2334<\/strong>:<\/li>\n<\/ul>\n<p>EIP 2333&rsquo;&uuml;n; Ethereum ve mimarisi Ethereum&rsquo;a yak&#305;n di&#287;er zincirler i&ccedil;in geli&#351;tirilen ve sistemin g&uuml;venli&#287;ini m&uuml;kemmelle&#351;tirmeyi hedefleyen modifikasyonudur. BLS12-381; anahtarlar&#305;na anahtar tabanl&#305; entropi kazand&#305;rmakta ve bunu yaparken sadece validat&ouml;r d&uuml;&#287;&uuml;m&uuml;n (validator client) gizli anahtar&#305;n&#305; kullanmaktad&#305;r. Bu hem anahtar&#305;n a&ccedil;&#305;&#287;a &ccedil;&#305;kar&#305;lmas&#305;n&#305; &ouml;nler hem de acil durumlarda imzalama bilgilerinin geri d&ouml;nd&uuml;r&uuml;lmesi (back up) i&ccedil;in daha geni&#351; bir alan sa&#287;lar.<\/p>\n<p>Bu seviye, herhangi bir ama&ccedil;la kullan&#305;labilecek birden fazla anahtar sa&#287;lamak i&ccedil;in tasarlanm&#305;&#351;t&#305;r. Tek bir hesab&#305;n, birbiriyle ili&#351;kili bir&ccedil;ok kullan&#305;ma sahip oldu&#287;u; ancak g&uuml;venlik nedenleriyle ayr&#305; kalmas&#305; gerekti&#287;i fikrinden yola &ccedil;&#305;k&#305;larak tasarlanm&#305;&#351;t&#305;r. Bu fikrin temelinde, validat&ouml;r d&uuml;&#287;&uuml;mlerin s&uuml;rekli olarak online olmas&#305; sebebiyle gizli anahtarlar&#305;n&#305;n ele ge&ccedil;irilmesinde kolayl&#305;k olabilece&#287;i d&uuml;&#351;&uuml;n&uuml;lm&uuml;&#351; ve BLS12-381 anahtar mimarisine ba&#351;vurulmu&#351;tur. Bu sistem ayn&#305; zamanda post-quantum destekli sald&#305;r&#305;lara kar&#351;&#305; dayan&#305;kl&#305;l&#305;k sa&#287;lamaktad&#305;r.<\/p>\n<h3><strong>&#304;&#351;lem &uuml;cretleri ve ak&#305;ll&#305; s&ouml;zle&#351;melerin i&#351;letilmesi<\/strong><\/h3>\n<p>&#304;&#351;lem &uuml;cretleri veya Ethereum a&#287;&#305;nda bilinen ad&#305;yla &ldquo;gas&rdquo; masraflar&#305;n de&#287;i&#351;kenli&#287;i her zaman kullan&#305;c&#305;lar&#305;n &ouml;nemli bir problemi olarak kar&#351;&#305;m&#305;za &ccedil;&#305;kmaktad&#305;r. &Ouml;zellikle 2020 y&#305;l&#305;nda &ldquo;gas&rdquo; masraflar&#305;n&#305;n %500 dolaylar&#305;nda artt&#305;&#287;&#305;n&#305; g&ouml;z &ouml;n&uuml;nde bulundurunca, bu &uuml;cretlerin optimizasyonun &ouml;nemi ink&acirc;r edilemez. Ethereum Vakf&#305; bu konuda bir EIP (Ethereum Improvement Proposal) yay&#305;nlad&#305;:<\/p>\n<ul>\n<li>EIP 1559<\/li>\n<\/ul>\n<p>EIP 1559 temelde &ldquo;gas&rdquo; masraflar&#305;n alt limitini ve &uuml;st limitini belirlemek i&ccedil;in geli&#351;tirilen bir EIP olarak kar&#351;&#305;m&#305;za &ccedil;&#305;kmaktad&#305;r.&nbsp; Bu mant&#305;kta Ethereum a&#287;&#305;nda i&#351;lem yapan ki&#351;iler bir standart temel &uuml;cret ve validat&ouml;rlere &ouml;d&uuml;l &ouml;demesi yapacaklard&#305;r. Geli&#351;tiriciler bunun PoS mimarisine ge&ccedil;mekten daha b&uuml;y&uuml;k bir risk ve geli&#351;im oldu&#287;unu s&ouml;ylerken, PoS mimarisini ilk defa bu mant&#305;kta uygulayacak olan blockzincir projesi Ethereum 2.0 olacakt&#305;r. Bu sisteme &ldquo;cost auction&rdquo; ad&#305;n&#305; veren Ethereum Vakf&#305;, bu sayede yak&#305;n zamanda %500 dolaylar&#305;nda artan masraflar&#305;n &ouml;n&uuml;ne ge&ccedil;meyi hedeflemektedir. Bu EIP ile birlikte ba&#351;lang&#305;&ccedil;ta 100.000 ile ba&#351;layarak y&#305;ll&#305;k 2M&rsquo;a kadar ETH&rsquo;&#305;n validat&ouml;rler i&ccedil;in sisteme b&#305;rak&#305;labilece&#287;i Ethereum Vakf&#305;n&#305;n kurucusu ve y&ouml;netici <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Vitalik Buterin kimdir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Vitalik Buterin<\/span> taraf&#305;ndan do&#287;rulanm&#305;&#351;t&#305;r. Bundan dolay&#305; yeni sistemin daha ekonomik bir yap&#305;ya sahip olaca&#287;&#305; &ouml;ng&ouml;r&uuml;lmektedir.