{"id":1888,"date":"2020-06-05T15:27:25","date_gmt":"2020-06-05T12:27:25","guid":{"rendered":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/?post_type=glossary&#038;p=1888"},"modified":"2026-05-21T11:13:37","modified_gmt":"2026-05-21T08:13:37","slug":"transaction-nedir","status":"publish","type":"glossary","link":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/transaction-nedir\/","title":{"rendered":"\u0130\u015flem (transaction) nedir?"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">Transaction (i&#351;lem), <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Blokzincir (blockchain) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">blokzincir<\/span> a&#287;&#305;nda bir varl&#305;&#287;&#305;n bir c&uuml;zdandan di&#287;erine ta&#351;&#305;nmas&#305;d&#305;r. G&ouml;nderici &ouml;zel anahtar&#305;yla imzalar. &#304;&#351;lem a&#287;a yay&#305;l&#305;r, mempool&rsquo;da bekler, madenciler ya da do&#287;rulay&#305;c&#305;lar onaylar ve blokzincire kal&#305;c&#305; olarak yaz&#305;l&#305;r. Her i&#351;lemin kendine &ouml;zg&uuml; bir TxID&rsquo;si vard&#305;r. Blokzincirin de&#287;i&#351;tirilemez yap&#305;s&#305; sayesinde onaylanan bir i&#351;lem geri al&#305;namaz.<\/span><\/p>\n<p><iframe title=\"YouTube video player\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/9dMGmP_MmOQ\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<p>Transaction (i&#351;lem), <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Kripto para nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">kripto para<\/span> biriminin de&#287;erinin, blokzincir a&#287;&#305;nda bir varl&#305;ktan di&#287;erine ta&#351;&#305;nmas&#305; i&#351;lemine verilen isimdir.<\/p>\n<p>Bir i&#351;lem, blokzincire dahil edilen <span class=\" cmtt_Kripto Para\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Bitcoin (BTC) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Bitcoin<\/span> c&uuml;zdanlar&#305; aras&#305;nda bir de&#287;er aktar&#305;m&#305;d&#305;r. Bitcoin c&uuml;zdanlar&#305;, i&#351;lemleri imzalamak i&ccedil;in kullan&#305;lan &ouml;zel bir anahtar veya tohum ad&#305; verilen gizli bir veri par&ccedil;as&#305;n&#305; tutar ve c&uuml;zdan&#305;n sahibinden geldi&#287;ine dair matematiksel bir kan&#305;t sa&#287;lar.<\/p>\n<p>&#304;mza ayr&#305;ca, i&#351;lem yap&#305;ld&#305;ktan sonra i&#351;lemin herhangi bir ki&#351;i taraf&#305;ndan de&#287;i&#351;tirilmesini de &ouml;nler. T&uuml;m i&#351;lemler a&#287;da yay&#305;nlan&#305;r ve genellikle <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: ASIC nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">madencilik<\/span> ad&#305; verilen bir s&uuml;re&ccedil;le 10-20 dakika i&ccedil;inde onaylanmaya ba&#351;lar.<\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bitcoin bir ba&#351;kas&#305;na g&ouml;nderildi&#287;inde c&uuml;zdan paran&#305;n g&ouml;nderildi&#287;i ki&#351;inin adresi olan bir i&#351;lem &ccedil;&#305;kt&#305;s&#305; olu&#351;turur. Bu i&#351;lem daha sonra Bitcoin a&#287;&#305;na i&#351;lem giri&#351;i olarak Bitcoin adresiyle kaydedilir. Bitcoin&rsquo;leri alan ki&#351;i s&ouml;z konusu Bitcoin&rsquo;leri ba&#351;ka birine g&ouml;nderdi&#287;inde, adresi de i&#351;lem girdisi olur. Di&#287;er ki&#351;inin Bitcoin adresi ise i&#351;lem &ccedil;&#305;kt&#305;s&#305; olur. S&uuml;re&ccedil; bu &#351;ekilde devam eder.<\/span><\/p>\n<p>Bu sistemi kullanarak insanlar Bitcoin i&#351;lemlerini Bitcoin&rsquo;in ilk olu&#351;turuldu&#287;u zamana kadar izleyebilir ve kimin herhangi bir zamanda kime g&ouml;nderdi&#287;ini anlayabilir. Bu ise t&uuml;m i&#351;lemlerin herhangi bir zamanda kontrol edilebilece&#287;i tamamen &#351;effaf bir sistem olu&#351;turur.<\/p>\n<h2><strong>Bir kripto i&#351;lemi nas&#305;l &ccedil;al&#305;&#351;&#305;r?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bir kripto i&#351;lemi be&#351; temel ad&#305;mda tamamlan&#305;r.