{"id":26893,"date":"2026-10-08T17:11:41","date_gmt":"2026-10-08T14:11:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/?post_type=glossary&p=26893"},"modified":"2026-10-08T17:11:41","modified_gmt":"2026-10-08T14:11:41","slug":"rollup-nedir","status":"publish","type":"glossary","link":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/rollup-nedir\/","title":{"rendered":"Rollup nedir?"},"content":{"rendered":"

Rollup, işlemleri Ethereum<\/span> gibi ana blokzincirin dışında toplu olarak işleyen ve sonuçları sıkıştırılmış biçimde ana ağa yazan bir Katman-2 (Layer-2) ölçeklendirme çözümüdür. Amaç, ağ tıkanıklığını ve işlem<\/span> ücretlerini azaltırken güvenliği ana ağdan sağlamaktır. Optimistic rollup işlemleri aksi kanıtlanana kadar geçerli sayar. ZK rollup ise her pakete kriptografik bir geçerlilik kanıtı ekler.<\/span><\/p>\n

Rollup neden gerekli?<\/strong><\/h2>\n

Ethereum ana ağı her işlemi tüm node’lara doğrulattığı için sınırlı sayıda işlem alabilir. Talep arttığında gas ücretleri yükselir ve ağ tıkanır. Rollup, hesaplama yükünü ana ağın dışına taşıyarak hem kapasiteyi artırır hem de işlem başına maliyeti düşürür.<\/span><\/p>\n

Blokzincirlerde ölçeklenebilirlik, güvenlik ve merkeziyetsizlik arasında bir denge kurmak gerekir. Katman-2’nin temel amacı, merkeziyetsizlikten ve güvenlikten ödün vermeden saniyedeki işlem sayısını artırmaktır. Rollup’lar bu amaca hizmet eden Katman-2 türleri arasında en bilinen kategoridir.<\/span><\/p>\n

Rollup nasıl çalışır?<\/strong><\/h2>\n

Rollup’ta işlemler Katman-2 üzerinde yürütülür, paketler hâlinde toplanır ve sıkıştırılır. Ardından paketin verisi ya da kanıtı Katman-1’e gönderilir. Ana ağdaki akıllı sözleşme<\/span> bu bilgiyi kaydeder ve sonucu doğrular. Süreç adım adım şöyle işler:<\/span><\/p>\n

    \n
  1. İşlemin gönderilmesi: <\/b>Kullanıcı işlemi rollup ağına iletir.<\/span><\/li>\n
  2. Sıralama ve yürütme:<\/b> Sıralayıcı (sequencer) işlemleri toplar, sıralar ve yürütür.<\/span><\/li>\n
  3. Paketleme: <\/b>Yüzlerce işlem tek bir pakete (batch) dönüştürülür ve sıkıştırılır.<\/span><\/li>\n
  4. Ana ağa yazım: <\/b>Paketin verisi ve yeni durum kökü (state root) Ethereum’a gönderilir.<\/span><\/li>\n
  5. Doğrulama: <\/b>Ana ağdaki akıllı sözleşme sonucu kabul eder ya da kanıtını doğrular.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

    Rollup güvenliği, işlem verisinin ana ağda herkes tarafından erişilebilir olmasına dayanır. Aksi hâlde operatör kritik veriyi saklayarak kullanıcıların durumu doğrulamasını engelleyebilir. <\/span><\/p>\n

    Optimistic rollup ve ZK rollup arasındaki farklar<\/strong><\/h2>\n

    Rollup’lar işlemlerin doğruluğunu nasıl kanıtladıklarına göre ikiye ayrılır. Bunlar optimistic rollup ve ZK (Zero-knowledge) rollup olarak bilinir. İkisi de işlemleri ağ dışında yürütür ve veriyi Ethereum’a yazar. Fark, doğruluğun ne zaman ve nasıl gösterildiğinde ortaya çıkar.<\/span><\/p>\n

