{"id":4009,"date":"2021-04-15T21:22:44","date_gmt":"2021-04-15T18:22:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/?post_type=glossary&#038;p=4009"},"modified":"2026-09-23T09:59:41","modified_gmt":"2026-09-23T06:59:41","slug":"merkle-tree-nedir","status":"publish","type":"glossary","link":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/merkle-tree-nedir\/","title":{"rendered":"Merkle Tree nedir?"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">Merkle tree (Merkle a&#287;ac&#305;), b&uuml;y&uuml;k veri k&uuml;melerini tek bir hash de&#287;erinde &ouml;zetleyen ve verilerin de&#287;i&#351;tirilip de&#287;i&#351;tirilmedi&#287;ini h&#305;zl&#305;ca kan&#305;tlayan bir veri yap&#305;s&#305;d&#305;r. Bu yap&#305; blokzincirde bir bloktaki binlerce i&#351;lemi tek bir Merkle root&rsquo;a indirger. Bu sayede t&uuml;m veri indirilmeden do&#287;rulama yap&#305;labilir. <span class=\" cmtt_Kripto Para\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Bitcoin (BTC) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Bitcoin<\/span>&rsquo;den <span class=\" cmtt_Kripto Para\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Ethereum (ETH) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Ethereum<\/span>&rsquo;a, borsalardaki rezerv kan&#305;tlar&#305;ndan <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Airdrop nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">airdrop<\/span> da&#287;&#305;t&#305;mlar&#305;na kadar pek &ccedil;ok kripto uygulamas&#305;n&#305;n temelinde bu yap&#305; bulunur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Di&#287;er bir deyi&#351;le merkle a&#287;ac&#305;, b&uuml;y&uuml;k bir veri k&uuml;mesindeki her par&ccedil;an&#305;n hash&rsquo;ini al&#305;p bu hash&rsquo;leri iki&#351;er iki&#351;er birle&#351;tirerek tek bir k&ouml;k hash&rsquo;e ula&#351;an hiyerar&#351;ik bir yap&#305;d&#305;r. Ad&#305;n&#305;, kavram&#305; 1979&rsquo;da patentleyen kriptograf Ralph Merkle&rsquo;dan al&#305;r. Patent, Stanford &Uuml;niversitesi ad&#305;na tescillenmi&#351;tir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Merkle, bu yap&#305;y&#305; asl&#305;nda dijital imza &#351;emalar&#305; i&ccedil;in tasarlam&#305;&#351;t&#305;r. O d&ouml;nemde tek kullan&#305;ml&#305;k imzalar&#305; birden fazla mesaj i&ccedil;in kullan&#305;labilir h&acirc;le getirmeyi ama&ccedil;lam&#305;&#351;t&#305;r. Zamanla bu fikir kriptografinin &ccedil;ok &ouml;tesine ta&#351;m&#305;&#351; ve Git, ZFS dosya sistemi, sertifika &#351;effafl&#305;&#287;&#305; protokolleri gibi pek &ccedil;ok alanda veri b&uuml;t&uuml;nl&uuml;&#287;&uuml;n&uuml; do&#287;rulamak i&ccedil;in kullan&#305;lmaya ba&#351;lanm&#305;&#351;t&#305;r. Bitcoin&rsquo;in 2009&rsquo;da devreye girmesiyle birlikte Merkle tree, <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Blokzincir (blockchain) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">blokzincir<\/span> teknolojisinin temel yap&#305; ta&#351;lar&#305;ndan biri h&acirc;line gelmi&#351;tir.