&nbsp;<\/span><\/p>\n<ol>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">G&ouml;nderici i&#351;lemi &ouml;zel anahtar&#305;yla imzalar.&nbsp;<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">&#304;&#351;lem a&#287;a yay&#305;l&#305;r (broadcast).&nbsp;<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Onaylanmay&#305; bekleyen i&#351;lemlerin tutuldu&#287;u havuz olan mempool&rsquo;a girer.&nbsp;<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Madenciler ya da do&#287;rulay&#305;c&#305;lar i&#351;lemi se&ccedil;ip bir blo&#287;a ekler.&nbsp;<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Blokzincire eklendik&ccedil;e i&#351;lem &ldquo;Confirmed&rdquo; (onayland&#305;) stat&uuml;s&uuml;ne ge&ccedil;er.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">S&uuml;recin ilk ad&#305;m&#305; imzalamad&#305;r. C&uuml;zdan, g&ouml;nderilecek miktar ve al&#305;c&#305; adresi gibi bilgileri bir araya getirerek <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Public key nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">&ouml;zel anahtar<\/span> (<\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/private-key-nedir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">private key<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">) ile matematiksel bir imza &uuml;retir. Bu imza, i&#351;lemin ger&ccedil;ekten c&uuml;zdan sahibi taraf&#305;ndan ba&#351;lat&#305;ld&#305;&#287;&#305;n&#305; kan&#305;tlar. Ba&#351;kas&#305; taraf&#305;ndan taklit edilemez.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&#304;mzalanan i&#351;lem a&#287;daki d&uuml;&#287;&uuml;mlere (node) yay&#305;nlan&#305;r ve mempool&rsquo;a al&#305;n&#305;r. Mempool, hen&uuml;z bir blo&#287;a eklenmemi&#351; i&#351;lemlerin bekledi&#287;i ge&ccedil;ici havuzdur. Madenciler ya da do&#287;rulay&#305;c&#305;lar mempool&rsquo;dan i&#351;lem se&ccedil;erken genellikle i&#351;lem &uuml;creti y&uuml;ksek olanlar&#305; &ouml;nceliklendirir. &#304;&#351;lem bir blo&#287;a eklenip zincire ba&#287;land&#305;&#287;&#305;nda onaylanm&#305;&#351; say&#305;l&#305;r.<\/span><\/p>\n<h2><strong>&#304;&#351;lemin temel bile&#351;enleri nelerdir?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Her kripto i&#351;lemi; g&ouml;nderen adres, al&#305;c&#305; adres, transfer miktar&#305;, i&#351;lem &uuml;creti, dijital imza ve i&#351;lem kimli&#287;i (TxID\/Transaction Hash) olmak &uuml;zere alt&#305; temel bile&#351;enden olu&#351;ur. Bu bile&#351;enler bir araya gelerek i&#351;lemin hem do&#287;rulanmas&#305;n&#305; hem de blokzincirde kal&#305;c&#305; bi&ccedil;imde kaydedilmesini sa&#287;lar.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">G&ouml;nderen adres (from), i&#351;lemi ba&#351;latan c&uuml;zdan&#305;; al&#305;c&#305; adres (to) ise kripto varl&#305;&#287;&#305;n gidece&#287;i hedefi g&ouml;sterir. Miktar (amount), transfer edilen <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Token nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">token<\/span> say&#305;s&#305;n&#305; belirtir. Bu &uuml;&ccedil; bilgi her i&#351;lemde zorunludur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nonce de&#287;eri, bir adresin o g&uuml;ne kadar ka&ccedil; i&#351;lem yapt&#305;&#287;&#305;n&#305; g&ouml;sterir; her yeni i&#351;lemde bir artar. Bu mekanizma, ayn&#305; i&#351;lemin iki kez tekrar ettirilmesini (replay attack) &ouml;nler. TxID ise i&#351;lemin benzersiz kimlik kodudur. Kargo takip numaras&#305; gibi d&uuml;&#351;&uuml;n&uuml;lebilir. Blok gezginlerinde bu kodla i&#351;lemi saniyeler i&ccedil;inde sorgulamak m&uuml;mk&uuml;nd&uuml;r.<\/span><\/p>\n<h2><strong>UTXO modeli: Bitcoin i&#351;lemi bakiyeyi nas&#305;l hesaplar?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Girdi (input) ve &ccedil;&#305;kt&#305; (output) kavramlar&#305;, Bitcoin&rsquo;in kulland&#305;&#287;&#305; UTXO (Unspent Transaction Output) modelinin temelidir. UTXO, T&uuml;rk&ccedil;eye &ldquo;harcanmam&#305;&#351; i&#351;lem &ccedil;&#305;kt&#305;s&#305;&rdquo; olarak &ccedil;evrilir ve bir &ouml;nceki i&#351;lemden arta kalan, hen&uuml;z harcanmam&#305;&#351; kripto para miktar&#305;n&#305; ifade eder.