{"id":2426,"date":"2020-09-09T13:32:18","date_gmt":"2020-09-09T10:32:18","guid":{"rendered":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/?post_type=glossary&#038;p=2426"},"modified":"2026-08-21T17:13:57","modified_gmt":"2026-08-21T14:13:57","slug":"decentralization-nedir","status":"publish","type":"glossary","link":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/decentralization-nedir\/","title":{"rendered":"Decentralization nedir?"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">Merkeziyetsizlik, bir sistemdeki kontrol&uuml;n ve karar yetkisinin &ccedil;ok say&#305;da ba&#287;&#305;ms&#305;z kat&#305;l&#305;mc&#305;ya da&#287;&#305;t&#305;lmas&#305;d&#305;r. <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Blokzincir (blockchain) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Blokzincir<\/span> a&#287;lar&#305;nda bu da&#287;&#305;l&#305;m node&rsquo;lar, konsens&uuml;s mekanizmalar&#305; ve kriptografiyle sa&#287;lan&#305;r. Merkeziyetsizlik var ya da yok bi&ccedil;iminde bir &ouml;zellik de&#287;ildir. Katmanlara ve derecelere g&ouml;re de&#287;erlendirilir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Merkeziyetsizlik, bir a&#287; &uuml;zerindeki kontrol&uuml;n, <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: &#304;&#351;lem (transaction) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">i&#351;lem<\/span> do&#287;rulama yetkisinin ve karar alma g&uuml;c&uuml;n&uuml;n birbirinden ba&#287;&#305;ms&#305;z &ccedil;ok say&#305;da kat&#305;l&#305;mc&#305;ya da&#287;&#305;t&#305;lmas&#305;d&#305;r.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Blokzincir ba&#287;lam&#305;nda da&#287;&#305;t&#305;lan yetki tek bir alanla s&#305;n&#305;rl&#305; de&#287;ildir. &#304;&#351;lemlerin do&#287;rulanmas&#305;, a&#287; kurallar&#305;n&#305;n uygulanmas&#305;, verilerin saklanmas&#305; ve protokol y&uuml;kseltmelerine ili&#351;kin kararlar farkl&#305; katmanlarda da&#287;&#305;l&#305;r.<\/span><\/p>\n<h2><strong>Merkeziyetsizlik, da&#287;&#305;t&#305;k yap&#305; ve arac&#305;s&#305;zl&#305;k aras&#305;ndaki fark<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&Uuml;&ccedil; kavram birbiriyle ili&#351;kilidir fakat ayn&#305; anlama gelmez. Bu ayr&#305;m&#305;n &ouml;nemi akademik literat&uuml;rde de &ouml;zellikle vurgulan&#305;r.<\/span><\/p>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\"><strong>Da&#287;&#305;t&#305;k yap&#305;:<\/strong> Verinin veya altyap&#305;n&#305;n birden fazla noktada bulunmas&#305;.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\"><strong>Merkeziyetsizlik:<\/strong> Kontrol&uuml;n ve karar verme g&uuml;c&uuml;n&uuml;n tek bir otoritede toplanmamas&#305;.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\"><strong>Arac&#305;s&#305;zl&#305;k:<\/strong> &#304;&#351;lemlerin merkezi bir nokta olmadan y&uuml;r&uuml;t&uuml;lebilmesi.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&Ouml;rne&#287;in bir bulut sa&#287;lay&#305;c&#305;s&#305;nda &ccedil;al&#305;&#351;an uygulama mimari a&ccedil;&#305;dan da&#287;&#305;t&#305;k olabilir. Sa&#287;lay&#305;c&#305; sistemi kapatabildi&#287;i s&uuml;rece kontrol yine tek elde toplan&#305;r. Bus sebeple da&#287;&#305;t&#305;k olmak, merkeziyetsiz olman&#305;n garantisi de&#287;ildir.<\/span><\/p>\n<h2><strong>Blokzincirde merkeziyetsizlik nas&#305;l &ccedil;al&#305;&#351;&#305;r?