{"id":20682,"date":"2025-08-11T14:15:13","date_gmt":"2025-08-11T11:15:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/?post_type=glossary&#038;p=20682"},"modified":"2026-01-14T16:50:29","modified_gmt":"2026-01-14T13:50:29","slug":"olceklendirme-nedir","status":"publish","type":"glossary","link":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/olceklendirme-nedir\/","title":{"rendered":"\u00d6l\u00e7eklendirme nedir?"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">&Ouml;l&ccedil;eklendirme, bir &#351;irketin mevcut performans&#305;n&#305; optimize etmektir. Performanstan ve verimlilikten &ouml;d&uuml;n vermeden artan i&#351; y&uuml;k&uuml;n&uuml; y&ouml;netebilmek i&ccedil;in &ouml;l&ccedil;eklendirme gerekir. &Ouml;l&ccedil;eklenebilirlik sayesinde artan talepleri kar&#351;&#305;lamak i&ccedil;in ne kadar iyi geni&#351;leyebilecekleri de&#287;erlendirilmi&#351; olur. Uzun vadeli ba&#351;ar&#305; i&ccedil;in olduk&ccedil;a &ouml;nemli bir kavramd&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&Ouml;l&ccedil;eklenebilir sistemlerde bir &#351;eyleri s&#305;f&#305;rdan olu&#351;turmak yerine var olan sistem b&uuml;y&uuml;t&uuml;lebilir ve yeni d&uuml;zene uyum sa&#287;layabilir. &Ouml;rnek vermek gerekirse teknoloji alan&#305;nda bir web uygulamas&#305;n&#305; d&uuml;&#351;&uuml;n&uuml;n. Burada tek bir sunucunun kapasitesi art&#305;r&#305;labilir ya da i&#351; y&uuml;k&uuml; birden fazla sunucu aras&#305;nda payla&#351;t&#305;r&#305;labilir. B&ouml;ylece daha fazla kullan&#305;c&#305;ya hizmet verilebilir.&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/span><\/p>\n<h2><strong>Kripto paralarda &ouml;l&ccedil;eklendirme nedir?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kripto paralarda &ouml;l&ccedil;eklenebilirlik, bir <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Blokzincir (blockchain) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">blokzincir<\/span> a&#287;&#305;n&#305;n performans ve maliyetten &ouml;d&uuml;n vermeden artan say&#305;da kullan&#305;c&#305; ve veriyi i&#351;leme becerisini ifade eder. &Ouml;rne&#287;in <span class=\" cmtt_Kripto Para\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Bitcoin (BTC) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Bitcoin<\/span> gibi pop&uuml;ler blokzincirlerindeki kullan&#305;c&#305; say&#305;s&#305; artt&#305;k&ccedil;a daha h&#305;zl&#305; i&#351;lemlere olan talep de artacakt&#305;r. A&#287; &ouml;l&ccedil;eklenebilir oldu&#287;u zaman bu b&uuml;y&uuml;meyi sorunsuz bir &#351;ekilde kar&#351;&#305;layabilir.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">En temel anlamda blokzincir &ouml;l&ccedil;eklenebilirli&#287;i, a&#287;&#305;n saniye ba&#351;&#305;na ka&ccedil; <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: &#304;&#351;lem (transaction) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">i&#351;lem<\/span> ger&ccedil;ekle&#351;tirebildi&#287;iyle ilgilidir. Visa gibi geleneksel sistemler saniyede binlerce i&#351;lem ger&ccedil;ekle&#351;tirebilirken bu say&#305; <\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/markets\/btc_tl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bitcoin<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> i&ccedil;in yaln&#305;zca yedidir. Bu durum Bitcoin&rsquo;in ya&#351;ad&#305;&#287;&#305; en b&uuml;y&uuml;k sorunlardan biri olarak bilinir. Bu sorunu &ccedil;&ouml;zmek i&ccedil;in ekosistemde Katman-1 (Layer-1), Katman-2 (Layer-2) ve alternatif zincir &ccedil;&ouml;z&uuml;mleri geli&#351;tirilmi&#351;tir. Farkl&#305; &ccedil;&ouml;z&uuml;mler &uuml;retebilecek projeler de geli&#351;tirilmeye devam edilir.