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&Ouml;rne&#287;in 100 liral&#305;k bir banknot uzatarak 60 lira de&#287;erinde bir &#351;ey sat&#305;n al&#305;nd&#305;&#287;&#305;nda kasiyerden 40 lira para &uuml;st&uuml; al&#305;n&#305;r. UTXO modeli de tam olarak bu mant&#305;kla &ccedil;al&#305;&#351;&#305;r. C&uuml;zdanda 1 BTC varsa ve birine 0,3 BTC g&ouml;nderilecekse sistem 1 BTC&rsquo;lik UTXO&rsquo;yu giri&#351; olarak kullan&#305;r. 0,3 BTC al&#305;c&#305;ya gider, kalan 0,7 BTC (eksi i&#351;lem &uuml;creti) yeni bir UTXO olarak geri d&ouml;ner.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">UTXO modeli, ayn&#305; Bitcoin&rsquo;in iki kez harcanmas&#305;n&#305;n (double spending) &ouml;n&uuml;ne ge&ccedil;er. Her UTXO yaln&#305;zca bir kez kullan&#305;labilir. Harcand&#305;&#287;&#305;nda sistemden silinir ve yerine yeni &ccedil;&#305;kt&#305;lar olu&#351;ur. Bu d&ouml;ng&uuml;sel yap&#305; sayesinde Bitcoin blokzincirinde dola&#351;&#305;mdaki her <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Satoshi Nakamoto kimdir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">satoshi<\/span>&rsquo;nin k&ouml;keni ilk &uuml;retildi&#287;i ana kadar izlenebilir.<\/span><\/p>\n<h2><strong>Transaction fee (i&#351;lem &uuml;creti) nedir ve neden &ouml;denir?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Transaction fee (i&#351;lem &uuml;creti), bir kripto transferi ger&ccedil;ekle&#351;tirmek i&ccedil;in a&#287;daki madencilere ya da do&#287;rulay&#305;c&#305;lara &ouml;denen bedeldir. Bu &uuml;cret, a&#287;&#305; spam&rsquo;den korur ve i&#351;lemcileri &ccedil;al&#305;&#351;maya te&#351;vik eder. A&#287;&#305;n yo&#287;unlu&#287;una g&ouml;re miktar&#305; de&#287;i&#351;ir, genellikle y&uuml;ksek &uuml;cretli i&#351;lemler daha h&#305;zl&#305; onaylan&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bitcoin ve <span class=\" cmtt_Kripto Para\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Ethereum (ETH) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Ethereum<\/span>&rsquo;da i&#351;lem &uuml;creti farkl&#305; hesaplan&#305;r. Bitcoin&rsquo;de &uuml;cret, i&#351;lemin boyutuna (byte cinsinden) ve a&#287; yo&#287;unlu&#287;una g&ouml;re belirlenir. Ethereum&rsquo;da ise &ldquo;gas&rdquo; ad&#305; verilen bir birim kullan&#305;l&#305;r. Gas, bir i&#351;lemi ger&ccedil;ekle&#351;tirmek i&ccedil;in gereken hesaplama g&uuml;c&uuml;n&uuml; temsil eder. Gas limiti ile gas fiyat&#305; &ccedil;arp&#305;l&#305;nca toplam &uuml;cret ortaya &ccedil;&#305;kar. 2025 y&#305;l&#305; ba&#351;&#305;nda Bitcoin&rsquo;de ortalama i&#351;lem &uuml;creti i&#351;lem ba&#351;&#305;na yakla&#351;&#305;k 3,95 dolarken Ethereum&rsquo;da bu rakam yakla&#351;&#305;k 8,50 dolar olarak ger&ccedil;ekle&#351;mi&#351;tir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ethereum a&#287;&#305;nda standart bir ETH transferi 21.000 gas t&uuml;ketir. Gas fiyat&#305; ise a&#287;&#305;n anl&#305;k yo&#287;unlu&#287;una ba&#287;l&#305; olarak gwei cinsinden de&#287;i&#351;ir (1 gwei = 0,000000001 ETH). A&#287; &ccedil;ok yo&#287;unsa gas fiyat&#305; y&uuml;kselir. Daha h&#305;zl&#305; onay isteyen kullan&#305;c&#305;lar daha y&uuml;ksek gas fiyat&#305; belirler. <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Ak&#305;ll&#305; s&ouml;zle&#351;me (smart contract) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Ak&#305;ll&#305; s&ouml;zle&#351;me<\/span> &ccedil;a&#287;r&#305;lar&#305; veya <span class=\"\"  title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: NFT (Non-Fungible Token) nedir?\"  data-mobile-support=\"0\"  data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex='0' role='link'>NFT<\/span> transferleri daha fazla hesaplama gerektirdi&#287;inden &uuml;creti de daha y&uuml;ksek olabilir.