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Blokzincirde merkeziyetsizlik d&ouml;rt bile&#351;enin birlikte &ccedil;al&#305;&#351;mas&#305;yla sa&#287;lan&#305;r. Bunlar a&#287;&#305;n kopyas&#305;n&#305; tutan node&rsquo;lar, hangi i&#351;lemlerin ge&ccedil;erli oldu&#287;unu belirleyen konsens&uuml;s mekanizmalar&#305;, sahipli&#287;i kan&#305;tlayan <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Kriptografi (cryptography) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">kriptografi<\/span> ve kurallar&#305;n ba&#287;&#305;ms&#305;z bi&ccedil;imde denetlenmesini sa&#287;layan a&ccedil;&#305;k kaynak koddur.<\/span><\/p>\n<h3><strong>Node&rsquo;lar<\/strong><\/h3>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Node&rsquo;lar, blokzincirin kopyas&#305;n&#305; tutan ve i&#351;lemleri do&#287;rulayan bilgisayarlard&#305;r. Blokzincir mimarisinin yenilik&ccedil;i y&ouml;n&uuml;, verileri da&#287;&#305;t&#305;k defter yap&#305;s&#305;nda tutmas&#305; olarak tan&#305;mlan&#305;r. Tek bir sunucunun kapanmas&#305;yla a&#287;&#305;n tamam&#305;n&#305;n durmamas&#305; bu yap&#305;n&#305;n do&#287;rudan sonucudur.<\/span><\/p>\n<h3><strong>Konsens&uuml;s mekanizmalar&#305;<\/strong><\/h3>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Konsens&uuml;s mekanizmalar&#305;, kat&#305;l&#305;mc&#305;lar&#305;n hangi i&#351;lemlerin ge&ccedil;erli oldu&#287;u konusunda anla&#351;mas&#305;n&#305; sa&#287;lar. Proof-of-Work (PoW) mekanizmas&#305;nda madenciler arac&#305;l&#305;&#287;&#305;yla konsens&uuml;s sa&#287;lan&#305;r. Proof-of-Stake (PoS) tabanl&#305; a&#287;larda do&#287;rulay&#305;c&#305;lar stake ettikleri varl&#305;klarla a&#287;a kat&#305;l&#305;r. Delegated Proof of Stake (DPoS) gibi yap&#305;larda do&#287;rulama belirli temsilcilere devredilir.<\/span><\/p>\n<h3><strong>Kriptografi<\/strong><\/h3>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dijital imzalar, &ouml;zel anahtarlar ve &ouml;zet (hash) fonksiyonlar&#305; i&#351;lemlerin sahipli&#287;ini ve b&uuml;t&uuml;nl&uuml;&#287;&uuml;n&uuml; korur.&nbsp;<\/span><\/p>\n<h3><strong>A&ccedil;&#305;k kaynak kod<\/strong><\/h3>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bir&ccedil;ok blokzincir protokol&uuml;n&uuml;n kodu kamuya a&ccedil;&#305;kt&#305;r. Bu a&ccedil;&#305;kl&#305;k, kurallar&#305;n ba&#287;&#305;ms&#305;z bi&ccedil;imde incelenmesini ve geli&#351;tiricilerin protokole katk&#305; sunmas&#305;n&#305; sa&#287;lar. A&ccedil;&#305;k kaynak olmak tek ba&#351;&#305;na bir projenin merkeziyetsiz oldu&#287;unu g&ouml;stermez.<\/span><\/p>\n<h2><strong>Merkeziyetsizli&#287;in &uuml;&ccedil; ekseni<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\"><span class=\" cmtt_Kripto Para\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Ethereum (ETH) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Ethereum<\/span> kurucular&#305;ndan <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Vitalik Buterin kimdir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Vitalik Buterin<\/span>&rsquo;in 2017&rsquo;de &ouml;nerdi&#287;i &uuml;&ccedil; eksenli ayr&#305;m, kavram&#305; y&uuml;zeysel tan&#305;mlar&#305;n &ouml;tesine ta&#351;&#305;r. Ayn&#305; ayr&#305;m DAO (<span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Merkezi Olmayan Otonom Organizasyon (DAO) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Merkezi olmayan otonom organizasyon<\/span>) merkeziyetsizli&#287;i &uuml;zerine incelemede de referans al&#305;n&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Mimari eksende sistemin ka&ccedil; fiziksel bilgisayardan olu&#351;tu&#287;u ve ka&ccedil;&#305;n&#305;n devre d&#305;&#351;&#305; kalmas&#305;na dayanabilece&#287;i anlat&#305;l&#305;r. Di&#287;er bir eksende bu bilgisayarlar&#305; ka&ccedil; ki&#351;i veya kurulu&#351;un kontrol etti&#287;ine odaklan&#305;l&#305;r. Son olarak mant&#305;ksal tarafta sistemin tek bir b&uuml;t&uuml;n gibi mi davrand&#305;&#287;&#305; ve par&ccedil;alara ayr&#305;ld&#305;&#287;&#305;nda &ccedil;al&#305;&#351;maya devam edip edemedi&#287;i tart&#305;&#351;&#305;l&#305;r.