&nbsp;<\/span><\/p>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Katman-1 &ccedil;&ouml;z&uuml;mleri: Blokzincir protokol&uuml;nde yap&#305;lan de&#287;i&#351;ikliklerdir. &Ouml;rnek olarak blok boyutunun art&#305;r&#305;lmas&#305; verilebilir.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Katman-2 &ccedil;&ouml;z&uuml;mleri: &#304;&#351;lemlerin ikincil bir katmanda ger&ccedil;ekle&#351;tirilmesidir. &Ouml;rne&#287;in i&#351;lemler zincirin d&#305;&#351;&#305;nda hareket ederken yaln&#305;zca i&#351;lemin ger&ccedil;ekle&#351;tirildi&#287;ine dair kan&#305;t zincire g&ouml;nderilebilir.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Alternatif zincirler: Alternatif zincir ya da yan zincir (sidechain), ana zincire paralel olarak &ccedil;al&#305;&#351;&#305;r. &Ouml;rne&#287;in <span class=\" cmtt_Kripto Para\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Polygon (POL) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Polygon<\/span>, <\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/markets\/eth_tl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\"><span class=\" cmtt_Kripto Para\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Ethereum (ETH) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Ethereum<\/span><\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> ile uyumludur. Kendi blokzincirinde i&#351;lemleri ger&ccedil;ekle&#351;tirir. Ana zincirle de ileti&#351;im kurmas&#305; m&uuml;mk&uuml;nd&uuml;r.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h2><strong>Blokzincir &ccedil;&#305;kmaz&#305;<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Blokzincir &ccedil;&#305;kmaz&#305; (Blokchain trilemma), Ethereum&rsquo;un kurucusu <\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/vitalik-buterin-kimdir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\"><span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Vitalik Buterin kimdir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Vitalik Buterin<\/span><\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> taraf&#305;ndan ortaya at&#305;lm&#305;&#351; bir konsepttir. Blokzincirlerin sahip olmay&#305; hedefledi&#287;i &uuml;&ccedil; &ouml;nemli &ouml;zellik bulunur. Bunlar &ouml;l&ccedil;eklenebilirlik, g&uuml;venlik ve merkeziyetsizliktir. Ancak bunlar&#305;n hepsini bir arada sorunsuz bir &#351;ekilde ger&ccedil;ekle&#351;tirmek olduk&ccedil;a zordur. Buterin&rsquo;e g&ouml;re blokzincirler ayn&#305; anda bu &uuml;&ccedil; &ouml;zellikten yaln&#305;zca ikisini &ccedil;al&#305;&#351;t&#305;rabilir. Bu y&uuml;zden kalan maddeden fedakarl&#305;k etmeleri gerekir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&Ouml;l&ccedil;eklenebilirli&#287;i art&#305;rmak i&ccedil;in projeler daha b&uuml;y&uuml;k blok boyutlar&#305;na ula&#351;maya &ccedil;al&#305;&#351;abilir. Bu durumda daha fazla veriyi daha h&#305;zl&#305; bir &#351;ekilde i&#351;lemek i&ccedil;in node&rsquo;lar (d&uuml;&#287;&uuml;mler) gerekir. Daha b&uuml;y&uuml;k bloklarda &ccedil;al&#305;&#351;an node&rsquo;lar daha g&uuml;&ccedil;l&uuml; ve pahal&#305; donan&#305;m cihazlar&#305; gerektirir. Zaman i&ccedil;erisinde bu g&uuml;&ccedil;l&uuml; ve pahal&#305; donan&#305;mlar&#305; elde edemeyen kullan&#305;c&#305;lar katk&#305; sa&#287;lamay&#305; b&#305;rakabilir. Bu da sistemdeki ba&#287;&#305;ms&#305;z validator say&#305;s&#305;n&#305; azaltarak merkeziyetsizli&#287;e zarar verir.