{"id":1878,"date":"2020-06-05T15:24:11","date_gmt":"2020-06-05T12:24:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/?post_type=glossary&#038;p=1878"},"modified":"2026-02-19T17:31:53","modified_gmt":"2026-02-19T14:31:53","slug":"kriptografi-nedir","status":"publish","type":"glossary","link":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/kriptografi-nedir\/","title":{"rendered":"Kriptografi (cryptography) nedir?"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografi, kodlar&#305; kullanarak bilgi ve ileti&#351;imi korumaya y&ouml;nelik bir y&ouml;ntemdir. Verilerin anla&#351;&#305;lmas&#305;n&#305; zorla&#351;t&#305;rmak i&ccedil;in &#351;ifrelenmi&#351; hale getirerek korumay&#305; ama&ccedil;layan bilim dal&#305;d&#305;r. &ldquo;Crypt-&rdquo; &ouml;neki &ldquo;gizli&rdquo; veya &ldquo;kasa&rdquo; anlam&#305;na gelir. &ldquo;-graphy&rdquo; soneki &ldquo;yazma&rdquo; anlam&#305;nda kullan&#305;l&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bilgisayar biliminde <\/span>kriptografi<span style=\"font-weight: 400;\">, mesajlar&#305; de&#351;ifre edilmesi zor yollarla d&ouml;n&uuml;&#351;t&uuml;rmek i&ccedil;in matematiksel kavramlardan t&uuml;retilen g&uuml;venli bilgi ve ileti&#351;im tekniklerini ve algoritmalar ad&#305; verilen bir dizi kural tabanl&#305; hesaplamay&#305; ifade eder. <\/span><span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografik kodlamada sadece ilgili anahtara sahip olan ki&#351;i kodu k&#305;rarak &#351;ifreli mesaj&#305; okuyabilir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bu belirleyici algoritmalar, kriptografik anahtar &uuml;retimi, dijital imzalama, veri gizlili&#287;ini korumak i&ccedil;in do&#287;rulama, web&rsquo;de gezinme, kredi kart&#305; i&#351;lemleri ve e-posta gibi gizli ileti&#351;im i&ccedil;in kullan&#305;l&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Yukar&#305;daki kriterlerin bir k&#305;sm&#305;n&#305; veya tamam&#305;n&#305; kar&#351;&#305;layan prosed&uuml;rler ve protokoller kriptosistemler olarak bilinir. Kriptosistemlerin genellikle sadece matematiksel prosed&uuml;rlere ve bilgisayar programlar&#305;na at&#305;fta bulundu&#287;u d&uuml;&#351;&uuml;n&uuml;l&uuml;r. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bununla birlikte tahmin edilmesi zor parolalar&#305;n se&ccedil;ilmesi, kullan&#305;lmayan sistemlerin oturumlar&#305;n&#305;n kapat&#305;lmas&#305; ve hassas prosed&uuml;rlerin d&#305;&#351;ar&#305;dakilerle tart&#305;&#351;&#305;lmamas&#305; gibi insan davran&#305;&#351;lar&#305;n&#305;n d&uuml;zenlenmesini de i&ccedil;erir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&#350;ifreleme sistemleri; bilgisayar sistemleri, ak&#305;ll&#305; telefonlar ve uygulamalar gibi ayg&#305;tlar aras&#305;ndaki ileti&#351;imi g&uuml;vence alt&#305;na almak i&ccedil;in iletileri &#351;ifrelemek ve &#351;ifresini &ccedil;&ouml;zmek i&ccedil;in &#351;ifreleme algoritmalar&#305; veya &#351;ifreleri olarak bilinen bir dizi yordam kullan&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bir &#351;ifreleme paketi &#351;ifreleme i&ccedil;in bir algoritma, mesaj kimlik do&#287;rulamas&#305; i&ccedil;in ba&#351;ka bir algoritma ve anahtar de&#287;i&#351;imi i&ccedil;in ba&#351;ka bir algoritma kullan&#305;r. Protokollere g&ouml;m&uuml;l&uuml; ve i&#351;letim sistemleri ve a&#287;a ba&#287;l&#305; bilgisayar sistemlerinde &ccedil;al&#305;&#351;an yaz&#305;l&#305;mlara yaz&#305;lan bu <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: &#304;&#351;lem (transaction) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">i&#351;lem<\/span>, veri &#351;ifreleme\/&#351;ifre &ccedil;&ouml;zme i&ccedil;in genel ve <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Public key nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">&ouml;zel anahtar<\/span> olu&#351;turma, mesaj kimlik do&#287;rulamas&#305; i&ccedil;in dijital imzalama ve do&#287;rulama ve anahtar de&#287;i&#351;imi i&ccedil;erir.<\/span><\/p>\n<h2><strong>Kriptografik ne demek?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografik, kriptografiyle ilgili olan her &#351;eyi tan&#305;mlamak i&ccedil;in kullan&#305;lan s&#305;fatt&#305;r. Kriptografik, &#351;ifreleme ve &#351;ifre &ccedil;&ouml;zme yoluyla bilgilerin g&uuml;venli&#287;ini sa&#287;lamak i&ccedil;in kullan&#305;lan y&ouml;ntemler, sistemler, teknikler veya ara&ccedil;lar anlam&#305;na gelir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografik kelimesinin ge&ccedil;ti&#287;i birka&ccedil; pop&uuml;ler terim bulunur:&nbsp;<\/span><\/p>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>Kriptografik algoritma: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">Verileri &#351;ifrelemek i&ccedil;in kullan&#305;lan matematiksel bir y&ouml;ntemdir.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>Kriptografik anahtar: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">&#350;ifrelenmi&#351; bilgileri kilitlemek veya kilidini a&ccedil;mak i&ccedil;in kullan&#305;lan gizli bir de&#287;erdir.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>Kriptografik g&uuml;venlik: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">&#350;ifreleme teknikleri arac&#305;l&#305;&#287;&#305;yla sa&#287;lanan korumad&#305;r.&nbsp;<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>Kriptografik protokol:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> &#304;leti&#351;imi g&uuml;vence alt&#305;na almak i&ccedil;in kriptografiyi kullanan bir dizi kurald&#305;r.&nbsp;<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h2><strong>Kriptograf nedir?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kriptograf, gizli kodla yaz&#305;lm&#305;&#351; bir mesaj veya kodlanm&#305;&#351; mesajlar olu&#351;turmak i&ccedil;in kullan&#305;lan bir cihazd&#305;r. K&#305;saca kodlanm&#305;&#351; ya da &#351;ifrelenmi&#351; mesaj olarak da bilinir.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Hepsini bir arada de&#287;erlendirmek gerekirse kriptografi gizli kodlar yaratan bilim dal&#305;, kriptografik bu bilim dal&#305;yla ilgili olan her &#351;ey ve kriptograf da kodlanm&#305;&#351; mesaj ya da onu olu&#351;turan makinedir.