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bu &ccedil;er&ccedil;eveye g&ouml;re blokzincirler mimari olarak merkeziyetsiz, mant&#305;ksal olarak merkezidir. A&#287;&#305;n &uuml;zerinde uzla&#351;&#305;lm&#305;&#351; tek bir durum vard&#305;r ve sistem tek bir bilgisayar gibi davran&#305;r. Mant&#305;ksal merkeziyet burada bilin&ccedil;li bir tasar&#305;m tercihidir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&Uuml;&ccedil; eksen ayr&#305;m&#305;, node say&#305;s&#305;na bakarak merkeziyetsizlik &ouml;l&ccedil;menin neden yetersiz kald&#305;&#287;&#305;n&#305; da a&ccedil;&#305;klar. Node&rsquo;lar farkl&#305; ki&#351;ilere ait olabilir fakat ayn&#305; bulut sa&#287;lay&#305;c&#305;s&#305;nda veya ayn&#305; &uuml;lkede &ccedil;al&#305;&#351;abilir.&nbsp;<\/span><\/p>\n<h2><strong>Bir a&#287;&#305;n merkeziyetsizli&#287;i nas&#305;l &ouml;l&ccedil;&uuml;l&uuml;r?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bir a&#287;&#305;n merkeziyetsizli&#287;i tek bir say&#305;yla &ouml;l&ccedil;&uuml;lmez. Node da&#287;&#305;l&#305;m&#305;, <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Validator (Do&#287;rulay&#305;c&#305;) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">do&#287;rulay&#305;c&#305;<\/span> yo&#287;unla&#351;mas&#305;, <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Token nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">token<\/span> sahipli&#287;i, y&ouml;neti&#351;imdeki oy g&uuml;c&uuml;, protokol y&uuml;kseltme yetkileri ve altyap&#305; ba&#287;&#305;ml&#305;l&#305;klar&#305; ayr&#305; ayr&#305; incelenir. <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Satoshi Nakamoto kimdir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Nakamoto<\/span> katsay&#305;s&#305; bu &ouml;l&ccedil;&uuml;tler aras&#305;nda en yayg&#305;n kullan&#305;lan&#305;d&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nakamoto katsay&#305;s&#305;, a&#287;&#305;n i&#351;leyi&#351;ini bozmak i&ccedil;in anla&#351;mas&#305; gereken en az ba&#287;&#305;ms&#305;z akt&ouml;r say&#305;s&#305;n&#305; g&ouml;sterir. Katsay&#305; y&uuml;kseldik&ccedil;e g&uuml;&ccedil; daha geni&#351; bi&ccedil;imde da&#287;&#305;l&#305;r. Sekt&ouml;rde bu metri&#287;in bir e&#351;ik verdi&#287;i fakat da&#287;&#305;l&#305;m&#305;n kendisini tan&#305;mlamad&#305;&#287;&#305; vurgulan&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">2021 tarihli bir &ouml;l&ccedil;&uuml;m &ccedil;al&#305;&#351;mas&#305;nda <span class=\" cmtt_Kripto Para\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Bitcoin (BTC) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Bitcoin<\/span> ve Ethereum&rsquo;un <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Madencilik (mining) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">madencilik<\/span> g&uuml;c&uuml; da&#287;&#305;l&#305;m&#305; Gini katsay&#305;s&#305;, Shannon entropisi ve Nakamoto katsay&#305;s&#305; olmak &uuml;zere &uuml;&ccedil; metrikle birlikte incelenir. Tek metri&#287;e dayanman&#305;n yetersiz kald&#305;&#287;&#305; sonucu bu t&uuml;r &ccedil;al&#305;&#351;malarda tekrar eder.