<\/p>\n<h3><strong>Ethereum 2.0 anahtar yap&#305;s&#305;<\/strong><\/h3>\n<p>Ethereum 1.0&rsquo;da yaln&#305;zca tek bir &ouml;zel anahtara sahip olunurken Ethereum 2.0&rsquo;da iki farkl&#305; anahtar vard&#305;r:<\/p>\n<figure id=\"attachment_3175\" aria-describedby=\"caption-attachment-3175\" style=\"width: 470px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-3175\" src=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.11.05-175x300.png\" alt=\"\" width=\"470\" height=\"806\" srcset=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.11.05-175x300.png 175w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.11.05-768x1319.png 768w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.11.05-720x1236.png 720w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.11.05-580x996.png 580w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.11.05-320x549.png 320w, https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Ekran-Resmi-2020-11-30-19.11.05.png 770w\" sizes=\"(max-width: 470px) 100vw, 470px\"\/><figcaption id=\"caption-attachment-3175\" class=\"wp-caption-text\">Kaynak: https:\/\/kb.beaconcha.in\/ethereum-2-keys<\/figcaption><\/figure>\n<ul>\n<li>Do&#287;rulay&#305;c&#305; genel ve <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Public key nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">&ouml;zel anahtar<\/span> (validator public and private key):<\/li>\n<\/ul>\n<p>Do&#287;rulay&#305;c&#305; &ouml;zel anahtar&#305;n&#305;n amac&#305;, blok teklifleri ve onaylamalar gibi Ethereum 2.0 zincir &uuml;zerinde bulunan i&#351;lemleri etkin bir &#351;ekilde imzalamakt&#305;r. Bu nedenle, bu anahtarlar s&#305;cak c&uuml;zdan olarak da g&ouml;r&uuml;lebilir.<\/p>\n<ul>\n<li>&Ccedil;ekme genel ve &ouml;zel anahtar (withdrawal public and private key):<\/li>\n<\/ul>\n<p>&Ccedil;ekme anahtar&#305; ise gerekti&#287;inde do&#287;rulay&#305;c&#305; bakiyesini &ccedil;ekmek\/bo&#351;altmak i&ccedil;in kullan&#305;l&#305;r. Bu anahtar&#305; kaybetmek, do&#287;rulay&#305;c&#305; bakiyesine eri&#351;imi kaybetmek anlam&#305;na gelir. Ancak, bu durumda, do&#287;rulay&#305;c&#305; yine de bloklar&#305; onaylayabilir ve imzalayabilir ancak bu anahtar kayboldu&#287;unda bu i&#351;lemin de paralelde durmas&#305; beklenir. Bunun yan&#305;nda, hesaptan &ccedil;ekebilmek i&ccedil;in do&#287;rulay&#305;c&#305; durumundan &ldquo;&ccedil;&#305;k&#305;lmas&#305;&rdquo; (exited) gerekir.<\/p>\n<h3><strong>Ethereum 2.0 hakk&#305;ndaki &ouml;ng&ouml;r&uuml;ler ve geli&#351;tirici notlar&#305;<\/strong><\/h3>\n<p>Ethereum ge&ccedil;i&#351;i ile birlikte farkl&#305; a&#351;amalarda kar&#351;&#305;m&#305;za &ccedil;&#305;kmas&#305; olas&#305; g&ouml;r&uuml;len belirli problemler var. Bunlar&#305; madde madde s&#305;ralarsak:<\/p>\n<ul>\n<li>Baz&#305;lar&#305;na g&ouml;re lansmandan sonraki ilk aylarda (veya y&#305;llarda) Ethereum&rsquo;u, Ethereum 2.0 blokzincirinden eski Ethereum blokzincirine ta&#351;&#305;mak m&uuml;mk&uuml;n olabilir. Bu noktada Ethereum geli&#351;tiricileri &ccedil;ift tarafl&#305; veri k&ouml;pr&uuml;s&uuml; modelini oturtamad&#305;&#287;&#305; i&ccedil;in; iki zincir aras&#305;nda <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: &#304;&#351;lem (transaction) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">transaction<\/span>&rsquo;lara izin verilmeyece&#287;i, validator olu&#351;turulmas&#305; i&ccedil;in tek tarafl&#305; ve ilkel bir &ccedil;&ouml;z&uuml;m kullanacaklar&#305; s&ouml;ylenmekte. Ayr&#305;ca ilk aylarda Ethereum a&#287;&#305;ndaki d&uuml;&#351;&uuml;k validator say&#305;s&#305;ndan dolay&#305; sald&#305;r&#305;ya u&#287;rama riskinin &ccedil;ok y&uuml;ksek oldu&#287;u konu&#351;ulmaya ba&#351;land&#305;.