&nbsp;&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&Ouml;zetle kriptografi sistemin kendisiyken kriptograf o sistemin &uuml;r&uuml;n&uuml;d&uuml;r.&nbsp;<\/span><\/p>\n<h2><strong>Kriptografi ne i&#351;e yarar?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografi, bilgileri yetkisiz eri&#351;imden korumaya yarar. Okunabilir verileri &#351;ifreleme kullanarak okunamaz bir forma d&ouml;n&uuml;&#351;t&uuml;r&uuml;r. B&ouml;ylece yaln&#305;zca do&#287;ru anahtara sahip olan ki&#351;iler orijinal mesaja eri&#351;ebilir. &#350;ifreler, finansal bilgiler ve ki&#351;isel veriler gibi hassas bilgilerin bilgisayar korsanlar&#305;ndan veya &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; taraflardan korunmas&#305; sa&#287;lan&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografi ayr&#305;ca veri b&uuml;t&uuml;nl&uuml;&#287;&uuml;n&uuml; ve orijinalli&#287;ini sa&#287;lamak i&ccedil;in de kullan&#305;l&#305;r. Bilgilerin iletim s&#305;ras&#305;nda de&#287;i&#351;tirilmedi&#287;ini do&#287;rulayabilir. &Ouml;rne&#287;in dijital imzalar ve kriptografik hash fonksiyonlar&#305;, sistemlerin bir mesaj&#305;n ger&ccedil;ekten g&uuml;venilir bir kaynaktan geldi&#287;ini ve de&#287;i&#351;tirilmedi&#287;ini do&#287;rulamas&#305;na olanak tan&#305;r.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ek olarak kriptografi, internet &uuml;zerinden g&uuml;venli ileti&#351;imi m&uuml;mk&uuml;n k&#305;lar. HTTPS, &ccedil;evrimi&ccedil;i bankac&#305;l&#305;k, mesajla&#351;ma uygulamalar&#305; ve <span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Blokzincir (blockchain) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">blokzincir<\/span> sistemleri gibi teknolojilerde kullan&#305;l&#305;r.<\/span><\/p>\n<h2><strong>Kriptografiye neden ihtiya&ccedil; duyuldu?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografi insanlar&#305;n &ouml;zellikle siyaset ve diplomasi gibi durumlarda gizlice ileti&#351;im kurma iste&#287;inden do&#287;mu&#351;tur. Mesajlar uzun mesafeler &uuml;zerinden g&ouml;nderildi&#287;inde yetkisiz ki&#351;ilerin bunlar&#305; ele ge&ccedil;irme riski her zaman vard&#305;r. Bunu &ouml;nlemek i&ccedil;in hassas bilgileri korumak amac&#305;yla gizli yaz&#305; y&ouml;ntemleri geli&#351;tirilmi&#351;tir. Burada temel ama&ccedil; gizlili&#287;i sa&#287;lamakt&#305;r.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Tarihsel olarak bak&#305;ld&#305;&#287;&#305;nda kriptografinin uzun bir ge&ccedil;mi&#351;i vard&#305;r. M&#305;s&#305;rl&#305;lar sembolik ikame y&ouml;ntemini kullan&#305;rken Spartal&#305;lar mesajlar&#305; &#351;ifrelemek i&ccedil;in bir ara&ccedil; olan scytale&rsquo;i geli&#351;tirmi&#351;lerdir. En &uuml;nl&uuml; y&ouml;ntemlerden biri Julius Caesar taraf&#305;ndan g&uuml;venli askeri mesajlar g&ouml;ndermek i&ccedil;in kullan&#305;lan Sezar &#351;ifresidir.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">20. y&uuml;zy&#305;lda 2. D&uuml;nya Sava&#351;&#305;&rsquo;nda kullan&#305;lan Alman Enigma makinesi gibi elektronik makinelerin icad&#305;yla kriptografi &ouml;nemli &ouml;l&ccedil;&uuml;de ilerlemi&#351;tir. Sava&#351;tan sonra ise kriptografi daha matematiksel ve bilgisayar tabanl&#305; hale gelmi&#351;tir. G&uuml;n&uuml;m&uuml;zde modern kriptografi dijital ileti&#351;imi, &ccedil;evrimi&ccedil;i bankac&#305;l&#305;&#287;&#305;, e-ticareti, dijital paralar&#305; ve k&uuml;resel veri al&#305;&#351;veri&#351;ini g&uuml;vence alt&#305;na almak i&ccedil;in karma&#351;&#305;k algoritmalara dayan&#305;r.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/span><\/p>\n<h2><strong>Kriptografi t&uuml;rleri<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&#350;ifreleme bilimi anlam&#305;na gelen kriptografi i&ccedil;in farkl&#305; y&ouml;ntemler kullan&#305;l&#305;r. Teknolojinin g&uuml;nl&uuml;k hayat&#305;n her alan&#305;na dahil olmas&#305; ve h&#305;zla geli&#351;mesi nedeniyle kriptografi her sekt&ouml;rde kullan&#305;labilir h&acirc;le geldi. Askeri sekt&ouml;r, elektronik ve bankac&#305;l&#305;k sekt&ouml;rleri kriptografi y&ouml;ntemlerinin kullan&#305;ld&#305;&#287;&#305; alanlar aras&#305;nda yer al&#305;r.<\/span><\/p>\n<p>Kriptografi &ouml;rnekleri <span style=\"font-weight: 400;\">kar&#351;&#305;n&#305;za<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">genel olarak 3 farkl&#305; t&uuml;r alt&#305;nda &ccedil;&#305;kabilir. Bunlar simetrik anahtar kriptografisi, hash fonksiyonlar&#305; ve asimetrik anahtar kriptografisi olarak bilinir.&nbsp;<\/span><\/p>\n<h3><strong>Simetrik anahtar kriptografisi<\/strong><\/h3>\n<p>Kriptografik anahtar <span style=\"font-weight: 400;\">t&uuml;rleri aras&#305;nda yer alan bu y&ouml;ntemde, &#351;ifreleme ve &#351;ifre &ccedil;&ouml;zme i&#351;lemleri i&ccedil;in ayn&#305; anahtar&#305;n kullan&#305;ld&#305;&#287;&#305; bir &#351;ifreleme y&ouml;ntemi olarak kar&#351;&#305;n&#305;za &ccedil;&#305;kar. Simetrik &#351;ifrelemede mesaj&#305; g&ouml;nderen ve alan taraflar&#305;n &ouml;nceden bir anahtar &uuml;zerinde anla&#351;mas&#305; gerekir. Simetrik kriptografi, genellikle h&#305;zl&#305; ve verimli olmas&#305; nedeniyle b&uuml;y&uuml;k veri setlerinin &#351;ifrelenmesinde tercih edilir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Simetrik &#351;ifrelemede kullan&#305;lan anahtar, mesaj&#305;n &#351;ifrelenmesi ve tekrar okunabilir hale getirilmesi i&ccedil;in gerekir. Bu durum, g&uuml;&ccedil;l&uuml; bir anahtar y&ouml;netimi gerektirir &ccedil;&uuml;nk&uuml; anahtar&#305;n gizli tutulmas&#305; hayati &ouml;nem ta&#351;&#305;r. Anahtar bir &#351;ekilde k&ouml;t&uuml; niyetli bir &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; tarafa if&#351;a edilirse &#351;ifrelenmi&#351; t&uuml;m veriler g&uuml;venli&#287;ini kaybeder.