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&ldquo;Decentralization&rdquo; ya da &ldquo;yerinden y&ouml;netim&rdquo;, merkezi bir otoritenin g&uuml;c&uuml;n&uuml;, merkezi olmayan bir hale d&ouml;n&uuml;&#351;t&uuml;rme s&uuml;recine verilen isimdir. Halihaz&#305;rda mevcut olan &ccedil;o&#287;u finansal ve h&uuml;k&uuml;met sistemi merkezi sistemdir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24239,"menu_order":0,"template":"","meta":{"footnotes":""},"glossary-categories":[],"glossary-tags":[],"glossary-languages":[],"class_list":["post-2426","glossary","type-glossary","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"post_title":"Decentralization nedir?","post_content":"<span style=\"font-weight: 400;\">Merkeziyetsizlik, bir sistemdeki kontrol\u00fcn ve karar yetkisinin \u00e7ok say\u0131da ba\u011f\u0131ms\u0131z kat\u0131l\u0131mc\u0131ya da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131d\u0131r. Blokzincir a\u011flar\u0131nda bu da\u011f\u0131l\u0131m node'lar, konsens\u00fcs mekanizmalar\u0131 ve kriptografiyle sa\u011flan\u0131r. Merkeziyetsizlik var ya da yok bi\u00e7iminde bir \u00f6zellik de\u011fildir. Katmanlara ve derecelere g\u00f6re de\u011ferlendirilir.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Merkeziyetsizlik, bir a\u011f \u00fczerindeki kontrol\u00fcn, i\u015flem do\u011frulama yetkisinin ve karar alma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7ok say\u0131da kat\u0131l\u0131mc\u0131ya da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131d\u0131r.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Blokzincir ba\u011flam\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131lan yetki tek bir alanla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. \u0130\u015flemlerin do\u011frulanmas\u0131, a\u011f kurallar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131, verilerin saklanmas\u0131 ve protokol y\u00fckseltmelerine ili\u015fkin kararlar farkl\u0131 katmanlarda da\u011f\u0131l\u0131r.<\/span>\r\n<h2><strong>Merkeziyetsizlik, da\u011f\u0131t\u0131k yap\u0131 ve arac\u0131s\u0131zl\u0131k aras\u0131ndaki fark<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">\u00dc\u00e7 kavram birbiriyle ili\u015fkilidir fakat ayn\u0131 anlama gelmez. Bu ayr\u0131m\u0131n \u00f6nemi akademik literat\u00fcrde de \u00f6zellikle vurgulan\u0131r.<\/span>\r\n<ul>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\"><strong>Da\u011f\u0131t\u0131k yap\u0131:<\/strong> Verinin veya altyap\u0131n\u0131n birden fazla noktada bulunmas\u0131.<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\"><strong>Merkeziyetsizlik:<\/strong> Kontrol\u00fcn ve karar verme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn tek bir otoritede toplanmamas\u0131.<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\"><strong>Arac\u0131s\u0131zl\u0131k:<\/strong> \u0130\u015flemlerin merkezi bir nokta olmadan y\u00fcr\u00fct\u00fclebilmesi.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">\u00d6rne\u011fin bir bulut sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan uygulama mimari a\u00e7\u0131dan da\u011f\u0131t\u0131k olabilir. Sa\u011flay\u0131c\u0131 sistemi kapatabildi\u011fi s\u00fcrece kontrol yine tek elde toplan\u0131r. Bus sebeple da\u011f\u0131t\u0131k olmak, merkeziyetsiz olman\u0131n garantisi de\u011fildir.