<\/span><\/p>\n<h2><strong>&#304;&#351;lem stat&uuml;leri: Pending, confirmed, failed ne anlama gelir?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Pending (beklemede), i&#351;lemin mempool&rsquo;a girdi&#287;ini ama hen&uuml;z bir blo&#287;a eklenmedi&#287;ini g&ouml;sterir. Confirmed (onayland&#305;), i&#351;lemin en az bir blo&#287;a eklendi&#287;ini ifade eder; blok say&#305;s&#305; artt&#305;k&ccedil;a i&#351;lem daha g&uuml;venli hale gelir. Failed (ba&#351;ar&#305;s&#305;z) ise i&#351;lemin ge&ccedil;ersiz say&#305;ld&#305;&#287;&#305;n&#305; ya da yetersiz gas nedeniyle tamamlanamad&#305;&#287;&#305;n&#305; belirtir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bir i&#351;lemin uzun s&uuml;re Pending kalmas&#305;n&#305;n en yayg&#305;n nedeni d&uuml;&#351;&uuml;k i&#351;lem &uuml;cretidir. A&#287; yo&#287;un oldu&#287;unda madenciler y&uuml;ksek &uuml;cretli i&#351;lemleri &ouml;nceliklendirir. Ethereum&rsquo;da baz&#305; c&uuml;zdanlar, kullan&#305;c&#305;n&#305;n ayn&#305; nonce ile daha y&uuml;ksek gas fiyat&#305; belirleyerek yeni bir i&#351;lem g&ouml;ndermesine (Replace by Fee \/ RBF) olanak tan&#305;r. B&ouml;ylece eski i&#351;lem iptal edilir ve yenisi &ouml;ncelik kazan&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Onay say&#305;s&#305; a&ccedil;&#305;s&#305;ndan incelendi&#287;inde Bitcoin&rsquo;de b&uuml;y&uuml;k transferler i&ccedil;in genel kabul 6 onay, yani yakla&#351;&#305;k 60 dakikad&#305;r. Her yeni blok, &ouml;nceki i&#351;lemi daha da g&uuml;venli k&#305;lar. Zinciri geri almak i&ccedil;in gereken hesaplama g&uuml;c&uuml; her onayla katlanarak artar. K&uuml;&ccedil;&uuml;k miktarl&#305; transferlerde 1-3 onay &ccedil;o&#287;u zaman yeterli g&ouml;r&uuml;l&uuml;r.<\/span><\/p>\n<h2><strong>Blok gezgini ile i&#351;lem takibi nas&#305;l yap&#305;l&#305;r?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Blok gezgini (block explorer), blokzincir &uuml;zerindeki t&uuml;m i&#351;lemleri herkese a&ccedil;&#305;k bi&ccedil;imde listeleyen ara&ccedil;t&#305;r. Bitcoin i&ccedil;in blockchain.com ve Ethereum i&ccedil;in etherscan.io en yayg&#305;n kullan&#305;lan &ouml;rneklerdir. Bir i&#351;lemi sorgulamak i&ccedil;in tek yapman&#305;z gereken TxID&rsquo;yi bu ara&ccedil;lar&#305;n arama kutusuna yap&#305;&#351;t&#305;rmakt&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Sorgu sonucunda g&ouml;nderen ve al&#305;c&#305; adresler, transfer miktar&#305;, i&#351;lem &uuml;creti, ka&ccedil; onay al&#305;nd&#305;&#287;&#305; ve i&#351;lemin hangi blo&#287;a eklendi&#287;i gibi bilgiler g&ouml;r&uuml;nt&uuml;lenir. Bu &#351;effafl&#305;k, daha &ouml;nce de belirtildi&#287;i gibi Bitcoin&rsquo;in temel &ouml;zelliklerinden biridir. T&uuml;m i&#351;lemler ilk blo&#287;a kadar izlenebilir ve hi&ccedil;biri silinemez.<\/span><\/p>\n<h2><strong>Blokzincir i&#351;lemleri neden geri al&#305;namaz?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Blokzincirde onaylanan bir i&#351;lem geri al&#305;namaz. Bunun nedeni, her blo&#287;un kendisinden &ouml;nceki blo&#287;un kriptografik &ouml;zetini (hash) i&ccedil;ermesidir. Ge&ccedil;mi&#351;te bir bloktaki veriyi de&#287;i&#351;tirmek, o bloktan sonra gelen t&uuml;m bloklar&#305;n da yeniden hesaplanmas&#305;n&#305; gerektirir. Bu ise a&#287;&#305;n sahip oldu&#287;u toplam hesaplama g&uuml;c&uuml;nden daha fazlas&#305;n&#305; gerektirece&#287;inden pratikte imkans&#305;zd&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bu de&#287;i&#351;tirilemezlik (immutability), kullan&#305;c&#305;ya g&uuml;venlik sa&#287;larken ayn&#305; zamanda &ouml;nemli bir sorumluluk da y&uuml;kler. Yanl&#305;&#351; bir adrese g&ouml;nderilen kripto varl&#305;klar geri al&#305;namaz. C&uuml;zdan adresleri genellikle uzun ve karma&#351;&#305;k oldu&#287;undan transfer yapmadan &ouml;nce al&#305;c&#305; adresini dikkatle kontrol etmek kritik &ouml;nem ta&#351;&#305;r. &Ouml;zel anahtar&#305; kaybetmek de ayn&#305; &#351;ekilde c&uuml;zdana eri&#351;imi kal&#305;c&#305; olarak yok eder.