    Optimistic rollup, gönderilen paketi aksi kanıtlanana kadar geçerli sayar. İsmi bu iyimser varsayımdan gelir. Paket Ethereum’a yazıldıktan sonra bir itiraz süresi (challenge period) başlar. Bu sürede herkes sahtekârlık kanıtı (fraud proof) hesaplayarak sonuca itiraz edebilir.<\/span><\/p>\n

    Büyük optimistic rollup’larda itiraz süresi yaklaşık bir haftadır. Bu nedenle optimistic rollup’tan Ethereum’a yapılan çekimler, itiraz süresi dolana kadar kesinleşmez. Arbitrum<\/span>, Optimism ve Base bu türün bilinen örnekleridir.<\/span><\/p>\n

    ZK rollup ise her paket için kriptografik bir geçerlilik kanıtı (validity proof) üretir. ZK rollup node’larının durumu güncellemek için bu kanıtı sunması gerekir. Kanıt Ethereum’daki sözleşme tarafından doğrulandığında işlemler kesinleşir. Bu nedenle ZK rollup’tan ana ağa çıkışlarda bekleme süresi yoktur. Çıkış işlemleri, kanıt doğrulanır doğrulanmaz yürütülür.<\/span><\/p>\n

    Ancak kanıt üretimi yüksek hesaplama gücü gerektirir ve EVM uyumu sağlamak görece zordur. zkSync, Starknet<\/span>, Scroll ve Linea bu türün bilinen örnekleridir.<\/span><\/p>\n

    Rollup ile sidechain arasındaki fark nedir?<\/strong><\/h2>\n

    Rollup güvenliğini ana ağdan miras alır. <\/span>Sidechain<\/span><\/a> ise kendi konsensüs mekanizmasına ve güvenlik modeline sahiptir. Rollup işlem verisini ana ağa yazdığı için durum oradan doğrulanabilir. Sidechain’de bu garanti, ayrı zincirin güvenliğine bağlıdır.<\/span><\/p>\n

    Rollup’lar işlem verisini Katman-1’e yazarak Ethereum’un güvenliğini miras alır. Sidechain ve validium’lar ise Ethereum’a paralel çalışan yapılar olarak ayrı bir notta ele alınır.<\/span><\/p>\n

    Katman-2 ile rollup arasındaki ilişki de sık karıştırılır. Katman-2 geniş bir kategoridir. Rollup ise bu kategorinin bir türüdür. <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Rollup, işlemleri Ethereum gibi ana blokzincirin dışında toplu olarak işleyen ve sonuçları sıkıştırılmış biçimde ana ağa yazan bir Katman-2 (Layer-2) ölçeklendirme çözümüdür. Amaç, ağ tıkanıklığını ve işlem ücretlerini azaltırken güvenliği ana ağdan sağlamaktır. Optimistic rollup işlemleri aksi kanıtlanana kadar geçerli sayar. ZK rollup ise her pakete kriptografik bir geçerlilik kanıtı ekler. Rollup neden gerekli? Ethereum […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":26895,"menu_order":0,"template":"","meta":{"footnotes":""},"glossary-categories":[],"glossary-tags":[],"glossary-languages":[],"class_list":["post-26893","glossary","type-glossary","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"post_title":"Rollup nedir?","post_content":"Rollup, i\u015flemleri Ethereum gibi ana blokzincirin d\u0131\u015f\u0131nda toplu olarak i\u015fleyen ve sonu\u00e7lar\u0131 s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bi\u00e7imde ana a\u011fa yazan bir Katman-2 (Layer-2) \u00f6l\u00e7eklendirme \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Ama\u00e7, a\u011f t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve i\u015flem \u00fccretlerini azalt\u0131rken g\u00fcvenli\u011fi ana a\u011fdan sa\u011flamakt\u0131r. Optimistic rollup i\u015flemleri aksi kan\u0131tlanana kadar ge\u00e7erli sayar. ZK rollup ise her pakete kriptografik bir ge\u00e7erlilik kan\u0131t\u0131 ekler.<\/span>\r\n