<\/span>\r\n<h2><strong>Blokzincirde merkeziyetsizlik nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131r?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Blokzincirde merkeziyetsizlik d\u00f6rt bile\u015fenin birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla sa\u011flan\u0131r. Bunlar a\u011f\u0131n kopyas\u0131n\u0131 tutan node'lar, hangi i\u015flemlerin ge\u00e7erli oldu\u011funu belirleyen konsens\u00fcs mekanizmalar\u0131, sahipli\u011fi kan\u0131tlayan kriptografi ve kurallar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde denetlenmesini sa\u011flayan a\u00e7\u0131k kaynak koddur.<\/span>\r\n<h3><strong>Node'lar<\/strong><\/h3>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Node'lar, blokzincirin kopyas\u0131n\u0131 tutan ve i\u015flemleri do\u011frulayan bilgisayarlard\u0131r. Blokzincir mimarisinin yenilik\u00e7i y\u00f6n\u00fc, verileri da\u011f\u0131t\u0131k defter yap\u0131s\u0131nda tutmas\u0131 olarak tan\u0131mlan\u0131r. Tek bir sunucunun kapanmas\u0131yla a\u011f\u0131n tamam\u0131n\u0131n durmamas\u0131 bu yap\u0131n\u0131n do\u011frudan sonucudur.<\/span>\r\n<h3><strong>Konsens\u00fcs mekanizmalar\u0131<\/strong><\/h3>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Konsens\u00fcs mekanizmalar\u0131, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n hangi i\u015flemlerin ge\u00e7erli oldu\u011fu konusunda anla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Proof-of-Work (PoW) mekanizmas\u0131nda madenciler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla konsens\u00fcs sa\u011flan\u0131r. Proof-of-Stake (PoS) tabanl\u0131 a\u011flarda do\u011frulay\u0131c\u0131lar stake ettikleri varl\u0131klarla a\u011fa kat\u0131l\u0131r. Delegated Proof of Stake (DPoS) gibi yap\u0131larda do\u011frulama belirli temsilcilere devredilir.<\/span>\r\n<h3><strong>Kriptografi<\/strong><\/h3>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Dijital imzalar, \u00f6zel anahtarlar ve \u00f6zet (hash) fonksiyonlar\u0131 i\u015flemlerin sahipli\u011fini ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korur.\u00a0<\/span>\r\n<h3><strong>A\u00e7\u0131k kaynak kod<\/strong><\/h3>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Bir\u00e7ok blokzincir protokol\u00fcn\u00fcn kodu kamuya a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu a\u00e7\u0131kl\u0131k, kurallar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde incelenmesini ve geli\u015ftiricilerin protokole katk\u0131 sunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. A\u00e7\u0131k kaynak olmak tek ba\u015f\u0131na bir projenin merkeziyetsiz oldu\u011funu g\u00f6stermez.<\/span>\r\n<h2><strong>Merkeziyetsizli\u011fin \u00fc\u00e7 ekseni<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Ethereum kurucular\u0131ndan Vitalik Buterin'in 2017'de \u00f6nerdi\u011fi \u00fc\u00e7 eksenli ayr\u0131m, kavram\u0131 y\u00fczeysel tan\u0131mlar\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131r. Ayn\u0131 ayr\u0131m DAO (Merkezi olmayan otonom organizasyon) merkeziyetsizli\u011fi \u00fczerine incelemede de referans al\u0131n\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Mimari eksende sistemin ka\u00e7 fiziksel bilgisayardan olu\u015ftu\u011fu ve ka\u00e7\u0131n\u0131n devre d\u0131\u015f\u0131 kalmas\u0131na dayanabilece\u011fi anlat\u0131l\u0131r. Di\u011fer bir eksende bu bilgisayarlar\u0131 ka\u00e7 ki\u015fi veya kurulu\u015fun kontrol etti\u011fine odaklan\u0131l\u0131r. Son olarak mant\u0131ksal tarafta sistemin tek bir b\u00fct\u00fcn gibi mi davrand\u0131\u011f\u0131 ve par\u00e7alara ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaya devam edip edemedi\u011fi tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Bu \u00e7er\u00e7eveye g\u00f6re blokzincirler mimari olarak merkeziyetsiz, mant\u0131ksal olarak merkezidir. A\u011f\u0131n \u00fczerinde uzla\u015f\u0131lm\u0131\u015f tek bir durum vard\u0131r ve sistem tek bir bilgisayar gibi davran\u0131r. Mant\u0131ksal merkeziyet burada bilin\u00e7li bir tasar\u0131m tercihidir.