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Transaction (i&#351;lem), kripto para biriminin de&#287;erinin, blokzincir a&#287;&#305;nda bir varl&#305;ktan di&#287;erine ta&#351;&#305;nmas&#305; i&#351;lemine verilen isimdir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24180,"menu_order":0,"template":"","meta":{"footnotes":""},"glossary-categories":[],"glossary-tags":[],"glossary-languages":[],"class_list":["post-1888","glossary","type-glossary","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"post_title":"\u0130\u015flem (transaction) nedir?","post_content":"<span style=\"font-weight: 400;\">Transaction (i\u015flem), blokzincir a\u011f\u0131nda bir varl\u0131\u011f\u0131n bir c\u00fczdandan di\u011ferine ta\u015f\u0131nmas\u0131d\u0131r. G\u00f6nderici \u00f6zel anahtar\u0131yla imzalar. \u0130\u015flem a\u011fa yay\u0131l\u0131r, mempool\u2019da bekler, madenciler ya da do\u011frulay\u0131c\u0131lar onaylar ve blokzincire kal\u0131c\u0131 olarak yaz\u0131l\u0131r. Her i\u015flemin kendine \u00f6zg\u00fc bir TxID\u2019si vard\u0131r. Blokzincirin de\u011fi\u015ftirilemez yap\u0131s\u0131 sayesinde onaylanan bir i\u015flem geri al\u0131namaz.<\/span>\r\n\r\n<iframe title=\"YouTube video player\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/9dMGmP_MmOQ\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe>\r\n\r\nTransaction (i\u015flem), kripto para biriminin de\u011ferinin, blokzincir a\u011f\u0131nda bir varl\u0131ktan di\u011ferine ta\u015f\u0131nmas\u0131 i\u015flemine verilen isimdir.\r\n\r\nBir i\u015flem, blokzincire dahil edilen Bitcoin c\u00fczdanlar\u0131 aras\u0131nda bir de\u011fer aktar\u0131m\u0131d\u0131r. Bitcoin c\u00fczdanlar\u0131, i\u015flemleri imzalamak i\u00e7in kullan\u0131lan \u00f6zel bir anahtar veya tohum ad\u0131 verilen gizli bir veri par\u00e7as\u0131n\u0131 tutar ve c\u00fczdan\u0131n sahibinden geldi\u011fine dair matematiksel bir kan\u0131t sa\u011flar.\r\n\r\n\u0130mza ayr\u0131ca, i\u015flem yap\u0131ld\u0131ktan sonra i\u015flemin herhangi bir ki\u015fi taraf\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilmesini de \u00f6nler. T\u00fcm i\u015flemler a\u011fda yay\u0131nlan\u0131r ve genellikle madencilik ad\u0131 verilen bir s\u00fcre\u00e7le 10-20 dakika i\u00e7inde onaylanmaya ba\u015flar.\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Bitcoin bir ba\u015fkas\u0131na g\u00f6nderildi\u011finde c\u00fczdan paran\u0131n g\u00f6nderildi\u011fi ki\u015finin adresi olan bir i\u015flem \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 olu\u015fturur. Bu i\u015flem daha sonra Bitcoin a\u011f\u0131na i\u015flem giri\u015fi olarak Bitcoin adresiyle kaydedilir. Bitcoin\u2019leri alan ki\u015fi s\u00f6z konusu Bitcoin\u2019leri ba\u015fka birine g\u00f6nderdi\u011finde, adresi de i\u015flem girdisi olur. Di\u011fer ki\u015finin Bitcoin adresi ise i\u015flem \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 olur. S\u00fcre\u00e7 bu \u015fekilde devam eder.<\/span>\r\n\r\nBu sistemi kullanarak insanlar Bitcoin i\u015flemlerini Bitcoin'in ilk olu\u015fturuldu\u011fu zamana kadar izleyebilir ve kimin herhangi bir zamanda kime g\u00f6nderdi\u011fini anlayabilir. Bu ise t\u00fcm i\u015flemlerin herhangi bir zamanda kontrol edilebilece\u011fi tamamen \u015feffaf bir sistem olu\u015fturur.\r\n<h2><strong>Bir kripto i\u015flemi nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131r?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Bir kripto i\u015flemi be\u015f temel ad\u0131mda tamamlan\u0131r.\u00a0<\/span>\r\n<ol>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">G\u00f6nderici i\u015flemi \u00f6zel anahtar\u0131yla imzalar.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u0130\u015flem a\u011fa yay\u0131l\u0131r (broadcast).