{"id":25139,"date":"2026-03-25T14:23:09","date_gmt":"2026-03-25T11:23:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/?post_type=glossary&p=25139"},"modified":"2026-03-25T14:23:09","modified_gmt":"2026-03-25T11:23:09","slug":"merkeziyetsiz-bilim-desci-nedir","status":"publish","type":"glossary","link":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/merkeziyetsiz-bilim-desci-nedir\/","title":{"rendered":"Merkeziyetsiz Bilim (DeSci) nedir?"},"content":{"rendered":"

DeSci (Decentralized Science), bilimsel araştırma süreçlerinin merkezi kurumlara bağımlı olmadan, blokzincir<\/span> teknolojisi ve açık bilim ilkeleriyle yürütülmesini amaçlayan bir yaklaşımdır. DeSci modeli; veri paylaşımı, fonlama, yayıncılık ve araştırma yönetimi gibi bilimsel faaliyetlerin daha şeffaf, erişilebilir ve katılımcı bir şekilde gerçekleştirilmesini hedefler.<\/span><\/p>\n

Geleneksel bilimsel sistemlerde araştırma fonları, yayın süreçleri ve veri erişimi genellikle belirli kurumların kontrolündedir. DeSci ise bu yapıyı dönüştürerek bilimsel üretimi daha demokratik, açık ve iş birliğine dayalı hale getirmeyi amaçlar.<\/span><\/p>\n

DeSci ne demek?<\/strong><\/h2>\n

DeSci, İngilizce “Decentralized Science” kavramının kısaltmasıdır ve Türkçeye “merkeziyetsiz bilim” olarak çevrilir. Bu kavram, bilimsel bilginin üretimi, doğrulanması ve paylaşımı süreçlerinin merkezi otoriteler yerine dağıtık ağlar ve topluluklar tarafından yürütülmesini ifade eder. Bu yaklaşım, araştırma çıktılarının daha geniş kitlelere ulaşmasını ve bilimsel sürecin daha şeffaf olmasını sağlar.<\/span><\/p>\n

DeSci nerede kullanılır?<\/strong><\/h2>\n

DeSci yaklaşımı, bilimsel araştırmanın birçok alanında uygulanabilir.<\/span><\/p>\n

Akademik yayıncılıkta açık erişim modellerini güçlendirmek için kullanılabilir. Veri paylaşımı süreçlerinde araştırma verilerinin güvenli ve doğrulanabilir şekilde saklanmasını sağlar.<\/span><\/p>\n

Bilimsel fonlama süreçlerinde merkezi olmayan modellerle araştırmacıların kaynaklara erişimini kolaylaştırır. Özellikle biyoteknoloji, sağlık ve yapay zekâ<\/span> araştırmalarında iş birliğini artırma potansiyeline sahiptir.<\/span><\/p>\n

DeSci ile açık bilim arasındaki farklar nelerdir?<\/strong><\/h2>\n

DeSci ve açık bilim (Open Science) benzer amaçlara sahip olsa da aralarında önemli farklar bulunur.<\/span><\/p>\n

Açık bilim, bilimsel bilginin herkes tarafından erişilebilir olmasını savunan bir yaklaşımdır. Açık erişim yayınlar, açık veri ve açık kaynak bu yaklaşımın temel unsurlarıdır.<\/span><\/p>\n

DeSci ise bu prensipleri bir adım ileri taşıyarak, bu süreçleri merkeziyetsiz teknolojilerle uygulamayı hedefler. Yani açık bilim daha çok bir felsefe ve yaklaşım iken, DeSci bu yaklaşımın teknolojik altyapı ile uygulanmış hali olarak değerlendirilebilir.<\/span><\/p>\n

DeSci, özellikle veri sahipliği, teşvik mekanizmaları ve yönetişim konularında açık bilimden ayrışır.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