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Sald&#305;r&#305;lar&#305;n &ouml;n&uuml;ne ge&ccedil;mek i&ccedil;in blok boyutu k&uuml;&ccedil;&uuml;k tutulabilir. Ancak bu durum da g&uuml;venli&#287;i art&#305;r&#305;rken ayn&#305; zamanda daha yava&#351; i&#351;lemlere sebep olaca&#287;&#305; i&ccedil;in &ouml;l&ccedil;eklenebilirli&#287;e zarar verir. Ayn&#305; &#351;ekilde ne kadar &ccedil;ok validator a&#287;da &ccedil;al&#305;&#351;&#305;rsa merkeziyetsizlik de o kadar &ccedil;ok sa&#287;lanm&#305;&#351; olur. A&#287;da &ccedil;al&#305;&#351;an validator say&#305;s&#305; artt&#305;&#287;&#305;nda ise yine i&#351;lemler daha yava&#351; ilerler. Bu da &ouml;l&ccedil;eklenebilirli&#287;e zarar veren bir ba&#351;ka durumdur. Yine de merkeziyetsizlik kavram&#305; g&uuml;&ccedil;lendirilmi&#351; olur.&nbsp;<\/span><\/p>\n<h2><strong>Kripto paralarda &ouml;l&ccedil;eklendirme &ouml;rnekleri&nbsp;<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kripto paralarda &ouml;l&ccedil;eklendirmeyi art&#305;rmaya y&ouml;nelik geli&#351;meler ya&#351;anm&#305;&#351;t&#305;r. Bunlardan biri Bitcoin <\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/lightning-network-ln-nedir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\"><span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Lightning network (LN) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Lightning Network<\/span><\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> olarak bilinir. Lightning Network, bir Katman-2 (Layer-2) projesidir. Burada sizin ve arkada&#351;&#305;n&#305;z&#305;n bir &ccedil;oklu imza (<span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: &Ccedil;oklu imza c&uuml;zdan&#305; (multisig) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">multisig<\/span>) c&uuml;zdan&#305; a&ccedil;t&#305;&#287;&#305;n&#305; d&uuml;&#351;&uuml;n&uuml;n. &Ouml;ncelikle buraya belirli miktarda Bitcoin aktarman&#305;z gerekir. Aktard&#305;&#287;&#305;n&#305;z Bitcoin&rsquo;ler blokzincirde kaydedilir. Bunun d&#305;&#351;&#305;nda c&uuml;zdan i&ccedil;erisinde yapt&#305;&#287;&#305;n&#305;z t&uuml;m i&#351;lemler zincir d&#305;&#351;&#305; hareket eder. Yani Bitcoin blokzincirinde kaydedilen tek i&#351;lem sahip oldu&#287;unuz kanal&#305;n a&ccedil;&#305;l&#305;&#351;&#305; ve kapan&#305;&#351;&#305;d&#305;r. Bu sayede ana a&#287;&#305;n g&uuml;venli&#287;inden yararlanmaya devam edilirken &ouml;l&ccedil;eklenebilirlik art&#305;r&#305;lm&#305;&#351; olur.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Optimistic Rollup&rsquo;lar da Katman-2 projeleridir. Lightning network&rsquo;e benzer &#351;ekilde &ccedil;al&#305;&#351;&#305;rlar ancak Ethereum i&ccedil;in geli&#351;tirilmi&#351;lerdir. Optimistic Rollup&rsquo;lar aksi ya&#351;anana kadar i&#351;lemlerin ge&ccedil;erli oldu&#287;unu varsayarlar. Yani i&#351;lemin y&uuml;r&uuml;t&uuml;lmesi zincir d&#305;&#351;&#305;nda ger&ccedil;ekle&#351;tirilirken veriler zincir &uuml;st&uuml;nde saklan&#305;r. B&ouml;ylece i&#351;lemlerin daha h&#305;zl&#305; olmas&#305; sa&#287;lan&#305;rken Ethereum&rsquo;un g&uuml;venli ana a&#287;&#305;ndan da yararlan&#305;lm&#305;&#351; olur.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Yine Ethereum i&ccedil;in geli&#351;tirilen ZK-Rollup&rsquo;lar da Katman-2 projeleridir. Burada zero-knowledge (s&#305;f&#305;r bilgi) kan&#305;tlar&#305; kullan&#305;l&#305;r. &#304;&#351;lemi kan&#305;tlayan taraf <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Validator (Do&#287;rulay&#305;c&#305;) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">do&#287;rulay&#305;c&#305;<\/span> olarak g&ouml;rev yapan di&#287;er taraf&#305; belirli bir ifadenin do&#287;ru oldu&#287;una ikna eder. Bunun d&#305;&#351;&#305;nda hi&ccedil;bir bilgiyi a&ccedil;&#305;&#287;a &ccedil;&#305;karmaz. Optimistic rollup&rsquo;larda oldu&#287;u gibi ana a&#287;&#305;n g&uuml;venli&#287;inden yararlan&#305;l&#305;r ama &ouml;l&ccedil;eklenebilirlik de art&#305;r&#305;lm&#305;&#351; olur.