<\/span><\/p>\n<h2><strong>Hash fonksiyonu ve Merkle tree ili&#351;kisi<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Merkle tree&rsquo;yi anlamak i&ccedil;in &ouml;nce hash fonksiyonlar&#305;n&#305;n ne yapt&#305;&#287;&#305;n&#305; bilmek gerekir. Bir hash fonksiyonu, herhangi boyuttaki bir veriyi al&#305;r ve sabit uzunlukta, benzersiz g&ouml;r&uuml;nen bir &ccedil;&#305;kt&#305;ya d&ouml;n&uuml;&#351;t&uuml;r&uuml;r. SHA-256 bunun en bilinen &ouml;rneklerinden biridir ve Bitcoin taraf&#305;ndan kullan&#305;l&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Girdideki tek bir karakter bile de&#287;i&#351;se &ccedil;&#305;kt&#305; tamamen farkl&#305; olur. Bu &ouml;zelli&#287;e &ccedil;&#305;&#287; etkisi denir ve Merkle a&#287;ac&#305;n&#305;n g&uuml;venli&#287;inin temelini olu&#351;turur. Ayn&#305; veri her zaman ayn&#305; <\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/hash-rate-nedir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">hash&rsquo;i<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> &uuml;retir ancak hash&rsquo;ten geriye giderek orijinal veriyi bulmak pratik olarak imk&acirc;ns&#305;zd&#305;r. Merkle a&#287;ac&#305;, bu g&uuml;venilir &ouml;zet mekanizmas&#305;n&#305; binlerce veri par&ccedil;as&#305;na &ouml;l&ccedil;eklendirir.<\/span><\/p>\n<h2><strong>Merkle tree nas&#305;l &ccedil;al&#305;&#351;&#305;r?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Merkle tree, &ouml;nce her veri par&ccedil;as&#305;n&#305; hash&rsquo;leyerek yaprak node&rsquo;lar&#305; olu&#351;turur. Ard&#305;ndan kom&#351;u hash&rsquo;ler iki&#351;erli gruplan&#305;p yeniden hash&rsquo;lenerek &uuml;st seviye node&rsquo;lar &uuml;retilir. Bu <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: &#304;&#351;lem (transaction) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">i&#351;lem<\/span> tek bir hash kalana kadar tekrarlan&#305;r ve sonu&ccedil;ta ortaya &ccedil;&#305;kan hash, Merkle root olarak adland&#305;r&#305;l&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&Ouml;rne&#287;in Tx1, Tx2, Tx3 ve Tx4 adl&#305; d&ouml;rt i&#351;lem &ouml;nce ayr&#305; ayr&#305; hash&rsquo;lenir ve Hash1, Hash2, Hash3, Hash4 elde edilir. Hash1 ile Hash2 birle&#351;tirilip hash&rsquo;lenerek Hash12 olu&#351;ur, Hash3 ile Hash4 de ayn&#305; &#351;ekilde birle&#351;tirilip Hash34 olu&#351;ur. Son ad&#305;mda Hash12 ile Hash34 birle&#351;tirilir ve Merkle root ortaya &ccedil;&#305;kar.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">A&#287;a&ccedil;taki i&#351;lem say&#305;s&#305; tek oldu&#287;unda son hash kopyalanarak &ccedil;ift say&#305;ya tamamlan&#305;r. Bitcoin&rsquo;in ikili Merkle a&#287;ac&#305;nda bu kopyalama kural&#305;n&#305;n a&#287;ac&#305; dengede tuttu&#287;u s&ouml;ylenir. Bu basit kural, a&#287;ac&#305;n her zaman tek bir k&ouml;ke ula&#351;mas&#305;n&#305; garanti eder.<\/span><\/p>\n<h2><strong>Merkle root ve Merkle proof nedir?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Merkle root, a&#287;ac&#305;n en tepesindeki tek hash de&#287;eridir ve alttaki t&uuml;m verileri temsil eder. Merkle proof ise belirli bir verinin bu k&ouml;ke ait oldu&#287;unu a&#287;ac&#305;n tamam&#305;n&#305; g&ouml;rmeden kan&#305;tlamaya yarayan kom&#351;u hash&rsquo;ler listesidir. Bitcoin&rsquo;de Merkle root, 80 bayt uzunlu&#287;undaki blok ba&#351;l&#305;&#287;&#305;nda saklan&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bir i&#351;lemin belirli bir blokta yer ald&#305;&#287;&#305;n&#305; do&#287;rulamak i&ccedil;in a&#287;ac&#305;n tamam&#305;n&#305; incelemeye gerek yoktur. Sadece o i&#351;lemden k&ouml;ke uzanan yoldaki kom&#351;u hash&rsquo;ler, yani Merkle proof yeterlidir.