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Simetrik anahtar kriptografisinin yayg&#305;n algoritmalar&#305; aras&#305;nda AES (Advanced Encryption Standard) ve DES (Data Encryption Standard) bulunur. AES, g&uuml;n&uuml;m&uuml;zde en g&uuml;venli ve yayg&#305;n kullan&#305;lan algoritmalardan biri olarak g&ouml;r&uuml;l&uuml;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">H&#305;zl&#305; olmas&#305; ve donan&#305;m kaynaklar&#305;n&#305; verimli kullanmas&#305; avantaj sa&#287;lar. G&uuml;venli anahtar payla&#351;&#305;m&#305; zorlu&#287;u ve birden fazla taraf aras&#305;nda kullan&#305;lmas&#305;n&#305;n karma&#351;&#305;kl&#305;&#287;&#305;, simetrik kriptografinin zay&#305;f noktalar&#305; olarak kabul edilir. Bu zorluklar nedeniyle genellikle asimetrik kriptografi ile birlikte kullan&#305;l&#305;r. Simetrik &#351;ifreleme, h&#305;z ve verimlilik gerektiren senaryolarda &ouml;nemli bir ara&ccedil; olsa da g&uuml;venlik sa&#287;lamak i&ccedil;in dikkatli bir anahtar y&ouml;netimi gerekir.<\/span><\/p>\n<h3><strong>Hash fonksiyonlar&#305;<\/strong><\/h3>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Hash fonksiyonlar&#305;, girdiyi (veriyi) sabit uzunlukta bir &ccedil;&#305;kt&#305;ya d&ouml;n&uuml;&#351;t&uuml;ren matematiksel algoritmalard&#305;r. Girdinin boyutu ne olursa olsun hash fonksiyonu her zaman sabit uzunlukta bir hash de&#287;eri &uuml;retir. Bu fonksiyonlar genellikle veri b&uuml;t&uuml;nl&uuml;&#287;&uuml; kontrol&uuml;, dijital imza ve parola saklama gibi g&uuml;venlik alanlar&#305;nda kullan&#305;l&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Hash fonksiyonlar&#305;n&#305;n en &ouml;nemli &ouml;zellikleri, deterministik olmalar&#305; (ayn&#305; girdiden her zaman ayn&#305; &ccedil;&#305;kt&#305; &uuml;retilir), &ccedil;arp&#305;&#351;maya diren&ccedil;li olmalar&#305; (farkl&#305; girdilerin ayn&#305; hash de&#287;erine sahip olmas&#305; zor) ve geri d&ouml;nd&uuml;r&uuml;lemez olmalar&#305;d&#305;r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Pop&uuml;ler hash algoritmalar&#305; aras&#305;nda SHA-256, MD5 ve SHA-1 bulunur. &Ouml;zellikle SHA-256, modern kriptografide g&uuml;&ccedil;l&uuml; bir g&uuml;venlik standard&#305; olarak kabul edilir. Hash fonksiyonlar&#305;, g&uuml;venlik ve performans a&ccedil;&#305;s&#305;ndan kritik &ouml;neme sahip ve dijital d&uuml;nyada veri g&uuml;venli&#287;i i&ccedil;in vazge&ccedil;ilmez ara&ccedil;lardan biri olarak g&ouml;r&uuml;l&uuml;r.<\/span><\/p>\n<h3><strong>Asimetrik anahtar kriptografisi<\/strong><\/h3>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Asimetrik &#351;ifreleme y&ouml;ntemi, simetrik algoritmalarda <\/span><span style=\"font-weight: 400;\">ortak anahtar<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"> kullan&#305;m&#305; sonucunda meydana gelen g&uuml;venlik problemini ortadan kald&#305;ran bir kriptografi &ccedil;e&#351;ididir. Bu soruna &ccedil;&ouml;z&uuml;m getirmek amac&#305;yla geli&#351;tirilmi&#351; olan bu sistemlerde, anahtar ve &#351;ifre &ccedil;&ouml;zme anahtarlar&#305; birbirinden farkl&#305; olarak tasarlan&#305;r. A&ccedil;&#305;k anahtar &#351;ifreleme yapar, &ccedil;&ouml;zme i&#351;lemini yapan anahtar ise &ouml;zel anahtar olarak kabul edilir. A&ccedil;&#305;k anahtar, herkese da&#287;&#305;t&#305;l&#305;r ancak hangi anahtar&#305;n kimde oldu&#287;unu bilmek gerekir. Bu durumu sa&#287;lamak i&ccedil;in a&ccedil;&#305;k anahtar ve sahibinin kim oldu&#287;unu g&ouml;steren sertifikalar kullan&#305;l&#305;r. Sistemin g&uuml;venli&#287;ini sa&#287;lamak i&ccedil;in fazla miktarda asal say&#305; kullan&#305;l&#305;r.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&#350;ifreyi &ccedil;&ouml;zen <\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/private-key-nedir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">&ouml;zel anahtar<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">, &ccedil;&ouml;z&uuml;m i&#351;lemini yapacak olan kullan&#305;c&#305;da bulunur. Asimetrik &#351;ifreleme y&ouml;ntemi, bu y&ouml;n&uuml;yle bak&#305;ld&#305;&#287;&#305;nda olduk&ccedil;a g&uuml;venli bir kullan&#305;m deneyimi sunar. Kriptografi sisteminin ana ilkeleri aras&#305;nda b&uuml;t&uuml;nl&uuml;k, kimlik do&#287;rulama ve gizlilik yer al&#305;r. <\/span>Kriptografi &#351;ifreleme y&ouml;ntemleri <span style=\"font-weight: 400;\">aras&#305;nda yer alan asimetrik &#351;ifreleme y&ouml;ntemi, ana ilkeleri sa&#287;lamak noktas&#305;nda olduk&ccedil;a ba&#351;ar&#305;l&#305;d&#305;r. Anahtar&#305; kullan&#305;c&#305;n&#305;n belirleyebilece&#287;i bu sistem g&uuml;venli&#287;i &uuml;st seviyeye &ccedil;&#305;kar&#305;r. Anla&#351;ma ve say&#305;sal imza gibi &ccedil;e&#351;itli i&#351;lemler bu sistem arac&#305;l&#305;&#287;&#305;yla ger&ccedil;ekle&#351;tirilir.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">A&ccedil;&#305;k ve &ouml;zel anahtar &ccedil;iftlerinin kullan&#305;ld&#305;&#287;&#305; bu sistem, verileri &#351;ifreleme ve &ccedil;&ouml;zme i&#351;lemlerinin g&uuml;venli bir &#351;ekilde tamamlanmas&#305;n&#305; sa&#287;lar. Temelinde bir kriptografi algoritmas&#305; bulunur. SSH, OpenPGP, S\/MIME, SS, TLS gibi protokol &#351;ifreleme ve dijital imza i&#351;lemleri i&ccedil;in asimetrik y&ouml;ntem kullan&#305;l&#305;r. A&#287; ile g&uuml;venli bir ba&#287;lant&#305; kurma gibi i&#351;lemler i&ccedil;in ideal bir y&ouml;ntem olarak kabul edilir.&nbsp;<\/span><\/p>\n<h2><strong>Kriptografinin kullan&#305;m alanlar&#305;<\/strong><\/h2>\n<p>Kriptografi teknikleri <span style=\"font-weight: 400;\">&ccedil;ipli banka kartlar&#305;, otomobil anahtarlar&#305;, internet arac&#305;l&#305;&#287;&#305;yla yap&#305;lan bankac&#305;l&#305;k i&#351;lemleri, kablosuz a&#287; sistemleri, cep telefonlar&#305; ve teknolojinin oldu&#287;u g&uuml;venlik ihtiyac&#305; duyulan bir&ccedil;ok farkl&#305; alanda kullan&#305;l&#305;r. Hassas verilerin &#351;ifrelenmesi i&ccedil;in simetrik veya asimetrik &#351;ifreleme y&ouml;ntemleri tercih edilir. Hem ki&#351;isel hem de kurumsal hayatta, bir&ccedil;ok farkl&#305; alanda kar&#351;&#305;l&#305;&#287;&#305; bulunur. Kriptografinin s&#305;k&ccedil;a kullan&#305;ld&#305;&#287;&#305; alanlar &#351;u &#351;ekilde s&#305;ralanabilir:&nbsp;<\/span><\/p>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bilgisayar &#351;ifreleri<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\"><span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Dijital para nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Dijital para<\/span> birimleri<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Elektronik