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&Ouml;l&ccedil;eklendirme, bir &#351;irketin mevcut performans&#305;n&#305; optimize etmektir. Performanstan ve verimlilikten &ouml;d&uuml;n vermeden artan i&#351; y&uuml;k&uuml;n&uuml; y&ouml;netebilmek i&ccedil;in &ouml;l&ccedil;eklendirme gerekir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23399,"menu_order":0,"template":"","meta":{"footnotes":""},"glossary-categories":[226],"glossary-tags":[],"glossary-languages":[],"class_list":["post-20682","glossary","type-glossary","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","glossary-categories-kripto-para"],"post_title":"\u00d6l\u00e7eklendirme nedir?","post_content":"<span style=\"font-weight: 400;\">\u00d6l\u00e7eklendirme, bir \u015firketin mevcut performans\u0131n\u0131 optimize etmektir. Performanstan ve verimlilikten \u00f6d\u00fcn vermeden artan i\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fc y\u00f6netebilmek i\u00e7in \u00f6l\u00e7eklendirme gerekir. \u00d6l\u00e7eklenebilirlik sayesinde artan talepleri kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in ne kadar iyi geni\u015fleyebilecekleri de\u011ferlendirilmi\u015f olur. Uzun vadeli ba\u015far\u0131 i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemli bir kavramd\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">\u00d6l\u00e7eklenebilir sistemlerde bir \u015feyleri s\u0131f\u0131rdan olu\u015fturmak yerine var olan sistem b\u00fcy\u00fct\u00fclebilir ve yeni d\u00fczene uyum sa\u011flayabilir. \u00d6rnek vermek gerekirse teknoloji alan\u0131nda bir web uygulamas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Burada tek bir sunucunun kapasitesi art\u0131r\u0131labilir ya da i\u015f y\u00fck\u00fc birden fazla sunucu aras\u0131nda payla\u015ft\u0131r\u0131labilir. B\u00f6ylece daha fazla kullan\u0131c\u0131ya hizmet verilebilir.\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\r\n<h2><strong>Kripto paralarda \u00f6l\u00e7eklendirme nedir?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Kripto paralarda \u00f6l\u00e7eklenebilirlik, bir blokzincir a\u011f\u0131n\u0131n performans ve maliyetten \u00f6d\u00fcn vermeden artan say\u0131da kullan\u0131c\u0131 ve veriyi i\u015fleme becerisini ifade eder. \u00d6rne\u011fin Bitcoin gibi pop\u00fcler blokzincirlerindeki kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a daha h\u0131zl\u0131 i\u015flemlere olan talep de artacakt\u0131r. A\u011f \u00f6l\u00e7eklenebilir oldu\u011fu zaman bu b\u00fcy\u00fcmeyi sorunsuz bir \u015fekilde kar\u015f\u0131layabilir.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">En temel anlamda blokzincir \u00f6l\u00e7eklenebilirli\u011fi, a\u011f\u0131n saniye ba\u015f\u0131na ka\u00e7 i\u015flem ger\u00e7ekle\u015ftirebildi\u011fiyle ilgilidir. Visa gibi geleneksel sistemler saniyede binlerce i\u015flem ger\u00e7ekle\u015ftirebilirken bu say\u0131 <\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/markets\/btc_tl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bitcoin<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> i\u00e7in yaln\u0131zca yedidir. Bu durum Bitcoin\u2019in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck sorunlardan biri olarak bilinir. Bu sorunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in ekosistemde Katman-1 (Layer-1), Katman-2 (Layer-2) ve alternatif zincir \u00e7\u00f6z\u00fcmleri geli\u015ftirilmi\u015ftir. Farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretebilecek projeler de geli\u015ftirilmeye devam edilir.\u00a0<\/span>\r\n<ul>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Katman-1 \u00e7\u00f6z\u00fcmleri: Blokzincir protokol\u00fcnde yap\u0131lan de\u011fi\u015fikliklerdir. \u00d6rnek olarak blok boyutunun art\u0131r\u0131lmas\u0131 verilebilir.