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Binlerce i&#351;lem i&ccedil;eren bir blokta bile bu do&#287;rulama yaln&#305;zca yakla&#351;&#305;k log&#8322;N kadar hash gerektirir, &ouml;rne&#287;in d&ouml;rt bin i&#351;lemlik bir blokta on iki hash civar&#305;nda bir kan&#305;t yeterli olur. Bu &ouml;zellik, mobil c&uuml;zdanlar&#305;n t&uuml;m blokzinciri indirmeden i&#351;lem do&#287;rulamas&#305; yapmas&#305;na olanak tan&#305;yan SPV (Simplified payment verification) y&ouml;nteminin temelini olu&#351;turur.<\/span><\/p>\n<h2><strong>Blokzincirde Merkle a&#287;ac&#305;n&#305;n avantajlar&#305;<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Merkle a&#287;ac&#305;n&#305;n blokzincirlerde bu kadar yayg&#305;n kullan&#305;lmas&#305;n&#305;n birka&ccedil; temel nedeni vard&#305;r. Veri b&uuml;t&uuml;nl&uuml;&#287;&uuml; kapsam&#305;nda bloktaki tek bir i&#351;lem de&#287;i&#351;se bile Merkle root tamamen de&#287;i&#351;ir. Bu da manip&uuml;lasyonu an&#305;nda g&ouml;r&uuml;n&uuml;r k&#305;lar.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Merkle tree sayesinde c&uuml;zdanlar t&uuml;m blo&#287;u indirmeden, sadece blok ba&#351;l&#305;&#287;&#305; ve Merkle proof ile i&#351;lem do&#287;rulayabilir. Bunun yan&#305;nda iki veri k&uuml;mesi aras&#305;ndaki fark&#305; bulmak i&ccedil;in t&uuml;m veriyi de&#287;il, yaln&#305;zca a&#287;a&ccedil; dallar&#305;n&#305; kar&#351;&#305;la&#351;t&#305;rmak yeterlidir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ayr&#305;ca gigabaytlarca veriyi kar&#351;&#305;la&#351;t&#305;rmak yerine yaln&#305;zca 32 baytl&#305;k k&ouml;k hash kar&#351;&#305;la&#351;t&#305;r&#305;l&#305;r. Bu da &ouml;l&ccedil;eklendirme i&ccedil;in &ouml;nemli bir unsurdur.<\/span><\/p>\n<h2><strong>Bitcoin ve Ethereum&rsquo;da Merkle tree kullan&#305;m&#305;<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bitcoin&rsquo;de her blok ba&#351;l&#305;&#287;&#305;nda tek bir Merkle root bulunur ve bu root, bloktaki t&uuml;m i&#351;lemlerin &ouml;zetidir. Tam d&uuml;&#287;&uuml;mler b&uuml;t&uuml;n a&#287;ac&#305; saklarken hafif c&uuml;zdanlar yaln&#305;zca blok ba&#351;l&#305;klar&#305;n&#305; tutar ve gerekti&#287;inde Merkle proof isteyerek i&#351;lem do&#287;rular. Bu sayede on alt&#305; y&#305;l&#305; a&#351;k&#305;n s&uuml;redir b&uuml;y&uuml;yen blok ba&#351;l&#305;&#287;&#305; zinciri bile yaln&#305;zca birka&ccedil; on megabayt civar&#305;nda kal&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ethereum ise klasik ikili Merkle a&#287;ac&#305;ndan farkl&#305; olarak Merkle Patricia Trie ad&#305; verilen bir yap&#305; kullan&#305;r. Her Ethereum blok ba&#351;l&#305;&#287;&#305;nda &uuml;&ccedil; ayr&#305; k&ouml;k bulunur. Bunlar hesap bakiyelerini temsil eden state root, i&#351;lemleri temsil eden transactions root ve i&#351;lem sonu&ccedil;lar&#305;n&#305; temsil eden receipts root olarak bilinir. Bu &uuml;&ccedil;l&uuml; yap&#305;, bir hesab&#305;n bakiyesini veya bir i&#351;lemin sonucunu t&uuml;m zinciri indirmeden do&#287;rulamay&#305; m&uuml;mk&uuml;n k&#305;lar.<\/span><\/p>\n<h2><strong><span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Kripto para nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Kripto para<\/span> d&uuml;nyas&#305;nda Merkle a&#287;ac&#305; kullan&#305;m&#305;<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Merkle a&#287;ac&#305; blokzincir d&#305;&#351;&#305;nda da kripto para d&uuml;nyas&#305;nda s&#305;k&ccedil;a kullan&#305;l&#305;r. En yayg&#305;n iki &ouml;rnek, borsalar&#305;n kullan&#305;c&#305; bakiyelerini kan&#305;tlad&#305;&#287;&#305; Rezerv