imza<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Kimlik do&#287;rulama&nbsp;<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/markets\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\"><span class=\"\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Kripto para nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Kripto para<\/span><\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> birimleri&nbsp;<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">U&ccedil;tan uca &#351;ifreleme sistemleri&nbsp;<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">G&uuml;venli web taramas&#305;&nbsp;<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">&#304;leti&#351;im<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Kimlik belirleme<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Kimlik denetleme&nbsp;<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Elektronik ticaret<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Sertifika da&#287;&#305;t&#305;m&#305;&nbsp;<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">G&uuml;venilir e-posta&nbsp;<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Kredi kart&#305; ve banka kart&#305; i&#351;lemleri&nbsp;<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Verilerin gizlili&#287;ini korumak i&ccedil;in yap&#305;lan do&#287;rulama i&#351;lemleri&nbsp;<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Hassas verileri &#351;ifrelemek, bilgisayar korsanlar&#305;ndan ve k&ouml;t&uuml; ama&ccedil;l&#305; kullan&#305;mdan korumak gibi ama&ccedil;lar&#305;n oldu&#287;u her alanda bu y&ouml;ntemler kullan&#305;labilir.&nbsp;<\/span><\/p>\n<h2><strong>Blokzincirde kriptografinin kullan&#305;m&#305;<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografi, blokzincirlerin &ccedil;al&#305;&#351;ma prensibinde &ouml;nemli bir yer tutar. Bu sistemlerde g&uuml;venlik ve de&#287;i&#351;tirilemezlik sa&#287;lar. &Ouml;rne&#287;in blokzincirleri, bloklar&#305; birbirine ba&#287;lamak i&ccedil;in kriptografik hash fonksiyonlar&#305; kullan&#305;r. Her blok, bir &ouml;nceki blo&#287;un hash&rsquo;&#305;n&#305; i&ccedil;erir.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&Ouml;nceki blo&#287;un hash de&#287;erini saklayarak bloklar matematiksel olarak birbirleriyle ba&#287;lan&#305;r. Bu da kronolojik bir zincir olu&#351;turur. Birisi bir blo&#287;un i&ccedil;indeki verileri de&#287;i&#351;tirmeye &ccedil;al&#305;&#351;&#305;rsa o blo&#287;un hash de&#287;eri hemen de&#287;i&#351;ir. Ancak bir sonraki blok hala &ouml;nceki blo&#287;un eski hash de&#287;erini i&ccedil;erir. Bu nedenle aralar&#305;ndaki ba&#287;lant&#305; ge&ccedil;ersiz hale gelir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Blokzincirin de&#287;i&#351;emezli&#287;ini sa&#287;layan noktalardan biri budur. Bir blo&#287;u ba&#351;ar&#305;l&#305; &#351;ekilde de&#287;i&#351;tirmek i&ccedil;in bir sald&#305;rgan&#305;n o blo&#287;un hash de&#287;erini yeniden hesaplamas&#305; ve ard&#305;ndan zincirdeki her blo&#287;u g&uuml;ncellemesi gerekir. Bu da &ouml;zellikle <span class=\" cmtt_Kripto Para\" title=\"Paribu S&ouml;zl&uuml;k: Bitcoin (BTC) nedir?\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Bitcoin<\/span> gibi b&uuml;y&uuml;k a&#287;larda &ccedil;ok y&uuml;ksek hesaplama g&uuml;c&uuml; gerektirir. Blokzincir ayr&#305;ca bir&ccedil;ok node aras&#305;nda da&#287;&#305;t&#305;ld&#305;&#287;&#305; i&ccedil;in a&#287;, &ccedil;o&#287;unluk kopyas&#305;yla e&#351;le&#351;meyen herhangi bir de&#287;i&#351;tirilmi&#351; s&uuml;r&uuml;m&uuml; reddeder.&nbsp;&nbsp;<\/span><\/p>\n<h2><strong>Kriptografi neden &ouml;nemlidir?<\/strong><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dijital d&uuml;nyada g&uuml;venlik ve gizlilik i&ccedil;in geli&#351;tirilen <\/span><b>kriptoloji ve kriptografi<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">,<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">&#351;ifreyi yazma ve bu &#351;ifreyi &ccedil;&ouml;zme gibi i&#351;lemleri i&ccedil;erisinde bar&#305;nd&#305;ran bir y&ouml;ntem olarak kar&#351;&#305;n&#305;za &ccedil;&#305;kar. &#350;ifreleri yazma, &ccedil;&ouml;zme ve analiz etme gibi sistemler g&uuml;venli bir &#351;ekilde internete eri&#351;ebilmek, i&#351;lem yapabilmek bak&#305;m&#305;ndan &ouml;nemlidir. Verilerin gizlili&#287;ini ve g&uuml;venilirli&#287;ini sa&#287;lamak, k&ouml;t&uuml; ama&ccedil;l&#305; olan &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; ki&#351;ilerden korumak i&ccedil;in bu y&ouml;ntemleri tercih edilebilir.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Verilerin g&ouml;nderici taraf&#305;ndan &#351;ifrelenip al&#305;c&#305; taraf&#305;ndan &ccedil;&ouml;z&uuml;lmesiyle &ccedil;al&#305;&#351;an bu sistemler sayesinde i&#351;lemler g&uuml;venli bir &#351;ekilde yap&#305;labilir. Ki&#351;isel veriler bu sayede koruma alt&#305;na al&#305;nabilir. Kriptografi y&ouml;ntemleri, d&uuml;nyadaki dijital ileti&#351;imin g&uuml;venli bir &#351;ekilde tamamlanmas&#305;n&#305; sa&#287;lar. &Ouml;nemli haberle&#351;me verilerinin, finansal i&#351;lemlerin ve internet &uuml;zerinden yap&#305;lan i&#351;lemlerin de&#351;ifre edilmesinin &ouml;n&uuml;ne ge&ccedil;er. Bir bilginin istenmeyen ki&#351;ilerle payla&#351;&#305;lmas&#305;n&#305; &ouml;nler. <\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Paribu<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">&rsquo;da kriptografi y&ouml;ntemleri sayesinde &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; ki&#351;iler taraf&#305;ndan eri&#351;ilemeyecek bir sistemde i&#351;lemlerinizi s&uuml;rd&uuml;rebilir bu sayede gizli ve g&uuml;venli bir kullan&#305;m ger&ccedil;ekle&#351;tirebilirsiniz.&nbsp;<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kriptografi, kodlar&#305; kullanarak bilgi ve ileti&#351;imi korumaya y&ouml;nelik bir y&ouml;ntemdir. &quot;Crypt-&quot; &ouml;neki &quot;gizli&quot; veya &quot;kasa&quot; anlam&#305;na gelir. &quot;-graphy&quot; soneki &quot;yazma&quot; anlam&#305;ndad&#305;r.