<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Katman-2 \u00e7\u00f6z\u00fcmleri: \u0130\u015flemlerin ikincil bir katmanda ger\u00e7ekle\u015ftirilmesidir. \u00d6rne\u011fin i\u015flemler zincirin d\u0131\u015f\u0131nda hareket ederken yaln\u0131zca i\u015flemin ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fine dair kan\u0131t zincire g\u00f6nderilebilir.<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Alternatif zincirler: Alternatif zincir ya da yan zincir (sidechain), ana zincire paralel olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00d6rne\u011fin Polygon, <\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/markets\/eth_tl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Ethereum<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> ile uyumludur. Kendi blokzincirinde i\u015flemleri ger\u00e7ekle\u015ftirir. Ana zincirle de ileti\u015fim kurmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2><strong>Blokzincir \u00e7\u0131kmaz\u0131<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Blokzincir \u00e7\u0131kmaz\u0131 (Blokchain trilemma), Ethereum\u2019un kurucusu <\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/vitalik-buterin-kimdir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Vitalik Buterin<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lm\u0131\u015f bir konsepttir. Blokzincirlerin sahip olmay\u0131 hedefledi\u011fi \u00fc\u00e7 \u00f6nemli \u00f6zellik bulunur. Bunlar \u00f6l\u00e7eklenebilirlik, g\u00fcvenlik ve merkeziyetsizliktir. Ancak bunlar\u0131n hepsini bir arada sorunsuz bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirmek olduk\u00e7a zordur. Buterin\u2019e g\u00f6re blokzincirler ayn\u0131 anda bu \u00fc\u00e7 \u00f6zellikten yaln\u0131zca ikisini \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabilir. Bu y\u00fczden kalan maddeden fedakarl\u0131k etmeleri gerekir.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">\u00d6l\u00e7eklenebilirli\u011fi art\u0131rmak i\u00e7in projeler daha b\u00fcy\u00fck blok boyutlar\u0131na ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fabilir. Bu durumda daha fazla veriyi daha h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde i\u015flemek i\u00e7in node\u2019lar (d\u00fc\u011f\u00fcmler) gerekir. Daha b\u00fcy\u00fck bloklarda \u00e7al\u0131\u015fan node\u2019lar daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve pahal\u0131 donan\u0131m cihazlar\u0131 gerektirir. Zaman i\u00e7erisinde bu g\u00fc\u00e7l\u00fc ve pahal\u0131 donan\u0131mlar\u0131 elde edemeyen kullan\u0131c\u0131lar katk\u0131 sa\u011flamay\u0131 b\u0131rakabilir. Bu da sistemdeki ba\u011f\u0131ms\u0131z validator say\u0131s\u0131n\u0131 azaltarak merkeziyetsizli\u011fe zarar verir.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Sald\u0131r\u0131lar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in blok boyutu k\u00fc\u00e7\u00fck tutulabilir. Ancak bu durum da g\u00fcvenli\u011fi art\u0131r\u0131rken ayn\u0131 zamanda daha yava\u015f i\u015flemlere sebep olaca\u011f\u0131 i\u00e7in \u00f6l\u00e7eklenebilirli\u011fe zarar verir. Ayn\u0131 \u015fekilde ne kadar \u00e7ok validator a\u011fda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa merkeziyetsizlik de o kadar \u00e7ok sa\u011flanm\u0131\u015f olur. A\u011fda \u00e7al\u0131\u015fan validator say\u0131s\u0131 artt\u0131\u011f\u0131nda ise yine i\u015flemler daha yava\u015f ilerler. Bu da \u00f6l\u00e7eklenebilirli\u011fe zarar veren bir ba\u015fka durumdur. Yine de merkeziyetsizlik kavram\u0131 g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f olur.