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">\u00dc\u00e7 eksen ayr\u0131m\u0131, node say\u0131s\u0131na bakarak merkeziyetsizlik \u00f6l\u00e7menin neden yetersiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131klar. Node'lar farkl\u0131 ki\u015filere ait olabilir fakat ayn\u0131 bulut sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131nda veya ayn\u0131 \u00fclkede \u00e7al\u0131\u015fabilir.\u00a0<\/span>\r\n<h2><strong>Bir a\u011f\u0131n merkeziyetsizli\u011fi nas\u0131l \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Bir a\u011f\u0131n merkeziyetsizli\u011fi tek bir say\u0131yla \u00f6l\u00e7\u00fclmez. Node da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, do\u011frulay\u0131c\u0131 yo\u011funla\u015fmas\u0131, token sahipli\u011fi, y\u00f6neti\u015fimdeki oy g\u00fcc\u00fc, protokol y\u00fckseltme yetkileri ve altyap\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 incelenir. Nakamoto katsay\u0131s\u0131 bu \u00f6l\u00e7\u00fctler aras\u0131nda en yayg\u0131n kullan\u0131lan\u0131d\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Nakamoto katsay\u0131s\u0131, a\u011f\u0131n i\u015fleyi\u015fini bozmak i\u00e7in anla\u015fmas\u0131 gereken en az ba\u011f\u0131ms\u0131z akt\u00f6r say\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Katsay\u0131 y\u00fckseldik\u00e7e g\u00fc\u00e7 daha geni\u015f bi\u00e7imde da\u011f\u0131l\u0131r. Sekt\u00f6rde bu metri\u011fin bir e\u015fik verdi\u011fi fakat da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n kendisini tan\u0131mlamad\u0131\u011f\u0131 vurgulan\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">2021 tarihli bir \u00f6l\u00e7\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Bitcoin ve Ethereum'un madencilik g\u00fcc\u00fc da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 Gini katsay\u0131s\u0131, Shannon entropisi ve Nakamoto katsay\u0131s\u0131 olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 metrikle birlikte incelenir. Tek metri\u011fe dayanman\u0131n yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 sonucu bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalarda tekrar eder.<\/span>","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/2426","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/glossary"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/2426\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26489,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/2426\/revisions\/26489"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24239"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2426"}],"wp:term":[{"taxonomy":"glossary-categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-categories?post=2426"},{"taxonomy":"glossary-tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-tags?post=2426"},{"taxonomy":"glossary-languages","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-languages?post=2426"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}