Kan&#305;t&#305; (Proof-of-Reserves) ve <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Token nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">token<\/span> da&#287;&#305;t&#305;mlar&#305;nda kullan&#305;lan Merkle airdrop y&ouml;ntemleridir. Her ikisi de b&uuml;y&uuml;k veri k&uuml;melerini tek bir hash ile &ouml;zetleyip gizlili&#287;i korur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Rezerv Kan&#305;t&#305;&rsquo;nda bir <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Bitcoin borsas&#305; nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">borsa<\/span>, her kullan&#305;c&#305;n&#305;n bakiyesini bir yaprak node olarak Merkle a&#287;ac&#305;na ekler ve tek bir k&ouml;k hash yay&#305;mlar. Kullan&#305;c&#305;, kendisine verilen Merkle proof ile bakiyesinin bu k&ouml;kte yer ald&#305;&#287;&#305;n&#305; do&#287;rulayabilir ancak di&#287;er kullan&#305;c&#305;lar&#305;n bakiyelerini g&ouml;remez.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Merkle airdrop&rsquo;ta ise binlerce adres ve token miktar&#305; do&#287;rudan ak&#305;ll&#305; s&ouml;zle&#351;meye yaz&#305;lmaz. Bunun yerine yaln&#305;zca listenin Merkle root&rsquo;u s&ouml;zle&#351;meye kaydedilir ve her al&#305;c&#305; kendi adresini, miktar&#305;n&#305; ve Merkle proof&rsquo;unu g&ouml;ndererek transferini talep eder. S&ouml;zle&#351;me, g&ouml;nderilen proof&rsquo;u hesaplay&#305;p kay&#305;tl&#305; k&ouml;k ile kar&#351;&#305;la&#351;t&#305;r&#305;r ve e&#351;le&#351;irse token&rsquo;lar&#305; serbest b&#305;rak&#305;r. Bu y&ouml;ntem, b&uuml;y&uuml;k &ouml;l&ccedil;ekli da&#287;&#305;t&#305;mlarda i&#351;lem &uuml;cretlerinden &ouml;nemli &ouml;l&ccedil;&uuml;de tasarruf sa&#287;lar.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Merkle tree, blokzincir verilerini en verimli ve g&uuml;venli &#351;ekilde kodlamak i&ccedil;in olu&#351;turulmu&#351; bir yap&#305;d&#305;r.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24407,"menu_order":0,"template":"","meta":{"footnotes":""},"glossary-categories":[],"glossary-tags":[],"glossary-languages":[],"class_list":["post-4009","glossary","type-glossary","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"post_title":"Merkle Tree nedir?","post_content":"<span style=\"font-weight: 400;\">Merkle tree (Merkle a\u011fac\u0131), b\u00fcy\u00fck veri k\u00fcmelerini tek bir hash de\u011ferinde \u00f6zetleyen ve verilerin de\u011fi\u015ftirilip de\u011fi\u015ftirilmedi\u011fini h\u0131zl\u0131ca kan\u0131tlayan bir veri yap\u0131s\u0131d\u0131r. Bu yap\u0131 blokzincirde bir bloktaki binlerce i\u015flemi tek bir Merkle root'a indirger. Bu sayede t\u00fcm veri indirilmeden do\u011frulama yap\u0131labilir. Bitcoin'den Ethereum'a, borsalardaki rezerv kan\u0131tlar\u0131ndan airdrop da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131na kadar pek \u00e7ok kripto uygulamas\u0131n\u0131n temelinde bu yap\u0131 bulunur.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Di\u011fer bir deyi\u015fle merkle a\u011fac\u0131, b\u00fcy\u00fck bir veri k\u00fcmesindeki her par\u00e7an\u0131n hash'ini al\u0131p bu hash'leri iki\u015fer iki\u015fer birle\u015ftirerek tek bir k\u00f6k hash'e ula\u015fan hiyerar\u015fik bir yap\u0131d\u0131r. Ad\u0131n\u0131, kavram\u0131 1979'da patentleyen kriptograf Ralph Merkle'dan al\u0131r. Patent, Stanford \u00dcniversitesi ad\u0131na tescillenmi\u015ftir.