    Rollup neden gerekli?<\/strong><\/h2>\r\nEthereum ana a\u011f\u0131 her i\u015flemi t\u00fcm node\u2019lara do\u011frulatt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da i\u015flem alabilir. Talep artt\u0131\u011f\u0131nda gas \u00fccretleri y\u00fckselir ve a\u011f t\u0131kan\u0131r. Rollup, hesaplama y\u00fck\u00fcn\u00fc ana a\u011f\u0131n d\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131yarak hem kapasiteyi art\u0131r\u0131r hem de i\u015flem ba\u015f\u0131na maliyeti d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr.<\/span>\r\n\r\nBlokzincirlerde \u00f6l\u00e7eklenebilirlik, g\u00fcvenlik ve merkeziyetsizlik aras\u0131nda bir denge kurmak gerekir. Katman-2'nin temel amac\u0131, merkeziyetsizlikten ve g\u00fcvenlikten \u00f6d\u00fcn vermeden saniyedeki i\u015flem say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmakt\u0131r. Rollup'lar bu amaca hizmet eden Katman-2 t\u00fcrleri aras\u0131nda en bilinen kategoridir.<\/span>\r\n

    Rollup nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131r?<\/strong><\/h2>\r\nRollup'ta i\u015flemler Katman-2 \u00fczerinde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr, paketler h\u00e2linde toplan\u0131r ve s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Ard\u0131ndan paketin verisi ya da kan\u0131t\u0131 Katman-1'e g\u00f6nderilir. Ana a\u011fdaki ak\u0131ll\u0131 s\u00f6zle\u015fme bu bilgiyi kaydeder ve sonucu do\u011frular. S\u00fcre\u00e7 ad\u0131m ad\u0131m \u015f\u00f6yle i\u015fler:<\/span>\r\n
      \r\n \t
    1. \u0130\u015flemin g\u00f6nderilmesi: <\/b>Kullan\u0131c\u0131 i\u015flemi rollup a\u011f\u0131na iletir.<\/span><\/li>\r\n \t
    2. S\u0131ralama ve y\u00fcr\u00fctme:<\/b> S\u0131ralay\u0131c\u0131 (sequencer) i\u015flemleri toplar, s\u0131ralar ve y\u00fcr\u00fct\u00fcr.<\/span><\/li>\r\n \t
    3. Paketleme: <\/b>Y\u00fczlerce i\u015flem tek bir pakete (batch) d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.<\/span><\/li>\r\n \t
    4. Ana a\u011fa yaz\u0131m: <\/b>Paketin verisi ve yeni durum k\u00f6k\u00fc (state root) Ethereum'a g\u00f6nderilir.<\/span><\/li>\r\n \t
    5. Do\u011frulama: <\/b>Ana a\u011fdaki ak\u0131ll\u0131 s\u00f6zle\u015fme sonucu kabul eder ya da kan\u0131t\u0131n\u0131 do\u011frular.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\nRollup g\u00fcvenli\u011fi, i\u015flem verisinin ana a\u011fda herkes taraf\u0131ndan eri\u015filebilir olmas\u0131na dayan\u0131r. Aksi h\u00e2lde operat\u00f6r kritik veriyi saklayarak kullan\u0131c\u0131lar\u0131n durumu do\u011frulamas\u0131n\u0131 engelleyebilir.\u00a0<\/span>\r\n