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24183,"menu_order":0,"template":"","meta":{"footnotes":""},"glossary-categories":[],"glossary-tags":[],"glossary-languages":[],"class_list":["post-1878","glossary","type-glossary","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"post_title":"Kriptografi (cryptography) nedir?","post_content":"<span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografi, kodlar\u0131 kullanarak bilgi ve ileti\u015fimi korumaya y\u00f6nelik bir y\u00f6ntemdir. Verilerin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u015fifrelenmi\u015f hale getirerek korumay\u0131 ama\u00e7layan bilim dal\u0131d\u0131r. \u201cCrypt-\u201d \u00f6neki \u201cgizli\u201d veya \u201ckasa\u201d anlam\u0131na gelir. \u201c-graphy\u201d soneki \u201cyazma\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Bilgisayar biliminde <\/span>kriptografi<span style=\"font-weight: 400;\">, mesajlar\u0131 de\u015fifre edilmesi zor yollarla d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in matematiksel kavramlardan t\u00fcretilen g\u00fcvenli bilgi ve ileti\u015fim tekniklerini ve algoritmalar ad\u0131 verilen bir dizi kural tabanl\u0131 hesaplamay\u0131 ifade eder. <\/span><span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografik kodlamada sadece ilgili anahtara sahip olan ki\u015fi kodu k\u0131rarak \u015fifreli mesaj\u0131 okuyabilir.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Bu belirleyici algoritmalar, kriptografik anahtar \u00fcretimi, dijital imzalama, veri gizlili\u011fini korumak i\u00e7in do\u011frulama, web\u2019de gezinme, kredi kart\u0131 i\u015flemleri ve e-posta gibi gizli ileti\u015fim i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Yukar\u0131daki kriterlerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 veya tamam\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan prosed\u00fcrler ve protokoller kriptosistemler olarak bilinir. Kriptosistemlerin genellikle sadece matematiksel prosed\u00fcrlere ve bilgisayar programlar\u0131na at\u0131fta bulundu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. <\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Bununla birlikte tahmin edilmesi zor parolalar\u0131n se\u00e7ilmesi, kullan\u0131lmayan sistemlerin oturumlar\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 ve hassas prosed\u00fcrlerin d\u0131\u015far\u0131dakilerle tart\u0131\u015f\u0131lmamas\u0131 gibi insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesini de i\u00e7erir.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">\u015eifreleme sistemleri; bilgisayar sistemleri, ak\u0131ll\u0131 telefonlar ve uygulamalar gibi ayg\u0131tlar aras\u0131ndaki ileti\u015fimi g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in iletileri \u015fifrelemek ve \u015fifresini \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in \u015fifreleme algoritmalar\u0131 veya \u015fifreleri olarak bilinen bir dizi yordam kullan\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Bir \u015fifreleme paketi \u015fifreleme i\u00e7in bir algoritma, mesaj kimlik do\u011frulamas\u0131 i\u00e7in ba\u015fka bir algoritma ve anahtar de\u011fi\u015fimi i\u00e7in ba\u015fka bir algoritma kullan\u0131r. Protokollere g\u00f6m\u00fcl\u00fc ve i\u015fletim sistemleri ve a\u011fa ba\u011fl\u0131 bilgisayar sistemlerinde \u00e7al\u0131\u015fan yaz\u0131l\u0131mlara yaz\u0131lan bu i\u015flem, veri \u015fifreleme\/\u015fifre \u00e7\u00f6zme i\u00e7in genel ve \u00f6zel anahtar olu\u015fturma, mesaj kimlik do\u011frulamas\u0131 i\u00e7in dijital imzalama ve do\u011frulama ve anahtar de\u011fi\u015fimi i\u00e7erir.<\/span>\r\n<h2><strong>Kriptografik ne demek?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografik, kriptografiyle ilgili olan her \u015feyi tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131lan s\u0131fatt\u0131r. Kriptografik, \u015fifreleme ve \u015fifre \u00e7\u00f6zme yoluyla bilgilerin g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in kullan\u0131lan y\u00f6ntemler, sistemler, teknikler veya ara\u00e7lar anlam\u0131na gelir.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografik kelimesinin ge\u00e7ti\u011fi birka\u00e7 pop\u00fcler terim bulunur:\u00a0<\/span>\r\n<ul>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>Kriptografik algoritma: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">Verileri \u015fifrelemek i\u00e7in kullan\u0131lan matematiksel bir y\u00f6ntemdir.<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>Kriptografik anahtar: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u015eifrelenmi\u015f bilgileri kilitlemek veya kilidini a\u00e7mak i\u00e7in kullan\u0131lan gizli bir de\u011ferdir.<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>Kriptografik g\u00fcvenlik: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u015eifreleme teknikleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sa\u011flanan korumad\u0131r.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>Kriptografik protokol:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0130leti\u015fimi g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in kriptografiyi kullanan bir dizi kurald\u0131r.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2><strong>Kriptograf nedir?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Kriptograf, gizli kodla yaz\u0131lm\u0131\u015f bir mesaj veya kodlanm\u0131\u015f mesajlar olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131lan bir cihazd\u0131r. K\u0131saca kodlanm\u0131\u015f ya da \u015fifrelenmi\u015f mesaj olarak da bilinir.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Hepsini bir arada de\u011ferlendirmek gerekirse kriptografi gizli kodlar yaratan bilim dal\u0131, kriptografik bu bilim dal\u0131yla ilgili olan her \u015fey ve kriptograf da kodlanm\u0131\u015f mesaj ya da onu olu\u015fturan makinedir.\u00a0\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">\u00d6zetle kriptografi sistemin kendisiyken kriptograf o sistemin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.\u00a0<\/span>\r\n<h2><strong>Kriptografi ne i\u015fe yarar?