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Merkle, bu yap\u0131y\u0131 asl\u0131nda dijital imza \u015femalar\u0131 i\u00e7in tasarlam\u0131\u015ft\u0131r. O d\u00f6nemde tek kullan\u0131ml\u0131k imzalar\u0131 birden fazla mesaj i\u00e7in kullan\u0131labilir h\u00e2le getirmeyi ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Zamanla bu fikir kriptografinin \u00e7ok \u00f6tesine ta\u015fm\u0131\u015f ve Git, ZFS dosya sistemi, sertifika \u015feffafl\u0131\u011f\u0131 protokolleri gibi pek \u00e7ok alanda veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc do\u011frulamak i\u00e7in kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bitcoin'in 2009'da devreye girmesiyle birlikte Merkle tree, blokzincir teknolojisinin temel yap\u0131 ta\u015flar\u0131ndan biri h\u00e2line gelmi\u015ftir.<\/span>\r\n<h2><strong>Hash fonksiyonu ve Merkle tree ili\u015fkisi<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Merkle tree\u2019yi anlamak i\u00e7in \u00f6nce hash fonksiyonlar\u0131n\u0131n ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek gerekir. Bir hash fonksiyonu, herhangi boyuttaki bir veriyi al\u0131r ve sabit uzunlukta, benzersiz g\u00f6r\u00fcnen bir \u00e7\u0131kt\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. SHA-256 bunun en bilinen \u00f6rneklerinden biridir ve Bitcoin taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Girdideki tek bir karakter bile de\u011fi\u015fse \u00e7\u0131kt\u0131 tamamen farkl\u0131 olur. Bu \u00f6zelli\u011fe \u00e7\u0131\u011f etkisi denir ve Merkle a\u011fac\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011finin temelini olu\u015fturur. Ayn\u0131 veri her zaman ayn\u0131 <\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/hash-rate-nedir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">hash'i<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> \u00fcretir ancak hash'ten geriye giderek orijinal veriyi bulmak pratik olarak imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Merkle a\u011fac\u0131, bu g\u00fcvenilir \u00f6zet mekanizmas\u0131n\u0131 binlerce veri par\u00e7as\u0131na \u00f6l\u00e7eklendirir.<\/span>\r\n<h2><strong>Merkle tree nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131r?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Merkle tree, \u00f6nce her veri par\u00e7as\u0131n\u0131 hash'leyerek yaprak node\u2019lar\u0131 olu\u015fturur. Ard\u0131ndan kom\u015fu hash'ler iki\u015ferli gruplan\u0131p yeniden hash'lenerek \u00fcst seviye node\u2019lar \u00fcretilir. Bu i\u015flem tek bir hash kalana kadar tekrarlan\u0131r ve sonu\u00e7ta ortaya \u00e7\u0131kan hash, Merkle root olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">\u00d6rne\u011fin Tx1, Tx2, Tx3 ve Tx4 adl\u0131 d\u00f6rt i\u015flem \u00f6nce ayr\u0131 ayr\u0131 hash'lenir ve Hash1, Hash2, Hash3, Hash4 elde edilir. Hash1 ile Hash2 birle\u015ftirilip hash'lenerek Hash12 olu\u015fur, Hash3 ile Hash4 de ayn\u0131 \u015fekilde birle\u015ftirilip Hash34 olu\u015fur. Son ad\u0131mda Hash12 ile Hash34 birle\u015ftirilir ve Merkle root ortaya \u00e7\u0131kar.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">A\u011fa\u00e7taki i\u015flem say\u0131s\u0131 tek oldu\u011funda son hash kopyalanarak \u00e7ift say\u0131ya tamamlan\u0131r. Bitcoin'in ikili Merkle a\u011fac\u0131nda bu kopyalama kural\u0131n\u0131n a\u011fac\u0131 dengede tuttu\u011fu s\u00f6ylenir. Bu basit kural, a\u011fac\u0131n her zaman tek bir k\u00f6ke ula\u015fmas\u0131n\u0131 garanti eder.