\u00a0<\/span>\r\n<h2><strong>Kripto paralarda \u00f6l\u00e7eklendirme \u00f6rnekleri\u00a0<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Kripto paralarda \u00f6l\u00e7eklendirmeyi art\u0131rmaya y\u00f6nelik geli\u015fmeler ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan biri Bitcoin <\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/lightning-network-ln-nedir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Lightning Network<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> olarak bilinir. Lightning Network, bir Katman-2 (Layer-2) projesidir. Burada sizin ve arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131n bir \u00e7oklu imza (multisig) c\u00fczdan\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. \u00d6ncelikle buraya belirli miktarda Bitcoin aktarman\u0131z gerekir. Aktard\u0131\u011f\u0131n\u0131z Bitcoin\u2019ler blokzincirde kaydedilir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda c\u00fczdan i\u00e7erisinde yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z t\u00fcm i\u015flemler zincir d\u0131\u015f\u0131 hareket eder. Yani Bitcoin blokzincirinde kaydedilen tek i\u015flem sahip oldu\u011funuz kanal\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve kapan\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Bu sayede ana a\u011f\u0131n g\u00fcvenli\u011finden yararlanmaya devam edilirken \u00f6l\u00e7eklenebilirlik art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olur.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Optimistic Rollup\u2019lar da Katman-2 projeleridir. Lightning network\u2019e benzer \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar ancak Ethereum i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015flerdir. Optimistic Rollup\u2019lar aksi ya\u015fanana kadar i\u015flemlerin ge\u00e7erli oldu\u011funu varsayarlar. Yani i\u015flemin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi zincir d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilirken veriler zincir \u00fcst\u00fcnde saklan\u0131r. B\u00f6ylece i\u015flemlerin daha h\u0131zl\u0131 olmas\u0131 sa\u011flan\u0131rken Ethereum\u2019un g\u00fcvenli ana a\u011f\u0131ndan da yararlan\u0131lm\u0131\u015f olur.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Yine Ethereum i\u00e7in geli\u015ftirilen ZK-Rollup\u2019lar da Katman-2 projeleridir. Burada zero-knowledge (s\u0131f\u0131r bilgi) kan\u0131tlar\u0131 kullan\u0131l\u0131r. \u0130\u015flemi kan\u0131tlayan taraf do\u011frulay\u0131c\u0131 olarak g\u00f6rev yapan di\u011fer taraf\u0131 belirli bir ifadenin do\u011fru oldu\u011funa ikna eder. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir bilgiyi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmaz. Optimistic rollup\u2019larda oldu\u011fu gibi ana a\u011f\u0131n g\u00fcvenli\u011finden yararlan\u0131l\u0131r ama \u00f6l\u00e7eklenebilirlik de art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olur.<\/span>","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/20682","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/glossary"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/20682\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23395,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/20682\/revisions\/23395"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23399"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20682"}],"wp:term":[{"taxonomy":"glossary-categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-categories?post=20682"},{"taxonomy":"glossary-tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-tags?post=20682"},{"taxonomy":"glossary-languages","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-languages?post=20682"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}