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografi, bilgileri yetkisiz eri\u015fimden korumaya yarar. Okunabilir verileri \u015fifreleme kullanarak okunamaz bir forma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. B\u00f6ylece yaln\u0131zca do\u011fru anahtara sahip olan ki\u015filer orijinal mesaja eri\u015febilir. \u015eifreler, finansal bilgiler ve ki\u015fisel veriler gibi hassas bilgilerin bilgisayar korsanlar\u0131ndan veya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflardan korunmas\u0131 sa\u011flan\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografi ayr\u0131ca veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve orijinalli\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in de kullan\u0131l\u0131r. Bilgilerin iletim s\u0131ras\u0131nda de\u011fi\u015ftirilmedi\u011fini do\u011frulayabilir. \u00d6rne\u011fin dijital imzalar ve kriptografik hash fonksiyonlar\u0131, sistemlerin bir mesaj\u0131n ger\u00e7ekten g\u00fcvenilir bir kaynaktan geldi\u011fini ve de\u011fi\u015ftirilmedi\u011fini do\u011frulamas\u0131na olanak tan\u0131r.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Ek olarak kriptografi, internet \u00fczerinden g\u00fcvenli ileti\u015fimi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. HTTPS, \u00e7evrimi\u00e7i bankac\u0131l\u0131k, mesajla\u015fma uygulamalar\u0131 ve blokzincir sistemleri gibi teknolojilerde kullan\u0131l\u0131r.<\/span>\r\n<h2><strong>Kriptografiye neden ihtiya\u00e7 duyuldu?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografi insanlar\u0131n \u00f6zellikle siyaset ve diplomasi gibi durumlarda gizlice ileti\u015fim kurma iste\u011finden do\u011fmu\u015ftur. Mesajlar uzun mesafeler \u00fczerinden g\u00f6nderildi\u011finde yetkisiz ki\u015filerin bunlar\u0131 ele ge\u00e7irme riski her zaman vard\u0131r. Bunu \u00f6nlemek i\u00e7in hassas bilgileri korumak amac\u0131yla gizli yaz\u0131 y\u00f6ntemleri geli\u015ftirilmi\u015ftir. Burada temel ama\u00e7 gizlili\u011fi sa\u011flamakt\u0131r.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Tarihsel olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kriptografinin uzun bir ge\u00e7mi\u015fi vard\u0131r. M\u0131s\u0131rl\u0131lar sembolik ikame y\u00f6ntemini kullan\u0131rken Spartal\u0131lar mesajlar\u0131 \u015fifrelemek i\u00e7in bir ara\u00e7 olan scytale\u2019i geli\u015ftirmi\u015flerdir. En \u00fcnl\u00fc y\u00f6ntemlerden biri Julius Caesar taraf\u0131ndan g\u00fcvenli askeri mesajlar g\u00f6ndermek i\u00e7in kullan\u0131lan Sezar \u015fifresidir.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">20. y\u00fczy\u0131lda 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda kullan\u0131lan Alman Enigma makinesi gibi elektronik makinelerin icad\u0131yla kriptografi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde ilerlemi\u015ftir. Sava\u015ftan sonra ise kriptografi daha matematiksel ve bilgisayar tabanl\u0131 hale gelmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde modern kriptografi dijital ileti\u015fimi, \u00e7evrimi\u00e7i bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131, e-ticareti, dijital paralar\u0131 ve k\u00fcresel veri al\u0131\u015fveri\u015fini g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in karma\u015f\u0131k algoritmalara dayan\u0131r.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\r\n<h2><strong>Kriptografi t\u00fcrleri<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">\u015eifreleme bilimi anlam\u0131na gelen kriptografi i\u00e7in farkl\u0131 y\u00f6ntemler kullan\u0131l\u0131r. Teknolojinin g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n her alan\u0131na dahil olmas\u0131 ve h\u0131zla geli\u015fmesi nedeniyle kriptografi her sekt\u00f6rde kullan\u0131labilir h\u00e2le geldi. Askeri sekt\u00f6r, elektronik ve bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6rleri kriptografi y\u00f6ntemlerinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alanlar aras\u0131nda yer al\u0131r.<\/span>\r\n\r\nKriptografi \u00f6rnekleri <span style=\"font-weight: 400;\">kar\u015f\u0131n\u0131za<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">genel olarak 3 farkl\u0131 t\u00fcr alt\u0131nda \u00e7\u0131kabilir. Bunlar simetrik anahtar kriptografisi, hash fonksiyonlar\u0131 ve asimetrik anahtar kriptografisi olarak bilinir.\u00a0<\/span>\r\n<h3><strong>Simetrik anahtar kriptografisi<\/strong><\/h3>\r\nKriptografik anahtar <span style=\"font-weight: 400;\">t\u00fcrleri aras\u0131nda yer alan bu y\u00f6ntemde, \u015fifreleme ve \u015fifre \u00e7\u00f6zme i\u015flemleri i\u00e7in ayn\u0131 anahtar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u015fifreleme y\u00f6ntemi olarak kar\u015f\u0131n\u0131za \u00e7\u0131kar. Simetrik \u015fifrelemede mesaj\u0131 g\u00f6nderen ve alan taraflar\u0131n \u00f6nceden bir anahtar \u00fczerinde anla\u015fmas\u0131 gerekir. Simetrik kriptografi, genellikle h\u0131zl\u0131 ve verimli olmas\u0131 nedeniyle b\u00fcy\u00fck veri setlerinin \u015fifrelenmesinde tercih edilir.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Simetrik \u015fifrelemede kullan\u0131lan anahtar, mesaj\u0131n \u015fifrelenmesi ve tekrar okunabilir hale getirilmesi i\u00e7in gerekir. Bu durum, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir anahtar y\u00f6netimi gerektirir \u00e7\u00fcnk\u00fc anahtar\u0131n gizli tutulmas\u0131 hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Anahtar bir \u015fekilde k\u00f6t\u00fc niyetli bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc tarafa if\u015fa edilirse \u015fifrelenmi\u015f t\u00fcm veriler g\u00fcvenli\u011fini kaybeder.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Simetrik anahtar kriptografisinin yayg\u0131n algoritmalar\u0131 aras\u0131nda AES (Advanced Encryption Standard) ve DES (Data Encryption Standard) bulunur. AES, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde en g\u00fcvenli ve yayg\u0131n kullan\u0131lan algoritmalardan biri olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">H\u0131zl\u0131 olmas\u0131 ve donan\u0131m kaynaklar\u0131n\u0131 verimli kullanmas\u0131 avantaj sa\u011flar. G\u00fcvenli anahtar payla\u015f\u0131m\u0131 zorlu\u011fu ve birden fazla taraf aras\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131, simetrik kriptografinin zay\u0131f noktalar\u0131 olarak kabul edilir. Bu zorluklar nedeniyle genellikle asimetrik kriptografi ile birlikte kullan\u0131l\u0131r. Simetrik \u015fifreleme, h\u0131z ve verimlilik gerektiren senaryolarda \u00f6nemli bir ara\u00e7 olsa da g\u00fcvenlik sa\u011flamak i\u00e7in dikkatli bir anahtar y\u00f6netimi gerekir.