<\/span>\r\n<h2><strong>Merkle root ve Merkle proof nedir?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Merkle root, a\u011fac\u0131n en tepesindeki tek hash de\u011feridir ve alttaki t\u00fcm verileri temsil eder. Merkle proof ise belirli bir verinin bu k\u00f6ke ait oldu\u011funu a\u011fac\u0131n tamam\u0131n\u0131 g\u00f6rmeden kan\u0131tlamaya yarayan kom\u015fu hash'ler listesidir. Bitcoin'de Merkle root, 80 bayt uzunlu\u011fundaki blok ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda saklan\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Bir i\u015flemin belirli bir blokta yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulamak i\u00e7in a\u011fac\u0131n tamam\u0131n\u0131 incelemeye gerek yoktur. Sadece o i\u015flemden k\u00f6ke uzanan yoldaki kom\u015fu hash'ler, yani Merkle proof yeterlidir.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Binlerce i\u015flem i\u00e7eren bir blokta bile bu do\u011frulama yaln\u0131zca yakla\u015f\u0131k log\u2082N kadar hash gerektirir, \u00f6rne\u011fin d\u00f6rt bin i\u015flemlik bir blokta on iki hash civar\u0131nda bir kan\u0131t yeterli olur. Bu \u00f6zellik, mobil c\u00fczdanlar\u0131n t\u00fcm blokzinciri indirmeden i\u015flem do\u011frulamas\u0131 yapmas\u0131na olanak tan\u0131yan SPV (Simplified payment verification) y\u00f6nteminin temelini olu\u015fturur.<\/span>\r\n<h2><strong>Blokzincirde Merkle a\u011fac\u0131n\u0131n avantajlar\u0131<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Merkle a\u011fac\u0131n\u0131n blokzincirlerde bu kadar yayg\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n birka\u00e7 temel nedeni vard\u0131r. Veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc kapsam\u0131nda bloktaki tek bir i\u015flem de\u011fi\u015fse bile Merkle root tamamen de\u011fi\u015fir. Bu da manip\u00fclasyonu an\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Merkle tree sayesinde c\u00fczdanlar t\u00fcm blo\u011fu indirmeden, sadece blok ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve Merkle proof ile i\u015flem do\u011frulayabilir. Bunun yan\u0131nda iki veri k\u00fcmesi aras\u0131ndaki fark\u0131 bulmak i\u00e7in t\u00fcm veriyi de\u011fil, yaln\u0131zca a\u011fa\u00e7 dallar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak yeterlidir.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Ayr\u0131ca gigabaytlarca veriyi kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak yerine yaln\u0131zca 32 baytl\u0131k k\u00f6k hash kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Bu da \u00f6l\u00e7eklendirme i\u00e7in \u00f6nemli bir unsurdur.<\/span>\r\n<h2><strong>Bitcoin ve Ethereum'da Merkle tree kullan\u0131m\u0131<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Bitcoin'de her blok ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda tek bir Merkle root bulunur ve bu root, bloktaki t\u00fcm i\u015flemlerin \u00f6zetidir. Tam d\u00fc\u011f\u00fcmler b\u00fct\u00fcn a\u011fac\u0131 saklarken hafif c\u00fczdanlar yaln\u0131zca blok ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 tutar ve gerekti\u011finde Merkle proof isteyerek i\u015flem do\u011frular. Bu sayede on alt\u0131 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir b\u00fcy\u00fcyen blok ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 zinciri bile yaln\u0131zca birka\u00e7 on megabayt civar\u0131nda kal\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Ethereum