\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Onaylanmay\u0131 bekleyen i\u015flemlerin tutuldu\u011fu havuz olan mempool\u2019a girer.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Madenciler ya da do\u011frulay\u0131c\u0131lar i\u015flemi se\u00e7ip bir blo\u011fa ekler.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Blokzincire eklendik\u00e7e i\u015flem \u201cConfirmed\u201d (onayland\u0131) stat\u00fcs\u00fcne ge\u00e7er.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">S\u00fcrecin ilk ad\u0131m\u0131 imzalamad\u0131r. C\u00fczdan, g\u00f6nderilecek miktar ve al\u0131c\u0131 adresi gibi bilgileri bir araya getirerek \u00f6zel anahtar (<\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/private-key-nedir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">private key<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">) ile matematiksel bir imza \u00fcretir. Bu imza, i\u015flemin ger\u00e7ekten c\u00fczdan sahibi taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlar. Ba\u015fkas\u0131 taraf\u0131ndan taklit edilemez.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">\u0130mzalanan i\u015flem a\u011fdaki d\u00fc\u011f\u00fcmlere (node) yay\u0131nlan\u0131r ve mempool\u2019a al\u0131n\u0131r. Mempool, hen\u00fcz bir blo\u011fa eklenmemi\u015f i\u015flemlerin bekledi\u011fi ge\u00e7ici havuzdur. Madenciler ya da do\u011frulay\u0131c\u0131lar mempool\u2019dan i\u015flem se\u00e7erken genellikle i\u015flem \u00fccreti y\u00fcksek olanlar\u0131 \u00f6nceliklendirir. \u0130\u015flem bir blo\u011fa eklenip zincire ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda onaylanm\u0131\u015f say\u0131l\u0131r.<\/span>\r\n<h2><strong>\u0130\u015flemin temel bile\u015fenleri nelerdir?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Her kripto i\u015flemi; g\u00f6nderen adres, al\u0131c\u0131 adres, transfer miktar\u0131, i\u015flem \u00fccreti, dijital imza ve i\u015flem kimli\u011fi (TxID\/Transaction Hash) olmak \u00fczere alt\u0131 temel bile\u015fenden olu\u015fur. Bu bile\u015fenler bir araya gelerek i\u015flemin hem do\u011frulanmas\u0131n\u0131 hem de blokzincirde kal\u0131c\u0131 bi\u00e7imde kaydedilmesini sa\u011flar.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">G\u00f6nderen adres (from), i\u015flemi ba\u015flatan c\u00fczdan\u0131; al\u0131c\u0131 adres (to) ise kripto varl\u0131\u011f\u0131n gidece\u011fi hedefi g\u00f6sterir. Miktar (amount), transfer edilen token say\u0131s\u0131n\u0131 belirtir. Bu \u00fc\u00e7 bilgi her i\u015flemde zorunludur.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Nonce de\u011feri, bir adresin o g\u00fcne kadar ka\u00e7 i\u015flem yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir; her yeni i\u015flemde bir artar. Bu mekanizma, ayn\u0131 i\u015flemin iki kez tekrar ettirilmesini (replay attack) \u00f6nler. TxID ise i\u015flemin benzersiz kimlik kodudur. Kargo takip numaras\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Blok gezginlerinde bu kodla i\u015flemi saniyeler i\u00e7inde sorgulamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/span>\r\n<h2><strong>UTXO modeli: Bitcoin i\u015flemi bakiyeyi nas\u0131l hesaplar?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Girdi (input) ve \u00e7\u0131kt\u0131 (output) kavramlar\u0131, Bitcoin\u2019in kulland\u0131\u011f\u0131 UTXO (Unspent Transaction Output) modelinin temelidir. UTXO, T\u00fcrk\u00e7eye \u201charcanmam\u0131\u015f i\u015flem \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131\u201d olarak \u00e7evrilir ve bir \u00f6nceki i\u015flemden arta kalan, hen\u00fcz harcanmam\u0131\u015f kripto para miktar\u0131n\u0131 ifade eder.