      Optimistic rollup ve ZK rollup aras\u0131ndaki farklar<\/strong><\/h2>\r\nRollup'lar i\u015flemlerin do\u011frulu\u011funu nas\u0131l kan\u0131tlad\u0131klar\u0131na g\u00f6re ikiye ayr\u0131l\u0131r. Bunlar optimistic rollup ve ZK (Zero-knowledge) rollup olarak bilinir. \u0130kisi de i\u015flemleri a\u011f d\u0131\u015f\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fcr ve veriyi Ethereum'a yazar. Fark, do\u011frulu\u011fun ne zaman ve nas\u0131l g\u00f6sterildi\u011finde ortaya \u00e7\u0131kar.<\/span>\r\n\r\nOptimistic rollup, g\u00f6nderilen paketi aksi kan\u0131tlanana kadar ge\u00e7erli sayar. \u0130smi bu iyimser varsay\u0131mdan gelir. Paket Ethereum'a yaz\u0131ld\u0131ktan sonra bir itiraz s\u00fcresi (challenge period) ba\u015flar. Bu s\u00fcrede herkes sahtek\u00e2rl\u0131k kan\u0131t\u0131 (fraud proof) hesaplayarak sonuca itiraz edebilir.<\/span>\r\n\r\nB\u00fcy\u00fck optimistic rollup'larda itiraz s\u00fcresi yakla\u015f\u0131k bir haftad\u0131r. Bu nedenle optimistic rollup'tan Ethereum'a yap\u0131lan \u00e7ekimler, itiraz s\u00fcresi dolana kadar kesinle\u015fmez. Arbitrum, Optimism ve Base bu t\u00fcr\u00fcn bilinen \u00f6rnekleridir.<\/span>\r\n\r\nZK rollup ise her paket i\u00e7in kriptografik bir ge\u00e7erlilik kan\u0131t\u0131 (validity proof) \u00fcretir. ZK rollup node\u2019lar\u0131n\u0131n durumu g\u00fcncellemek i\u00e7in bu kan\u0131t\u0131 sunmas\u0131 gerekir. Kan\u0131t Ethereum'daki s\u00f6zle\u015fme taraf\u0131ndan do\u011fruland\u0131\u011f\u0131nda i\u015flemler kesinle\u015fir. Bu nedenle ZK rollup'tan ana a\u011fa \u00e7\u0131k\u0131\u015flarda bekleme s\u00fcresi yoktur. \u00c7\u0131k\u0131\u015f i\u015flemleri, kan\u0131t do\u011frulan\u0131r do\u011frulanmaz y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr.<\/span>\r\n\r\nAncak kan\u0131t \u00fcretimi y\u00fcksek hesaplama g\u00fcc\u00fc gerektirir ve EVM uyumu sa\u011flamak g\u00f6rece zordur. zkSync, Starknet, Scroll ve Linea bu t\u00fcr\u00fcn bilinen \u00f6rnekleridir.<\/span>\r\n

      Rollup ile sidechain aras\u0131ndaki fark nedir?<\/strong><\/h2>\r\nRollup g\u00fcvenli\u011fini ana a\u011fdan miras al\u0131r. <\/span>Sidechain<\/span><\/a> ise kendi konsens\u00fcs mekanizmas\u0131na ve g\u00fcvenlik modeline sahiptir. Rollup i\u015flem verisini ana a\u011fa yazd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in durum oradan do\u011frulanabilir. Sidechain'de bu garanti, ayr\u0131 zincirin g\u00fcvenli\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/span>\r\n\r\nRollup'lar i\u015flem verisini Katman-1'e yazarak Ethereum'un g\u00fcvenli\u011fini miras al\u0131r. Sidechain ve validium'lar ise Ethereum'a paralel \u00e7al\u0131\u015fan yap\u0131lar olarak ayr\u0131 bir notta ele al\u0131n\u0131r.<\/span>\r\n\r\nKatman-2 ile rollup aras\u0131ndaki ili\u015fki de s\u0131k kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Katman-2 geni\u015f bir kategoridir. Rollup ise bu kategorinin bir t\u00fcr\u00fcd\u00fcr.\u00a0<\/span>","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/26893","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/glossary"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/26893\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26897,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/26893\/revisions\/26897"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26895"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26893"}],"wp:term":[{"taxonomy":"glossary-categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-categories?post=26893"},{"taxonomy":"glossary-tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-tags?post=26893"},{"taxonomy":"glossary-languages","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-languages?post=26893"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}