ise klasik ikili Merkle a\u011fac\u0131ndan farkl\u0131 olarak Merkle Patricia Trie ad\u0131 verilen bir yap\u0131 kullan\u0131r. Her Ethereum blok ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda \u00fc\u00e7 ayr\u0131 k\u00f6k bulunur. Bunlar hesap bakiyelerini temsil eden state root, i\u015flemleri temsil eden transactions root ve i\u015flem sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 temsil eden receipts root olarak bilinir. Bu \u00fc\u00e7l\u00fc yap\u0131, bir hesab\u0131n bakiyesini veya bir i\u015flemin sonucunu t\u00fcm zinciri indirmeden do\u011frulamay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar.<\/span>\r\n<h2><strong>Kripto para d\u00fcnyas\u0131nda Merkle a\u011fac\u0131 kullan\u0131m\u0131<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Merkle a\u011fac\u0131 blokzincir d\u0131\u015f\u0131nda da kripto para d\u00fcnyas\u0131nda s\u0131k\u00e7a kullan\u0131l\u0131r. En yayg\u0131n iki \u00f6rnek, borsalar\u0131n kullan\u0131c\u0131 bakiyelerini kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131 Rezerv Kan\u0131t\u0131 (Proof-of-Reserves) ve token da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131nda kullan\u0131lan Merkle airdrop y\u00f6ntemleridir. Her ikisi de b\u00fcy\u00fck veri k\u00fcmelerini tek bir hash ile \u00f6zetleyip gizlili\u011fi korur.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Rezerv Kan\u0131t\u0131'nda bir borsa, her kullan\u0131c\u0131n\u0131n bakiyesini bir yaprak node olarak Merkle a\u011fac\u0131na ekler ve tek bir k\u00f6k hash yay\u0131mlar. Kullan\u0131c\u0131, kendisine verilen Merkle proof ile bakiyesinin bu k\u00f6kte yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulayabilir ancak di\u011fer kullan\u0131c\u0131lar\u0131n bakiyelerini g\u00f6remez.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Merkle airdrop'ta ise binlerce adres ve token miktar\u0131 do\u011frudan ak\u0131ll\u0131 s\u00f6zle\u015fmeye yaz\u0131lmaz. Bunun yerine yaln\u0131zca listenin Merkle root'u s\u00f6zle\u015fmeye kaydedilir ve her al\u0131c\u0131 kendi adresini, miktar\u0131n\u0131 ve Merkle proof'unu g\u00f6ndererek transferini talep eder. S\u00f6zle\u015fme, g\u00f6nderilen proof'u hesaplay\u0131p kay\u0131tl\u0131 k\u00f6k ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r ve e\u015fle\u015firse token'lar\u0131 serbest b\u0131rak\u0131r. Bu y\u00f6ntem, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli da\u011f\u0131t\u0131mlarda i\u015flem \u00fccretlerinden \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde tasarruf sa\u011flar.<\/span>","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/4009","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/glossary"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/4009\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26750,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/4009\/revisions\/26750"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24407"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4009"}],"wp:term":[{"taxonomy":"glossary-categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-categories?post=4009"},{"taxonomy":"glossary-tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-tags?post=4009"},{"taxonomy":"glossary-languages","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-languages?post=4009"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}