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">\u00d6rne\u011fin 100 liral\u0131k bir banknot uzatarak 60 lira de\u011ferinde bir \u015fey sat\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda kasiyerden 40 lira para \u00fcst\u00fc al\u0131n\u0131r. UTXO modeli de tam olarak bu mant\u0131kla \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. C\u00fczdanda 1 BTC varsa ve birine 0,3 BTC g\u00f6nderilecekse sistem 1 BTC\u2019lik UTXO\u2019yu giri\u015f olarak kullan\u0131r. 0,3 BTC al\u0131c\u0131ya gider, kalan 0,7 BTC (eksi i\u015flem \u00fccreti) yeni bir UTXO olarak geri d\u00f6ner.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">UTXO modeli, ayn\u0131 Bitcoin\u2019in iki kez harcanmas\u0131n\u0131n (double spending) \u00f6n\u00fcne ge\u00e7er. Her UTXO yaln\u0131zca bir kez kullan\u0131labilir. Harcand\u0131\u011f\u0131nda sistemden silinir ve yerine yeni \u00e7\u0131kt\u0131lar olu\u015fur. Bu d\u00f6ng\u00fcsel yap\u0131 sayesinde Bitcoin blokzincirinde dola\u015f\u0131mdaki her satoshi\u2019nin k\u00f6keni ilk \u00fcretildi\u011fi ana kadar izlenebilir.<\/span>\r\n<h2><strong>Transaction fee (i\u015flem \u00fccreti) nedir ve neden \u00f6denir?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Transaction fee (i\u015flem \u00fccreti), bir kripto transferi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in a\u011fdaki madencilere ya da do\u011frulay\u0131c\u0131lara \u00f6denen bedeldir. Bu \u00fccret, a\u011f\u0131 spam\u2019den korur ve i\u015flemcileri \u00e7al\u0131\u015fmaya te\u015fvik eder. A\u011f\u0131n yo\u011funlu\u011funa g\u00f6re miktar\u0131 de\u011fi\u015fir, genellikle y\u00fcksek \u00fccretli i\u015flemler daha h\u0131zl\u0131 onaylan\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Bitcoin ve Ethereum\u2019da i\u015flem \u00fccreti farkl\u0131 hesaplan\u0131r. Bitcoin\u2019de \u00fccret, i\u015flemin boyutuna (byte cinsinden) ve a\u011f yo\u011funlu\u011funa g\u00f6re belirlenir. Ethereum\u2019da ise \u201cgas\u201d ad\u0131 verilen bir birim kullan\u0131l\u0131r. Gas, bir i\u015flemi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in gereken hesaplama g\u00fcc\u00fcn\u00fc temsil eder. Gas limiti ile gas fiyat\u0131 \u00e7arp\u0131l\u0131nca toplam \u00fccret ortaya \u00e7\u0131kar. 2025 y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131nda Bitcoin\u2019de ortalama i\u015flem \u00fccreti i\u015flem ba\u015f\u0131na yakla\u015f\u0131k 3,95 dolarken Ethereum\u2019da bu rakam yakla\u015f\u0131k 8,50 dolar olarak ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Ethereum a\u011f\u0131nda standart bir ETH transferi 21.000 gas t\u00fcketir. Gas fiyat\u0131 ise a\u011f\u0131n anl\u0131k yo\u011funlu\u011funa ba\u011fl\u0131 olarak gwei cinsinden de\u011fi\u015fir (1 gwei = 0,000000001 ETH). A\u011f \u00e7ok yo\u011funsa gas fiyat\u0131 y\u00fckselir. Daha h\u0131zl\u0131 onay isteyen kullan\u0131c\u0131lar daha y\u00fcksek gas fiyat\u0131 belirler. Ak\u0131ll\u0131 s\u00f6zle\u015fme \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 veya NFT transferleri daha fazla hesaplama gerektirdi\u011finden \u00fccreti de daha y\u00fcksek olabilir.<\/span>\r\n<h2><strong>\u0130\u015flem stat\u00fcleri: Pending, confirmed, failed ne anlama gelir?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Pending (beklemede), i\u015flemin mempool\u2019a girdi\u011fini ama hen\u00fcz bir blo\u011fa eklenmedi\u011fini g\u00f6sterir. Confirmed (onayland\u0131), i\u015flemin en az bir blo\u011fa eklendi\u011fini ifade eder; blok say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a i\u015flem daha g\u00fcvenli hale gelir. Failed (ba\u015far\u0131s\u0131z) ise i\u015flemin ge\u00e7ersiz say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da yetersiz gas nedeniyle tamamlanamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Bir i\u015flemin uzun s\u00fcre Pending kalmas\u0131n\u0131n en yayg\u0131n nedeni d\u00fc\u015f\u00fck i\u015flem \u00fccretidir. A\u011f yo\u011fun oldu\u011funda madenciler y\u00fcksek \u00fccretli i\u015flemleri \u00f6nceliklendirir. Ethereum\u2019da baz\u0131 c\u00fczdanlar, kullan\u0131c\u0131n\u0131n ayn\u0131 nonce ile daha