<\/span>\r\n<h3><strong>Hash fonksiyonlar\u0131<\/strong><\/h3>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Hash fonksiyonlar\u0131, girdiyi (veriyi) sabit uzunlukta bir \u00e7\u0131kt\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren matematiksel algoritmalard\u0131r. Girdinin boyutu ne olursa olsun hash fonksiyonu her zaman sabit uzunlukta bir hash de\u011feri \u00fcretir. Bu fonksiyonlar genellikle veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc kontrol\u00fc, dijital imza ve parola saklama gibi g\u00fcvenlik alanlar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Hash fonksiyonlar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli \u00f6zellikleri, deterministik olmalar\u0131 (ayn\u0131 girdiden her zaman ayn\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 \u00fcretilir), \u00e7arp\u0131\u015fmaya diren\u00e7li olmalar\u0131 (farkl\u0131 girdilerin ayn\u0131 hash de\u011ferine sahip olmas\u0131 zor) ve geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez olmalar\u0131d\u0131r.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Pop\u00fcler hash algoritmalar\u0131 aras\u0131nda SHA-256, MD5 ve SHA-1 bulunur. \u00d6zellikle SHA-256, modern kriptografide g\u00fc\u00e7l\u00fc bir g\u00fcvenlik standard\u0131 olarak kabul edilir. Hash fonksiyonlar\u0131, g\u00fcvenlik ve performans a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik \u00f6neme sahip ve dijital d\u00fcnyada veri g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in vazge\u00e7ilmez ara\u00e7lardan biri olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/span>\r\n<h3><strong>Asimetrik anahtar kriptografisi<\/strong><\/h3>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Asimetrik \u015fifreleme y\u00f6ntemi, simetrik algoritmalarda <\/span><span style=\"font-weight: 400;\">ortak anahtar<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"> kullan\u0131m\u0131 sonucunda meydana gelen g\u00fcvenlik problemini ortadan kald\u0131ran bir kriptografi \u00e7e\u015fididir. Bu soruna \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmek amac\u0131yla geli\u015ftirilmi\u015f olan bu sistemlerde, anahtar ve \u015fifre \u00e7\u00f6zme anahtarlar\u0131 birbirinden farkl\u0131 olarak tasarlan\u0131r. A\u00e7\u0131k anahtar \u015fifreleme yapar, \u00e7\u00f6zme i\u015flemini yapan anahtar ise \u00f6zel anahtar olarak kabul edilir. A\u00e7\u0131k anahtar, herkese da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r ancak hangi anahtar\u0131n kimde oldu\u011funu bilmek gerekir. Bu durumu sa\u011flamak i\u00e7in a\u00e7\u0131k anahtar ve sahibinin kim oldu\u011funu g\u00f6steren sertifikalar kullan\u0131l\u0131r. Sistemin g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in fazla miktarda asal say\u0131 kullan\u0131l\u0131r.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">\u015eifreyi \u00e7\u00f6zen <\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/sozluk\/private-key-nedir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u00f6zel anahtar<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">, \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u015flemini yapacak olan kullan\u0131c\u0131da bulunur. Asimetrik \u015fifreleme y\u00f6ntemi, bu y\u00f6n\u00fcyle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a g\u00fcvenli bir kullan\u0131m deneyimi sunar. Kriptografi sisteminin ana ilkeleri aras\u0131nda b\u00fct\u00fcnl\u00fck, kimlik do\u011frulama ve gizlilik yer al\u0131r. <\/span>Kriptografi \u015fifreleme y\u00f6ntemleri <span style=\"font-weight: 400;\">aras\u0131nda yer alan asimetrik \u015fifreleme y\u00f6ntemi, ana ilkeleri sa\u011flamak noktas\u0131nda olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131d\u0131r. Anahtar\u0131 kullan\u0131c\u0131n\u0131n belirleyebilece\u011fi bu sistem g\u00fcvenli\u011fi \u00fcst seviyeye \u00e7\u0131kar\u0131r. Anla\u015fma ve say\u0131sal imza gibi \u00e7e\u015fitli i\u015flemler bu sistem arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilir.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">A\u00e7\u0131k ve \u00f6zel anahtar \u00e7iftlerinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu sistem, verileri \u015fifreleme ve \u00e7\u00f6zme i\u015flemlerinin g\u00fcvenli bir \u015fekilde tamamlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Temelinde bir kriptografi algoritmas\u0131 bulunur. SSH, OpenPGP, S\/MIME, SS, TLS gibi protokol \u015fifreleme ve dijital imza i\u015flemleri i\u00e7in asimetrik y\u00f6ntem kullan\u0131l\u0131r. A\u011f ile g\u00fcvenli bir ba\u011flant\u0131 kurma gibi i\u015flemler i\u00e7in ideal bir y\u00f6ntem olarak kabul edilir.\u00a0<\/span>\r\n<h2><strong>Kriptografinin kullan\u0131m alanlar\u0131<\/strong><\/h2>\r\nKriptografi teknikleri <span style=\"font-weight: 400;\">\u00e7ipli banka kartlar\u0131, otomobil anahtarlar\u0131, internet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131lan bankac\u0131l\u0131k i\u015flemleri, kablosuz a\u011f sistemleri, cep telefonlar\u0131 ve teknolojinin oldu\u011fu g\u00fcvenlik ihtiyac\u0131 duyulan bir\u00e7ok farkl\u0131 alanda kullan\u0131l\u0131r. Hassas verilerin \u015fifrelenmesi i\u00e7in simetrik veya asimetrik \u015fifreleme y\u00f6ntemleri tercih edilir. Hem ki\u015fisel hem de kurumsal hayatta, bir\u00e7ok farkl\u0131 alanda kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunur. Kriptografinin s\u0131k\u00e7a kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alanlar \u015fu \u015fekilde s\u0131ralanabilir:\u00a0<\/span>\r\n<ul>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bilgisayar \u015fifreleri<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Dijital para birimleri<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Elektronik imza<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Kimlik do\u011frulama\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/markets\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Kripto