<\/li>\n<li>&#304;lk ba&#351;larda Ethereum 2.0&rsquo;&#305;n Ethereum 1.0 ana zincirine ait bir zincir gibi &ccedil;al&#305;&#351;aca&#287;&#305; kesinle&#351;mi&#351; gibi duruyor.<\/li>\n<li>Ba&#351;ka bir g&ouml;r&uuml;&#351;e g&ouml;re, Ethereum 2.0&rsquo;&#305;n, ba&#351;lang&#305;&ccedil;ta planlanan transaction kapasitesinin yaln&#305;zca yar&#305;s&#305;na sahip olabilecek. Bu &ouml;ng&ouml;r&uuml;n&uuml;n temel arg&uuml;man&#305;, yeterli validator transaction say&#305;s&#305;na sahip olunmayaca&#287;&#305;n&#305;n g&ouml;r&uuml;&#351; sahiplerince tahmin edilmesi.<\/li>\n<\/ul>\n<h3><strong>Ak&#305;ll&#305; S&ouml;zle&#351;meler ve Ethereum 2.0<\/strong><\/h3>\n<ul>\n<li>Veri depolama yap&#305;s&#305;ndaki de&#287;i&#351;iklikler nedeniyle, yeni a&#287;da verilerin uygulamalara geri &ccedil;a&#287;r&#305;lmas&#305; daha pahal&#305; hale gelecektir. Burada shardlar aras&#305;ndaki ileti&#351;im protokol&uuml;n&uuml;n &ouml;nemli bir etkisi bulunmaktad&#305;r. G&ouml;r&uuml;nen o ki, hangi shard&rsquo;da i&#351;lem yapt&#305;&#287;&#305;n&#305;z fiyatlamada &ouml;nemli olacakt&#305;r.<\/li>\n<li>Ethereum yak&#305;n zamanda i&#351;lemleri atomik olarak (ayn&#305; anda pek &ccedil;ok i&#351;lemin tek seferde yap&#305;lmas&#305;) y&uuml;r&uuml;tme yetene&#287;ini kaybedece&#287;i beklenmektedir. Bu durum ERC20 <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Token nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">token<\/span>&rsquo;lar&#305; i&ccedil;in s&#305;k&ccedil;a kullan&#305;lan bu yap&#305;n&#305;n art&#305;k kullan&#305;lamayaca&#287;&#305; anlam&#305;na gelmekte ve geli&#351;tiricileri yeni bir &ouml;&#287;renme\/adapte olma s&uuml;reci beklemektedir.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Referanslar<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li><a href=\"https:\/\/ethereum.org\/en\/eth2\/\">https:\/\/ethereum.org\/en\/eth2\/<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/www.coindesk.com\/ethereum-2-0-staking-need-to-know\">https:\/\/www.coindesk.com\/ethereum-2-0-staking-need-to-know<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/cointelegraph.com\/news\/ethereum-20-devs-discuss-medalla-issues-as-network-stabilizes\">https:\/\/cointelegraph.com\/news\/ethereum-20-devs-discuss-medalla-issues-as-network-stabilizes<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/www.coindesk.com\/5-takeaways-on-ethereum-2-0-from-vitaliks-beast-mode-blog-posts\">https:\/\/www.coindesk.com\/5-takeaways-on-ethereum-2-0-from-vitaliks-beast-mode-blog-posts<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/medium.com\/chainsafe-systems\/ethereum-2-0-a-complete-guide-d46d8ac914ce\">https:\/\/medium.com\/chainsafe-systems\/ethereum-2-0-a-complete-guide-d46d8ac914ce<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ethereum 2.0 g&uuml;ncellemesinin, bu blokzincirin performans&#305;n&#305; ve kullan&#305;m alanlar&#305;n&#305; art&#305;rmas&#305; bekleniyor.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3179,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-3166","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3166","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3166"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3166\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22687,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3166\/revisions\/22687"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3179"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3166"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3166"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3166"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}