y\u00fcksek gas fiyat\u0131 belirleyerek yeni bir i\u015flem g\u00f6ndermesine (Replace by Fee \/ RBF) olanak tan\u0131r. B\u00f6ylece eski i\u015flem iptal edilir ve yenisi \u00f6ncelik kazan\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Onay say\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan incelendi\u011finde Bitcoin\u2019de b\u00fcy\u00fck transferler i\u00e7in genel kabul 6 onay, yani yakla\u015f\u0131k 60 dakikad\u0131r. Her yeni blok, \u00f6nceki i\u015flemi daha da g\u00fcvenli k\u0131lar. Zinciri geri almak i\u00e7in gereken hesaplama g\u00fcc\u00fc her onayla katlanarak artar. K\u00fc\u00e7\u00fck miktarl\u0131 transferlerde 1-3 onay \u00e7o\u011fu zaman yeterli g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/span>\r\n<h2><strong>Blok gezgini ile i\u015flem takibi nas\u0131l yap\u0131l\u0131r?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Blok gezgini (block explorer), blokzincir \u00fczerindeki t\u00fcm i\u015flemleri herkese a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde listeleyen ara\u00e7t\u0131r. Bitcoin i\u00e7in blockchain.com ve Ethereum i\u00e7in etherscan.io en yayg\u0131n kullan\u0131lan \u00f6rneklerdir. Bir i\u015flemi sorgulamak i\u00e7in tek yapman\u0131z gereken TxID\u2019yi bu ara\u00e7lar\u0131n arama kutusuna yap\u0131\u015ft\u0131rmakt\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Sorgu sonucunda g\u00f6nderen ve al\u0131c\u0131 adresler, transfer miktar\u0131, i\u015flem \u00fccreti, ka\u00e7 onay al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve i\u015flemin hangi blo\u011fa eklendi\u011fi gibi bilgiler g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenir. Bu \u015feffafl\u0131k, daha \u00f6nce de belirtildi\u011fi gibi Bitcoin\u2019in temel \u00f6zelliklerinden biridir. T\u00fcm i\u015flemler ilk blo\u011fa kadar izlenebilir ve hi\u00e7biri silinemez.<\/span>\r\n<h2><strong>Blokzincir i\u015flemleri neden geri al\u0131namaz?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Blokzincirde onaylanan bir i\u015flem geri al\u0131namaz. Bunun nedeni, her blo\u011fun kendisinden \u00f6nceki blo\u011fun kriptografik \u00f6zetini (hash) i\u00e7ermesidir. Ge\u00e7mi\u015fte bir bloktaki veriyi de\u011fi\u015ftirmek, o bloktan sonra gelen t\u00fcm bloklar\u0131n da yeniden hesaplanmas\u0131n\u0131 gerektirir. Bu ise a\u011f\u0131n sahip oldu\u011fu toplam hesaplama g\u00fcc\u00fcnden daha fazlas\u0131n\u0131 gerektirece\u011finden pratikte imkans\u0131zd\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Bu de\u011fi\u015ftirilemezlik (immutability), kullan\u0131c\u0131ya g\u00fcvenlik sa\u011flarken ayn\u0131 zamanda \u00f6nemli bir sorumluluk da y\u00fckler. Yanl\u0131\u015f bir adrese g\u00f6nderilen kripto varl\u0131klar geri al\u0131namaz. C\u00fczdan adresleri genellikle uzun ve karma\u015f\u0131k oldu\u011fundan transfer yapmadan \u00f6nce al\u0131c\u0131 adresini dikkatle kontrol etmek kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131r. \u00d6zel anahtar\u0131 kaybetmek de ayn\u0131 \u015fekilde c\u00fczdana eri\u015fimi kal\u0131c\u0131 olarak yok eder.<\/span>","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/1888","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/glossary"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/1888\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25675,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/1888\/revisions\/25675"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24180"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1888"}],"wp:term":[{"taxonomy":"glossary-categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-categories?post=1888"},{"taxonomy":"glossary-tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-tags?post=1888"},{"taxonomy":"glossary-languages","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-languages?post=1888"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}