para<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> birimleri\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">U\u00e7tan uca \u015fifreleme sistemleri\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">G\u00fcvenli web taramas\u0131\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u0130leti\u015fim<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Kimlik belirleme<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Kimlik denetleme\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Elektronik ticaret<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Sertifika da\u011f\u0131t\u0131m\u0131\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">G\u00fcvenilir e-posta\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Kredi kart\u0131 ve banka kart\u0131 i\u015flemleri\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">Verilerin gizlili\u011fini korumak i\u00e7in yap\u0131lan do\u011frulama i\u015flemleri\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Hassas verileri \u015fifrelemek, bilgisayar korsanlar\u0131ndan ve k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131mdan korumak gibi ama\u00e7lar\u0131n oldu\u011fu her alanda bu y\u00f6ntemler kullan\u0131labilir.\u00a0<\/span>\r\n<h2><strong>Blokzincirde kriptografinin kullan\u0131m\u0131<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Kriptografi, blokzincirlerin \u00e7al\u0131\u015fma prensibinde \u00f6nemli bir yer tutar. Bu sistemlerde g\u00fcvenlik ve de\u011fi\u015ftirilemezlik sa\u011flar. \u00d6rne\u011fin blokzincirleri, bloklar\u0131 birbirine ba\u011flamak i\u00e7in kriptografik hash fonksiyonlar\u0131 kullan\u0131r. Her blok, bir \u00f6nceki blo\u011fun hash\u2019\u0131n\u0131 i\u00e7erir.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">\u00d6nceki blo\u011fun hash de\u011ferini saklayarak bloklar matematiksel olarak birbirleriyle ba\u011flan\u0131r. Bu da kronolojik bir zincir olu\u015fturur. Birisi bir blo\u011fun i\u00e7indeki verileri de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa o blo\u011fun hash de\u011feri hemen de\u011fi\u015fir. Ancak bir sonraki blok hala \u00f6nceki blo\u011fun eski hash de\u011ferini i\u00e7erir. Bu nedenle aralar\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 ge\u00e7ersiz hale gelir.<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Blokzincirin de\u011fi\u015femezli\u011fini sa\u011flayan noktalardan biri budur. Bir blo\u011fu ba\u015far\u0131l\u0131 \u015fekilde de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in bir sald\u0131rgan\u0131n o blo\u011fun hash de\u011ferini yeniden hesaplamas\u0131 ve ard\u0131ndan zincirdeki her blo\u011fu g\u00fcncellemesi gerekir. Bu da \u00f6zellikle Bitcoin gibi b\u00fcy\u00fck a\u011flarda \u00e7ok y\u00fcksek hesaplama g\u00fcc\u00fc gerektirir. Blokzincir ayr\u0131ca bir\u00e7ok node aras\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in a\u011f, \u00e7o\u011funluk kopyas\u0131yla e\u015fle\u015fmeyen herhangi bir de\u011fi\u015ftirilmi\u015f s\u00fcr\u00fcm\u00fc reddeder.\u00a0\u00a0<\/span>\r\n<h2><strong>Kriptografi neden \u00f6nemlidir?<\/strong><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Dijital d\u00fcnyada g\u00fcvenlik ve gizlilik i\u00e7in geli\u015ftirilen <\/span><b>kriptoloji ve kriptografi<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">,<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">\u015fifreyi yazma ve bu \u015fifreyi \u00e7\u00f6zme gibi i\u015flemleri i\u00e7erisinde bar\u0131nd\u0131ran bir y\u00f6ntem olarak kar\u015f\u0131n\u0131za \u00e7\u0131kar. \u015eifreleri yazma, \u00e7\u00f6zme ve analiz etme gibi sistemler g\u00fcvenli bir \u015fekilde internete eri\u015febilmek, i\u015flem yapabilmek bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Verilerin gizlili\u011fini ve g\u00fcvenilirli\u011fini sa\u011flamak, k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filerden korumak i\u00e7in bu y\u00f6ntemleri tercih edilebilir.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400;\">Verilerin g\u00f6nderici taraf\u0131ndan \u015fifrelenip al\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fclmesiyle \u00e7al\u0131\u015fan bu sistemler sayesinde i\u015flemler g\u00fcvenli bir \u015fekilde yap\u0131labilir. Ki\u015fisel veriler bu sayede koruma alt\u0131na al\u0131nabilir. Kriptografi y\u00f6ntemleri, d\u00fcnyadaki dijital ileti\u015fimin g\u00fcvenli bir \u015fekilde tamamlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u00d6nemli haberle\u015fme verilerinin, finansal i\u015flemlerin ve internet \u00fczerinden yap\u0131lan i\u015flemlerin de\u015fifre edilmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7er. Bir bilginin istenmeyen ki\u015filerle payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. <\/span><a href=\"https:\/\/www.paribu.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Paribu<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">\u2019da kriptografi y\u00f6ntemleri sayesinde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filer taraf\u0131ndan eri\u015filemeyecek bir sistemde i\u015flemlerinizi s\u00fcrd\u00fcrebilir bu sayede gizli ve g\u00fcvenli bir kullan\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftirebilirsiniz.\u00a0<\/span>","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/1878","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/glossary"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/1878\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24894,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary\/1878\/revisions\/24894"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24183"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1878"}],"wp:term":[{"taxonomy":"glossary-categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-categories?post=1878"},{"taxonomy":"glossary-tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-tags?post=1878"},{"taxonomy":"glossary-languages","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.paribu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/glossary-languages?post=1878"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}