DeSci (Decentralized Science), bilimsel araştırma süreçlerinin merkezi kurumlara bağımlı olmadan, blokzincir teknolojisi ve açık bilim ilkeleriyle yürütülmesini amaçlayan bir yaklaşımdır.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":25140,"menu_order":0,"template":"","meta":{"footnotes":""},"glossary-categories":[],"glossary-tags":[],"glossary-languages":[],"class_list":["post-25139","glossary","type-glossary","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"post_title":"Merkeziyetsiz Bilim (DeSci) nedir?","post_content":"DeSci (Decentralized Science), bilimsel ara\u015ft\u0131rma s\u00fcre\u00e7lerinin merkezi kurumlara ba\u011f\u0131ml\u0131 olmadan, blokzincir teknolojisi ve a\u00e7\u0131k bilim ilkeleriyle y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini ama\u00e7layan bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. DeSci modeli; veri payla\u015f\u0131m\u0131, fonlama, yay\u0131nc\u0131l\u0131k ve ara\u015ft\u0131rma y\u00f6netimi gibi bilimsel faaliyetlerin daha \u015feffaf, eri\u015filebilir ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini hedefler.<\/span>\r\n\r\nGeleneksel bilimsel sistemlerde ara\u015ft\u0131rma fonlar\u0131, yay\u0131n s\u00fcre\u00e7leri ve veri eri\u015fimi genellikle belirli kurumlar\u0131n kontrol\u00fcndedir. DeSci ise bu yap\u0131y\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek bilimsel \u00fcretimi daha demokratik, a\u00e7\u0131k ve i\u015f birli\u011fine dayal\u0131 hale getirmeyi ama\u00e7lar.<\/span>\r\n

DeSci ne demek?<\/strong><\/h2>\r\nDeSci, \u0130ngilizce \u201cDecentralized Science\u201d kavram\u0131n\u0131n k\u0131saltmas\u0131d\u0131r ve T\u00fcrk\u00e7eye \u201cmerkeziyetsiz bilim\u201d olarak \u00e7evrilir. Bu kavram, bilimsel bilginin \u00fcretimi, do\u011frulanmas\u0131 ve payla\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcre\u00e7lerinin merkezi otoriteler yerine da\u011f\u0131t\u0131k a\u011flar ve topluluklar taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini ifade eder. Bu yakla\u015f\u0131m, ara\u015ft\u0131rma \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131n daha geni\u015f kitlelere ula\u015fmas\u0131n\u0131 ve bilimsel s\u00fcrecin daha \u015feffaf olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/span>\r\n

DeSci nerede kullan\u0131l\u0131r?<\/strong><\/h2>\r\nDeSci yakla\u015f\u0131m\u0131, bilimsel ara\u015ft\u0131rman\u0131n bir\u00e7ok alan\u0131nda uygulanabilir.<\/span>\r\n\r\nAkademik yay\u0131nc\u0131l\u0131kta a\u00e7\u0131k eri\u015fim modellerini g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in kullan\u0131labilir. Veri payla\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcre\u00e7lerinde ara\u015ft\u0131rma verilerinin g\u00fcvenli ve do\u011frulanabilir \u015fekilde saklanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/span>\r\n\r\nBilimsel fonlama s\u00fcre\u00e7lerinde merkezi olmayan modellerle ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n kaynaklara eri\u015fimini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. \u00d6zellikle biyoteknoloji, sa\u011fl\u0131k ve yapay zek\u00e2 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda i\u015f birli\u011fini art\u0131rma potansiyeline sahiptir.<\/span>\r\n

DeSci ile a\u00e7\u0131k bilim aras\u0131ndaki farklar nelerdir?<\/strong><\/h2>\r\nDeSci ve a\u00e7\u0131k bilim (Open Science) benzer ama\u00e7lara sahip olsa da aralar\u0131nda \u00f6nemli farklar bulunur.<\/span>\r\n\r\nA\u00e7\u0131k bilim, bilimsel bilginin herkes taraf\u0131ndan eri\u015filebilir olmas\u0131n\u0131 savunan bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. A\u00e7\u0131k eri\u015fim yay\u0131nlar, a\u00e7\u0131k veri ve a\u00e7\u0131k kaynak bu yakla\u015f\u0131m\u0131n temel unsurlar\u0131d\u0131r.<\/span>\r\n\r\nDeSci ise bu prensipleri bir ad\u0131m ileri ta\u015f\u0131yarak, bu s\u00fcre\u00e7leri merkeziyetsiz teknolojilerle uygulamay\u0131 hedefler. Yani a\u00e7\u0131k bilim daha \u00e7ok bir felsefe ve yakla\u015f\u0131m iken, DeSci bu yakla\u015f\u0131m\u0131n teknolojik altyap\u0131 ile uygulanm\u0131\u015f hali olarak de\u011ferlendirilebilir.<\/span>\r\n\r\nDeSci, \u00f6zellikle veri sahipli\u011fi, te\u015fvik mekanizmalar\u0131 ve y\u00f6neti\u015fim konular\u0131nda a\u00e7\u0131k bilimden ayr\u0131\u015f\u0131r.<\/span>","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/25139","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/glossary"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/25139\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25142,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/25139\/revisions\/25142"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25140"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25139"}],"wp:term":[{"taxonomy":"glossary-categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-categories?post=25139"},{"taxonomy":"glossary-tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-tags?post=25139"},{"taxonomy":"glossary-languages","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-languages?post=25139"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}